ایران با تولید سالانه 68 هزار تن گل محمدی، جایگاه نخست جهان را در اختیار دارد، اما سهم ناچیز یک درصدی از بازارهای جهانی، ناشی از ضعف در فرآوری نهایی و بستهبندی، مانع از دستیابی به ارزش افزوده واقعی این محصول استراتژیک شده است.
ایران با تولید سالانه 68 هزار تن گل محمدی، در جایگاه نخست جهان قرار دارد، اما سهم ناچیز یک درصدی از بازارهای جهانی، نشاندهنده شکافی عمیق در زنجیره ارزش این محصول ارزشمند است. این چالش در جشنواره گل محمدی مراغه نیز مورد واکاوی قرار گرفت و ضرورت جذب سرمایه و توسعه صنایع تبدیلی برای دستیابی به ارزش افزوده کامل این محصول مورد تاکید قرار گرفت.
اقتصاد کشاورزی ایران در حوزه گیاهان دارویی، به ویژه گل محمدی، با تناقضی بزرگ روبروست؛ حجم بالای تولید در برابر سهم ناچیز از تجارت جهانی.
مسعود جعفرنژاد، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، در حاشیه جشنواره گل محمدی مراغه، جایگاه این استان را در چهارم کشور (پس از اصفهان، کرمان و فارس) اعلام کرد. بر اساس آمارهای ارائه شده، یک هزار و 370 هکتار در آذربایجان شرقی به کشت گل محمدی اختصاص یافته که 95 درصد آن را ارقام بومی و سازگار با اقلیم منطقه تشکیل میدهند. در این میان، شهرستان مراغه با 20 هکتار گلستان، پیشبینی برداشت 100 تن گل را در سال جاری داشته است.
با این حال، تحلیل چرخه مصرف این محصول در استان نشان میدهد که همچنان بخش قابلتوجهی از ارزش افزوده آن از دست میرود. طبق گفته جعفرنژاد، 30 درصد گل محمدی استان صرف مصارف سنتی و خانگی (نظیر تهیه مربا و شربت) میشود و 70 درصد دیگر به سمت فرآوریهای اولیه مانند تولید گلاب، اسانس و عرقیات میرود. وی برگزاری جشنوارههایی از این دست را فرصتی کلیدی برای معرفی ظرفیتها و جذب سرمایهگذار جهت توسعه صنایع تبدیلی مهم دانست.
حلقه مفقوده؛ از خامفروشی تا صنایع پیشرفته
نگاهی کلانتر به بازار گل محمدی، ابعاد این هدررفت اقتصادی را روشنتر میکند. کارشناسان اقتصادی معتقدند ایران با در اختیار داشتن 32 هزار هکتار سطح زیر کشت، غول بلامنازع تولید این محصول در جهان است، اما ضعف در فرآوری نهایی و بستهبندی، سهم کشورمان را در بازارهای بینالمللی روی عدد یک درصد متوقف کرده است.
برآوردهای تحلیلی نشان میدهد که درآمد 800 تا 900 میلیوندلاری فعلی در حوزه گیاهان دارویی، با تزریق سرمایه به بخش فرآوری و توقف خامفروشی، بهآسانی تا دو برابر قابل افزایش است. تحقق این جهش ارزی، در گرو گذار از تولید سنتی گلاب و ورود قدرتمند به زنجیره تولیدات صنایع غذایی، دارویی، آرایشی و عطرسازیهای معتبر جهان است؛ مسیری که میتواند گل محمدی را از یک محصول کشاورزی ساده، به یک موتور محرک اقتصادی در صادرات غیرنفتی تبدیل کند.
