سایه جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران بر بازار غذای آسیای مرکزی

تحلیلی در یادداشت به بررسی تاثیر تنش‌های پیرامون ایران بر قیمت مواد غذایی در منطقه آسیای مرکزی ارائه شده است.

تحلیلی در یادداشت به بررسی تاثیر تنش‌های پیرامون ایران بر قیمت مواد غذایی در منطقه آسیای مرکزی ارائه شده است.

این تحلیلگر غربی، به طور خاص به تبعات اقتصادی تنش‌های اخیر پیرامون ایران بر بازارهای غذایی منطقه می‌پردازد. او نشان می‌دهد که تنش‌ها و تحولات امنیتی پیرامون ایران به تدریج خطرات قیمت‌گذاری مواد غذایی در آسیای مرکزی افزایش می‌یابد.

دلیل اصلی این امر، ایجاد اختلال در روند کشتیرانی از طریق تنگه هرمز است که به طور مستقیم باعث افزایش هزینه‌های کودهای شیمیایی و سوخت در بازارهای جهانی شده است. از سوی دیگر، محدودیت صادرات برخی اقلام غذایی از سوی ایران در شرایط فعلی نیز فشار مضاعفی را بر بازارهای منطقه‌ای وارد کرده است.

این تحلیلگر ادامه دارد که تاثیر این تحولات فعلاً به شکل کمبود فیزیکی کالا در بازارها خود را نشان نمی‌دهد، بلکه به صورت افزایش پلکانی هزینه‌ها در سراسر سیستم‌های تولید، انتقال و فروش مواد غذایی بروز یافته است.

اختلال در کریدورهای حیاتی و شوک قیمتی

سازمان ملل متحد پیش از این هشدار داده بود که بحران‌های جاری در حال ایجاد اختلال در یکی از مهم‌ترین کریدورهای تجاری جهان برای تامین انرژی و محصولات کشاورزی است.

بخش بزرگی از تجارت جهانی کودهای شیمیایی از مسیر راهبردی تنگه هرمز عبور می‌کند و کاهش ترافیک کشتیرانی در این منطه، باعث محدودیت در عرضه و به تبع آن افزایش قیمت‌ها شده است. در کنار این موضوع، افزایش هزینه‌های سوخت نیز لایه دوم فشار را بر کشاورزان و شبکه‌های حمل‌ونقل تحمیل می‌کند.

نویسنده یادداشت در ادامه تصریح می‌کند: کود شیمیایی و سوخت از جمله پرهزینه‌ترین نهاده‌های بخش کشاورزی محسوب می‌شوند. حتی افزایش‌های جزئی در قیمت این اقلام می‌تواند به سرعت حاشیه سود کشاورزان را کاهش دهد و آن‌ها را مجبور سازد تا یا مصرف نهاده‌ها را پایین بیاورند و یا هزینه‌های اضافی را به مصرف‌کننده نهایی منتقل کنند که این امر مستقیماً به افزایش قیمت‌های خرده‌فروشی منجر می‌شود.

آسیای مرکزی به ویژه در برابر این تغییرات هزینه‌ای به شدت آسیب‌پذیر است. این منطقه وابستگی زیادی به سوخت و کودهای وارداتی داشته و متکی به مسیرهای ترانزیتی طولانی و چندمرحله‌ای است. زمانی که هزینه‌ها در هر نقطه‌ای از این زنجیره تامین افزایش می‌یابد، این ارقام روی هم انباشته شده و پیش از رسیدن کالاها به دست مصرف‌کننده، قیمت نهایی را به شکل چشمگیری بالا می‌برند.

محدودیت‌های صادراتی و تاثیر آن بر همسایگان

بلاند در بخش دیگری از گزارش خود به لایه دیگری از فشارهای اقتصادی اشاره کرده و می‌نویسد: در سوم مارس، تهران به عنوان بخشی از تدابیر اقتصادی مختص به شرایط جنگی، ممنوعیت‌هایی را بر صادرات برخی از محصولات غذایی اعمال کرد. گزارش‌های میدانی از تاجیکستان نشان می‌دهد که این اقدام می‌تواند بر در دسترس بودن و قیمت‌گذاری کالاهایی نظیر لبنیات، شکر، میوه و ادویه‌جات، به ویژه در بازارهای عمده‌فروشی و خرده‌فروشی‌های ارزان‌قیمت این کشور تاثیرگذار باشد.

اگرچه ایران یک تامین‌کننده انحصاری در این بازارها نیست، اما نقش مهمی در بخش‌های خاصی از بازار ایفا می‌کند که تاجیکستان روشن‌ترین نمونه آن است. این کشور در سال‌های اخیر به دلیل وابستگی‌های اقتصادی و ترانزیتی، به عنوان یکی از بیشترین قیمت‌گذاران این محصولات در منطقه شناخته می‌شود.