گروه خودروسازی سایپا در ابتدای سال 1403 با چالشی بزرگ مواجه بود: تعهدات مازاد بر ظرفیت تولید تا سقف 120 هزار دستگاه خودرو، میراثی که عمدتاً از سیاستهای فروش و پیشفروش گسترده دوران مدیریت پیشین برجای مانده بود.
برخی مدیران اسبق گروه خودروسازی سایپا، در روزهایی که خود باید پاسخگوی میراث برجای مانده از دوران مدیریتشان برای این مجموعه باشند، اظهاراتی درباره لزوم پاسخگویی مدیران فعلی و پرهیز از نسبت دادن مشکلات به گذشته مطرح کردهاند. این در حالی است که اسناد و گزارشهای رسمی شرکت سایپا حکایت از آن دارد که بخش قابل توجهی از چالشهای پیش روی این خودروساز در سالهای 1403 و 1404، ریشه در تصمیمات مالی و فروش اتخاذ شده در سالهای 1400 تا 1402 دارد.
یکی از مهمترین معضلاتی که در ابتدای آذرماه 1403 به مدیران جدید سایپا منتقل شد، فشار ناشی از تعهدات سنگین حاصل از آیندهفروشی گسترده خودرو بود. این شرکت با بیش از 120 هزار دستگاه تعهد مازاد بر ظرفیت تولید مواجه بود؛ تعهداتی که ریشه در سیاستهای فروش و پیشفروش مدیریت اسبق داشت.
در سال 1401، در حالی تنها 34 هزار خودرو شاهین تولید شده بود، بیش از 46 هزار دستگاه از این مدل به فروش رسیده بود که نشاندهنده 12 هزار دستگاه تعهد مازاد بر تولید است. این روند در سال 1402 نیز ادامه یافت؛ با وجود تولید حدود 50 هزار دستگاه شاهین، حدود 72 هزار دستگاه از این خودرو به فروش رسیده بود که 22 هزار دستگاه بیشتر از ظرفیت تولید بود. این وضعیت در مورد خودروهای دیگر مانند اطلس و سهند نیز مشاهده میشد.
اگرچه برخی مدیران سابق ادعا میکنند که ثبتنام به معنای ایجاد تعهد نیست، اما شواهد نشان میدهد هزاران مشتری با پرداخت وجه و دریافت قرارداد، انتظار تحویل خودرو را داشتند و این موضوع فشار مضاعفی بر برنامهریزی تولید و تأمین قطعات سایپا وارد کرد. در واقع، بخشی از توان تولید سالهای آینده صرف ایفای تعهداتی شد که از دوران مدیریت گذشته ایجاد شده بود؛ تعهداتی که پول آنها نیز گرفته شده و احتمالاً در همان دوران صرف پروژههای غیرضروری و بدون اولویتبندی صحیح شده بود.
ایجاد تعهدات بیش از ظرفیت تولید، نه تنها بار مالی و هزینههای اضافی از جمله جریمه تأخیر، تنزل برند و کاهش رضایت مشتریان را به همراه داشت، بلکه پیشفروشهای جدید را مختل کرده و مانع تأمین نقدینگی لازم برای ادامه روند تولید شده بود. با این حال، طبق آخرین آمارها، مدیریت فعلی توانسته طی یک سال، تعهدات معوق را از حدود 91 هزار دستگاه به 57 هزار دستگاه کاهش دهد.
اصل پاسخگویی هر مدیرعامل باید شامل مدیران قبلی نیز بشود. اگر قرار است عملکرد مدیران مورد قضاوت قرار گیرد، باید تمامی شاخصها در کنار هم دیده شوند و هر مدیریتی هزینهی تصمیمات خود را بپردازد.
