پشت پرده بحران نفت: سناریوی جنگ علیه ملت ایران و تبعات جهانی آن

تحلیل صندوق بین‌المللی پول از بحران بی‌سابقه در بازار نفت جهانی حکایت از تبعات سنگین «جنگ علیه ملت ایران» دارد؛ اختلالی که بزرگ‌ترین در چند دهه اخیر بوده و ذخایر استراتژیک را نیز به مرز اتمام رسانده است.

جنگ تمام‌عیار علیه ملت ایران، بزرگ‌ترین اختلال در بازار نفت جهان طی چند دهه اخیر را رقم زد و قیمت‌ها را با جهشی بی‌سابقه، از 90 تا 100 دلار در هر بشکه افزایش داد. در حالی که تحلیلگران، دلایل این ثبات نسبی را ترکیبی از عوامل از جمله کاهش تقاضا، افزایش تولید خارج از منطقه خلیج‌فارس و برداشت از ذخایر استراتژیک می‌دانند، اما هشدار می‌دهند که این ظرفیت‌ها رو به اتمام است و تشدید مجدد تنش‌ها در تنگه هرمز، بازار نفت را با چالشی بی‌سابقه مواجه خواهد کرد.

**کاهش 20 میلیون بشکه‌ای عرضه نفت خام؛ سناریویی که جهان را به چالش کشید**

جنگ علیه ایران، عملاً تنگه هرمز را به مسیری پرریسک تبدیل کرده و روزانه حدود 20 میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی، که معادل یک‌پنجم مصرف جهانی است، از دسترس خارج شده است. تولیدکنندگان در منطقه خلیج‌فارس تلاش کرده‌اند تا با استفاده از مسیرهای جایگزین نظیر خط لوله عربستان به بندر ینبع و افزایش ظرفیت بندر فجیره در امارات، بخشی از این کمبود را جبران کنند. با این حال، این راهکارها تنها کسری جزئی از حجم عظیم ازدست‌رفته را پوشش داده و نمی‌تواند به عنوان یک راه‌حل بلندمدت در دستور کار قرار گیرد.

آمارها نشان می‌دهد که تا پایان ماه مه، بیش از 1.1 میلیارد بشکه نفت خام، معادل 10 روز مصرف جهانی، به بازار نرسیده است. این میزان کسری در بازه زمانی مشابه، از بحران‌های بزرگی مانند شوک نفتی 1973، جنگ ایران و عراق و جنگ خلیج‌فارس نیز فراتر رفته است.

**مدیریت بحران؛ سه اهرم کلیدی برای مهار طوفان نفتی**

سیستم جهانی چگونه با این اختلال بزرگ کنار آمد؟ به گفته تحلیلگران، سه عامل کلیدی در مهار این بحران نقش داشتند:

نخست، کاهش تقاضا که عمدتاً در آسیا رخ داد. با افزایش قیمت‌ها، مصرف‌کنندگان به سمت سوخت‌های جایگزین مانند زغال‌سنگ و انرژی‌های تجدیدپذیر روی آوردند. هرچند تقاضای حمل‌ونقل به دلیل یارانه‌ها و سقف‌های قیمتی، انعطاف‌پذیری کمتری از خود نشان داد.

دوم، افزایش تولید خارج از خلیج‌فارس بود که نزدیک به 2 میلیون بشکه در روز بالاتر از سطح سال 2025 قرار گرفت. آمریکا در صدر این افزایش تولید قرار داشت و کشورهای ونزوئلا، گویان و روسیه نیز سهم قابل‌توجهی داشتند.

سوم، برداشت از ذخایر بود که کسری روزانه حدود 4 میلیون بشکه در ماه‌های مارس تا مه را پوشش داد. این برداشت شامل موجودی‌های تجاری چین و ذخایر استراتژیک جهانی بود.

**هشدار کارشناسان: وضعیت همچنان بحرانی است**

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که این ظرفیت‌ها اکنون تا حد زیادی مصرف شده است. پیش از آخرین دور تشدید تنش‌ها، توافق چارچوبی بین ایران و آمریکا برای بازگشایی تنگه، قیمت‌ها را به شدت کاهش داده بود. اما اکنون ابهامات جدی درباره زمان احیای عبور و مرور آزاد در این آبراه حیاتی وجود دارد.

برآوردهای صنعتی حاکی است که حتی در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز، دو تا سه ماه زمان نیاز است تا جریان نفت به سطح قابل‌قبولی بازگردد. همچنین نگرانی‌هایی درباره از دست رفتن دائمی تولید در میادینی که تأمین مالی برای راه‌اندازی مجدد آنها دشوار است، وجود دارد.