آمارهای منتشر شده، تصویری نگرانکننده از وضعیت منابع آب زیرزمینی استان فارس ارائه میدهد که نشاندهنده فشار سنگین بر آبخوانهای این استان است.
سیاوش بدری، مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس، در روز ۲۲ خرداد ماه سال جاری از پر و مسلوبالمنفعه شدن یکهزار و ۵۴۰ حلقه چاه غیرمجاز در سال گذشته خبر داد و این اقدام را در راستای حفاظت از منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از برداشتهای غیرقانونی عنوان کرد. وی همچنین از نصب دو هزار و ۸۷۳ دستگاه کنتور هوشمند بر روی چاههای مجاز سخن گفت و توسعه سامانههای پایش و کنترل برداشت آب را از مهمترین برنامههای مدیریت منابع آب استان برشمرد.
بدری با اشاره به وضعیت بارندگیهای سال آبی جاری، بیان کرد که هرچند میزان و پراکنش بارشها نسبت به میانگین بلندمدت شرایط بهتری داشته، اما این موضوع به معنای پایان خشکسالی در استان فارس نیست و مدیریت مصرف آب همچنان باید با جدیت دنبال شود.
این اقدامات در حالی صورت میگیرد که تازهترین آمارهای منتشر شده، تصویری نگرانکننده از وضعیت منابع آب زیرزمینی فارس ارائه میدهد. بر اساس اعلام علی بیتاللهی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، از مجموع یکهزار و ۴۵۰ حلقه چاه با عمق بیش از ۳۰۰ متر در کشور، ۹۱۸ حلقه در استان فارس قرار دارد؛ آماری که این استان را در صدر فهرست استانهای دارای چاههای فوقعمیق قرار داده است.
طبق این آمار، سالانه حدود ۱۷۷ میلیون مترمکعب آب از این چاهها برداشت میشود؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با سایر استانها دارد و نشاندهنده فشار سنگین بر آبخوانهای فارس است. پس از فارس، استانهای گلستان، کرمان، آذربایجان شرقی و اصفهان در رتبههای بعدی قرار دارند.
کارشناسان معتقدند برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی، مهمترین عامل تشدید پدیده فرونشست زمین است؛ پدیدهای که در بسیاری از مناطق برگشتناپذیر بوده و میتواند زیرساختهای شهری، جادهها، خطوط انتقال نیرو، اراضی کشاورزی و سکونتگاههای انسانی را با خسارتهای جدی مواجه کند.
به اعتقاد متخصصان، آنچه بیش از تعداد یا عمق چاهها اهمیت دارد، حجم برداشت از منابع آب زیرزمینی است. بررسیهای علمی نیز نشان میدهد مناطقی که بیشترین میزان برداشت آب را تجربه میکنند، همزمان بیشترین نرخ فرونشست زمین را نیز دارند؛ موضوعی که رابطه مستقیم میان افت سطح آبهای زیرزمینی و نشست زمین را تأیید میکند.
استان فارس که بخش قابل توجهی از اقتصاد آن بر پایه کشاورزی استوار است، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند اصلاح الگوی مصرف آب، توسعه سامانههای نوین آبیاری، کنترل دقیق برداشت از چاههای مجاز، مقابله مستمر با چاههای غیرمجاز و اجرای طرحهای تغذیه مصنوعی آبخوانهاست.
اگرچه انسداد بیش از یکهزار و ۵۰۰ حلقه چاه غیرمجاز، اقدامی مؤثر در مسیر حفاظت از منابع آبی محسوب میشود، اما کارشناسان تأکید دارند عبور از بحران آب و مهار فرونشست زمین، تنها با مجموعهای از سیاستهای علمی، نظارت مستمر، مشارکت بهرهبرداران و مدیریت پایدار منابع آب امکانپذیر خواهد بود؛ چرا که آینده زیستمحیطی و اقتصادی فارس، بیش از هر زمان دیگری به نحوه مدیریت امروز منابع آب وابسته است.
