امام سجاد (ع) با استراتژی چندوجهی از جمله تبیین قرآنمحور، نرمافزار دعا و خطبههای روشنگرانه، توانستند تبلیغات گسترده و مسموم ۷۰ ساله دستگاه اموی را خنثی کنند.
پس از واقعه کربلا، در شرایطی که دستگاه اموی با تبلیغات گسترده و جعل حدیث، چهرهای غیر اسلامی از خویش و جنایات خود ساخته بود، امام سجاد (ع) با یک استراتژی چندوجهی به روشنگری پرداختند. ایشان بهجای قیام مسلحانه و به خطر انداختن جان شیعیان، از تقیه و نیز نرمافزار دعا و مناجات برای تبیین معارف ناب اسلامی استفاده کردند که مشهورترین آن، صحیفه سجادیه، به عنوان یک “منشور اعتقادی” و هویتبخش برای شیعیان عمل میکرد.
یکی از تأثیرگذارترین اقدامات ایشان، ایراد خطبههای آتشین در کوفه و شام بود که پایههای حکومت اموی را به لرزه درآورد. ایشان در مسجد جامع دمشق، در حضور یزید ملعون و مقامات اموی، با معرفی خود به عنوان “پسرِ کسی که تشنه در کنار فرات کشته شد”، حافظه تاریخی جامعه را زنده و چهره واقعی خاندان اموی را به عنوان قاتلان فرزندان پیامبر آشکار کردند. این خطبه چنان تأثیری داشت که یزید برای قطع سخن ایشان، دستور اذان داد.
حضرت سجاد (ع) در برابر ۷۰ سال تبلیغات مسموم اموی که از معاویه آغاز شده بود، با تکیه بر آیات قرآن و مفاهیم عمیق دینی، مردم شام را که تحت تأثیر شدید تبلیغات خصمانه قرار داشتند، بیدار کردند. برای مثال، وقتی پیرمردی فریبخورده به ایشان ناسزا گفت، امام با تلاوت آیات مودت و ذیالقربی، او را چنان تحت تأثیر قرار داد که از کرده خود پشیمان شد و به حمایت از اهلبیت (ع) برخاست.
روشنگریهای امام سجاد (ع)، علاوه بر تضعیف فوری کاخ امویان، موجب شد تا مردم از دستگاه خلافت و علمای درباری روی گردانده و به سمت گفتمان امامت متمایل شوند. این تغییر رویه، به تدریج قدرت و نفوذ امویان را در جامعه اسلامی کاهش داد و آنان را به موضعی منفعل و عقبنشین کشاند. به عبارت دیگر، خطبه ایشان یک “ضدگفتمان” موفق در برابر گفتمان حاکم اموی ایجاد کرد.
در کنار روشنگری عمومی، امام سجاد (ع) با پرورش شاگردانی برجسته همچون ابوحمزه ثمالی و ابوخالد کابلی، زیرساختهای علمی و فرهنگی شیعه را بنا نهادند. این نیروهای تربیتشده، در دوران بعدی، هسته اصلی جنبش علمی بزرگ امام باقر (ع) و امام صادق (ع) را تشکیل دادند و در ترویج معارف اصیل اسلامی و مقابله با احادیث جعلی نقشی کلیدی ایفا کردند.
در مجموع، استراتژی امام سجاد (ع)، تلفیقی از اقدامات مختلف بود: گریه و عزاداری برای زنده نگه داشتن یاد عاشورا، دعا و مناجات برای تبیین معارف، خطبههای افشاگرانه برای تضعیف دشمن و تربیت نیروی انسانی برای آینده. این روشنگریها، ضمن افشای چهره واقعی بنیامیه، جبههگیری فکری و فرهنگی را در جامعه تثبیت کرد و راه را برای نسلهای بعدی ائمه (ع) در راستای تحقق اهداف الهی هموار کرد.
منبع: تسنیم
