جنگ‌افروزی علیه ایران، سیاست‌های صنعتی دولت‌ها را دستخوش تغییر کرد

جنگ‌افروزی علیه ایران و بحران‌های جهانی، دولت‌ها را به دخالت بیشتر در صنعت و اتخاذ سیاست‌های حمایتی سوق داده است، اما کارآمدی این سیاست‌ها در بلندمدت نیازمند بررسی دقیق است.

به گزارش خبرگزاری «۶۰ ثانیه»، سیاست‌های صنعتی، که به معنای دخالت دولت برای حمایت از صنایع و شرکت‌های خاص است، در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از بحران‌هایی مانند جنگ‌افروزی علیه ایران، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.

جنگ‌افروزی علیه ایران و افزایش دخالت دولت‌ها

جنگ‌افروزی علیه ایران، به‌عنوان تازه‌ترین بحران، دولت‌ها را به سمت سیاست‌های صنعتی سوق داده است. افزایش قیمت انرژی و تنش‌های سیاسی، تنها در دو ماه ابتدایی این درگیری، منجر به اعلام بیش از ۳۰۰ اقدام از جنس سیاست صنعتی در جهان شد. این اقدامات شامل ممنوعیت صادرات انرژی و کود، ارائه یارانه برای محصولات سبز و حمایت از صادرکنندگان می‌شود. این موج جدید، ادامه‌دهنده روندی بلندمدت است که از سال ۲۰۲۰ و همه‌گیری کرونا آغاز شد. طبق آمارها، تعداد اقدامات در راستای سیاست صنعتی در سال گذشته، دو و نیم برابر میانگین سال‌های قبل از کرونا بوده است. نکته‌ی قابل‌توجه این است که برخلاف بحران‌های پیشین، بسیاری از این اقدامات پس از فروکش کردن بحران همچنان ادامه دارند.

هدف دولت‌ها در حال تغییر است

دلیل روی آوردن دولت‌ها به این سیاست‌ها نیز تغییر کرده است. پیش از این، هدف اصلی دولت‌ها رقابتی‌تر کردن صنایع بود، اما اکنون هدف اصلی، تاب‌آوری زنجیره تأمین، امنیت ملی و کاهش وابستگی به رقبای ژئوپلیتیکی است. به عبارت دیگر، دولت‌ها دیگر تنها به دنبال قوی‌تر شدن نیستند، بلکه می‌خواهند میزان آسیب‌پذیری خود را نیز کاهش دهند.

اما این سؤال مطرح است که آیا این سیاست‌ها واقعاً مؤثر بوده‌اند؟ در نگاه اول، بله، اما نه به اندازه‌ای که به نظر می‌رسد. اثرات مثبت این سیاست‌ها عمدتاً کوتاه‌مدت بوده و بیشتر در بخش‌هایی مشاهده می‌شود که از پیش رقابتی بوده‌اند. یارانه‌های اعطایی به شرکت‌ها، سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهد، اما تأثیر آن بر بهره‌وری و تولید پس از چند سال از بین می‌رود و حتی گاهی نتیجه‌ی عکس می‌دهد. مشوق‌های صادراتی نیز تأثیر چندانی بر عملکرد شرکت‌ها ندارند.

عوارض منفی سیاست صنعتی و مسابقه تسلیحاتی

با آغاز جنگ در خاورمیانه، مشخص شد که سیاست صنعتی می‌تواند عوارض منفی بین‌المللی هم داشته باشد. زمانی که یک کشور به صنعت خاصی (نظامی) یارانه می‌دهد، کشورهای دیگر نیز برای رقابت، دست به اقدامات مشابه می‌زنند و در نتیجه، یک مسابقه تسلیحاتی پرهزینه شکل می‌گیرد که به ضرر همه است. برای جلوگیری از این اتفاق، همکاری بین کشورها ضروری است، اما متأسفانه در شرایطی که تنش‌های ژئوپلیتیکی بالاست، این همکاری دشوارتر می‌شود.

اگرچه سیاست صنعتی با قدرت بازگشته است، اما موفقیت آن در بلندمدت به چهار عامل اساسی بستگی دارد: طراحی دقیق و درست، کیفیت نهادهای اجرایی، قدرت و ثبات اقتصاد کلان کشور و همکاری جهانی به‌جای اقداماتی که تنش‌ها را افزایش می‌دهد. بدون در نظر گرفتن این چهار شرط، سیاست صنعتی احتمالاً بیش از آنکه سودمند باشد، منجر به افزایش هزینه‌ها خواهد شد.

منبع: تسنیم