زنگ خطر فرونشست در پایتخت‌های ایران؛ طرح مجلس برای تعیین متولی واحد مقابله با بحران

پدیده فرونشست که جزو جدی‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی کشور محسوب می‌شود، علاوه بر مناطق کشاورزی، مناطق مسکونی شهرهای مهمی چون اصفهان، تهران و مشهد را نیز تهدید می‌کند. مجلس شورای اسلامی با هدف حل این بحران، طرحی را برای مشخص کردن متولی واحد مقابله با فرونشست در دست بررسی دارد.

پدیده فرونشست زمین به عنوان یکی از جدی‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی در نقاط مختلف کشور، به‌ویژه در استان اصفهان که جزو مناطق دارای آمار بالای نشست زمین است، توجهات را به سوی لزوم تدوین برنامه‌های جامع و عملیاتی جلب کرده است.

دلیل اصلی وقوع فرونشست در نقاط مختلف کشور، عدم توازن میان میزان برداشت از سفره‌های زیرزمینی و میزان تغذیه طبیعی آبخوان‌ها است. در واقع، زمانی که میزان استخراج آب از سفره‌های زیرزمینی بیش از توان تغذیه این منابع باشد، زمین دچار نشست می‌شود. این وضعیت در بسیاری از نقاط کشور مشاهده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که یا از طریق چاه‌های غیرمجاز و بدون پروانه و یا از طریق برداشت‌های بیش از سقف مجاز در چاه‌های دارای پروانه، فشار بر سفره‌های آب زیرزمینی وارد شده است.

پدیده فرونشست اکنون از مناطق روستایی و کشاورزی فراتر رفته و به مناطق شهری نظیر تهران و مشهد نزدیک شده است. در این میان، دشت اصفهان تنها دشتی در کشور است که پدیده فرونشست در آن به طور مستقیم وارد محدوده سکونتگاهی مردم شده و تهدیدی جدی برای مناطق مسکونی ایجاد کرده است.

برای مقابله با این بحران، دو راهکار کلیدی پیشنهاد شده است: نخست، محدودسازی شدید برداشت‌ها و دوم، بازگرداندن تغذیه به آبخوان‌ها. به عنوان نمونه، رودخانه زاینده‌رود سال‌ها تغذیه‌کننده اصلی سفره‌های زیرزمینی منطقه بود، اما در یک یا دو دهه اخیر به دلیل برداشت‌های بی‌رویه در بالادست حوزه و مسائل مختلف، دچار خشکی شده است. این روند باعث توقف تغذیه آبخوان‌ها و در نتیجه تشدید فرونشست شده است؛ لذا بازگرداندن توازن میان تغذیه و برداشت، تنها راه نجات این مناطق است.

در حوزه قانون‌گذاری، پیشنهادی مفصل در قالب طرح شورای عالی استان‌ها به مجلس ارائه شد. در این راستا، کمیسیون کشاورزی مجلس جلسات متعددی را با حضور تمامی وزارتخانه‌های درگیر و سازمان‌های مرتبط برگزار کرد. نتیجه این رایزنی‌ها، تلخیص آن طرح مفصل در قالب دو بند مختصر بود که هدف اصلی آن، «مشخص کردن متولی واحد بحث فرونشست» است.

در حال حاضر، مدیریت فرونشست میان وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، استانداری‌ها و وزارت کشور پراکنده است و همین عدم تمرکز مدیریتی، موجب پیشرفت بحران شده است. این طرح که به تصویب کمیسیون کشاورزی (به عنوان کمیسیون اصلی) رسیده، اکنون برای بررسی نهایی به معاونت قوانین ارسال شده تا در نوبت آتی در صحن علنی مجلس قرار گیرد.

طبق آمارهای موجود، در کل کشور حدود یک میلیون چاه کشاورزی فعال است که از این تعداد، نزدیک به 500 هزار چاه غیرمجاز هستند که تأثیر مستقیم و مخربی بر تراز سفره‌های زیرزمینی و تشدید فرونشست زمین دارند.

منبع: تسنیم