نگاهی به گذشته نشان میدهد که در مذاکرات بینالمللی، اعتماد بدون پشتوانه قدرت، تنها یک آرزوی دستنیافتنی است و برجام، نمونهای تلخ از این واقعیت است.
تجربه تاریخی ایران در روابط بینالملل گواه آن است که اعتماد بدون اتکا به قدرت، بیش از آنکه واقعیتی ملموس باشد، به آرزویی دور و دستنیافتنی شباهت دارد. طی سالها، از مذاکرات و معاهدات سعدآباد تا برجام، حاصل این گفتگوها صرفاً توافقنامهها و تعهداتی بود که در نهایت به دستاوردهای ملموس و پایدار نینجامید. جمعآوری سانتریفیوژها، بتنریزی در قلب رآکتور هستهای و سرازیر شدن وعدههایی چون لغو کامل تحریمها، در مقابل، با کنار گذاشته شدن توافق توسط یک رئیسجمهور آمریکایی، بازگشت تحریمها و ترور سردار سلیمانی به ثمر نشست.
این چرخه تلخ مذاکرات، با تهاجم رژیم صهیونیستی و آمریکا به ملت ایران و شهادت فرماندهان سلحشور ایران در دوران دفاع مقدس، درس بزرگی به ما آموخت: در عرصه سیاست جهانی، امضاها تنها زمانی ارزش و اعتبار دارند که در راستای منافع قدرتهای مسلط قرار گیرند. حتی در عرصههایی به ظاهر غیرسیاسی مانند ورزش، با وجود مشکلات روادید، محدودیتهای سیاسی و بیاعتمادی نسبت به ورزشکاران، مربیان و هیئتهای ورزشی ایرانی در شرکت در مسابقات جهانی، چگونه میتوان تصور کرد که پروندههای حساس امنیتی و راهبردی صرفاً بر مبنای حسن نیت پیش روند؟
اگر در عرصه ورزش که باید از تنشهای سیاسی دور باشد، هماهنگی وجود ندارد، در موضوعاتی چون برنامه هستهای، قابلیتهای موشکی، جبهههای مقاومت و تنگه استراتژیک هرمز، این ملاحظات به مراتب پررنگتر خواهد بود. از این رو، مذاکره زمانی معنا و اثربخشی خواهد داشت که پشتوانه آن قدرت اقتصادی، علمی، نظامی، انسجام ملی و حتی قدرت رسانهای باشد. در غیر این صورت، نظامهای استکباری مذاکره را نه فضایی برای گفتگو برابر، بلکه فرصتی برای تحمیل خواستههای خود تلقی خواهند کرد.
بنابراین، هرگاه سخن از مذاکرات جدید به میان میآید، پیش از آنکه چشم به وعدههای آینده بدوزیم، رجوع به حافظه تاریخی و درسهای آموخته شده از برجام، خروج آمریکا از توافق و بازگشت تحریمها، و همچنین تجربیات دفاع مقدس، امری ضروری است. این تجربیات به ما میگویند که در عرصه سیاست بینالملل، خوشبینی بدون پشتوانه قدرت، هزینههای سنگینی در پی دارد. مذاکره یک ابزار است، نه یک راه حل معجزهآسا؛ و کشوری که خواهان صلحی پایدار و عزتمندانه است، پیش از هر چیز باید قوی باشد.
یادداشت| محمدعلی فتحالهی، کارشناس سیاسی، فعال رسانه و استاد دانشگاه آزاد مازندران.
منبع: تسنیم
