پژوهشگر برجسته موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی از روند “نگران کننده” افزایش شوری آب و خاک در کشور خبر داد و این پدیده را یکی از جدیترین تهدیدها برای امنیت غذایی ایران دانست.
بحران شوری در منابع آب و خاک کشور به سطوح نگران کنندهای رسیده و این موضوع، امنیت غذایی جمهوری اسلامی ایران را با چالش جدی مواجه کرده است. بهمن یارقلی، عضو هیئت علمی و رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، با تشریح ابعاد این معضل، اعلام کرد که حدود ۷۵ درصد از منابع آب زیرزمینی و ۵۵ درصد از منابع آب سطحی ایران با روند شوری روبرو هستند.
وی با بیان اینکه بیش از ۱۰ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشور تحت تأثیر این پدیده قرار دارند، هشدار داد که ادامه این روند میتواند به یکی از اصلیترین تهدیدها برای امنیت غذایی ایران تبدیل شود. یارقلی تأکید کرد که بخش قابل توجهی از رودخانهها و آبخوانهای کشور حتی برای مصارف کشاورزی نیز درجه شوری بالایی دارند که این امر محدودیتهای شدیدی را برای تولید پایدار محصولات کشاورزی ایجاد کرده است.
این پژوهشگر حوزه آب و خاک با اشاره به مطالعات انجام شده، وضعیت شوری در ایران را با کشورهایی مانند هند و پاکستان مقایسه کرد و گفت: «اگرچه در کشورهای هند و پاکستان سرعت و گسترش شوری بیشتر است، اما در کشور ما نیز مناطق متعددی با تنش شوری دست و پنجه نرم میکنند.» او مناطقی چون مرکز، جنوب، جنوب شرق و شرق کشور را در معرض این مشکل برشمرد و استانهای کرمان، یزد، اصفهان، خوزستان و فارس را دارای شرایط بحرانیتر دانست. بر اساس آمار دفتر خاک وزارت جهاد کشاورزی، به جز استانهای شمالی و برخی استانهای غربی واقع در دامنههای زاگرس، بخش عمدهای از اراضی کشور با درجات مختلفی از محدودیت شوری مواجه هستند.
یارقلی با تأکید بر پیوستگی پدیدههای شوری آب و خاک، افزود: «شوری خاک به عنوان یک معضل مهم، اثرات مخرب شوری آب را تشدید کرده و پیامدهای همزمان این دو پدیده، خسارتهای قابل توجهی را به بخش کشاورزی وارد میکند.» وی اظهار داشت که در حال حاضر حدود نیمی از کشتهای آبی کشور با مشکلات ناشی از شوری در درجات مختلف دست و پنجه نرم میکنند.
این کارشناس حوزه آب و خاک، ریشه اصلی این مشکل را در سوءمدیریت منابع آب، به ویژه برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، آبیاری غیر اصولی و عدم رعایت حقابههای زیستمحیطی دانست. او هشدار داد که در صورت تداوم این روند، علاوه بر پیامدهای زیستمحیطی، شاهد کاهش حاصلخیزی خاک، افت شدید عملکرد محصولات زراعی و باغی و حتی از بین رفتن پوشش گیاهی در بخشهای وسیعی از کشور خواهیم بود.
نتایج تحقیقات نیز تأثیر شوری را بر عملکرد محصولات نمایان میسازد؛ یارقلی توضیح داد که با هر واحد افزایش شوری آب، عملکرد گونههای حساس به شوری مانند نخود، لوبیا، ذرت و عدس به طور متوسط حدود ۱۵ درصد کاهش مییابد. در محصولات نیمهمقاوم مانند گندم، برنج و چغندرقند نیز این کاهش عملکرد بیش از ۴ درصد به ازای هر واحد افزایش شوری آب است. او نتیجه گرفت که عملکرد پایین برخی محصولات کشاورزی کشور در مقایسه با میانگینهای جهانی، تا حدودی بازتابی از تأثیر شوری آب و خاک بر فرآیند تولید است.
رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی تأکید کرد که افزایش شوری آب و خاک، اثر اصلی و سریع خود را از طریق کاهش عملکرد محصولات کشاورزی نشان میدهد و تداوم این روند میتواند به کاهش تولید داخلی محصولات غذایی و افزایش وابستگی غذایی کشور منجر شود. این موضوع، ضرورت توجه جدیتر به مدیریت صحیح و پایدار منابع آب و خاک را بیش از پیش آشکار میسازد.
