ریسک‌های سیستماتیک، موتور محرک بازار سرمایه در روزهای پرالتهاب

کارشناسان بازار سرمایه معتقدند در شرایط کنونی، ریسک‌های سیستماتیک به مهم‌ترین متغیر اثرگذار بر بازار سهام و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران تبدیل شده‌اند.

کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند بازار سرمایه که ذاتا بر پایه تحلیل و چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها بنا شده است، در دوره‌های افزایش ریسک‌های سیاسی و امنیتی، قواعد خود را تغییر می‌دهد. در چنین شرایطی، صورت‌های مالی و تحلیل‌های اقتصادی جای خود را به «ریسک» به عنوان تعیین‌کننده‌ترین متغیر رفتار سرمایه‌گذاران می‌دهند.

روند معاملات هفته گذشته به روشنی گویای این واقعیت بود؛ چرا که تشدید تنش‌های منطقه‌ای و افزایش نااطمینانی، فضای احتیاط را بر تالار شیشه‌ای حاکم کرد و بسیاری از فعالان بازار ترجیح دادند با نقد کردن دارایی‌های خود یا به تعویق انداختن خریدهای جدید، از پذیرش ریسک پرهیز کنند. این رویکرد منجر به افزایش فشار فروش، افت شاخص‌ها و خروج قابل توجه سرمایه حقیقی از بازار سهام شد.

از دست رفتن مرز روانی پنج میلیون واحد، یکی از پیامدهای مهم این روند بود؛ هرچند سطوح قیمتی مهم نقش بسزایی در شکل‌دهی به انتظارات معامله‌گران دارند. عبور شاخص از یک کانال تاریخی معمولاً اعتماد و خوش‌بینی ایجاد می‌کند، اما بازگشت به زیر آن سطح، پیامی متفاوت به فعالان بازار سرمایه می‌دهد که می‌تواند بیش از واقعیت‌های اقتصادی بر تصمیمات آن‌ها تأثیر بگذارد.

با این حال، نباید هر اصلاحی را به معنای تغییر روند بلندمدت بازار دانست. آنچه امروز بورس را تحت فشار قرار داده، بیش از عملکرد شرکت‌ها، نتیجه افزایش ریسک‌های سیستماتیک است؛ ریسک‌هایی که خارج از کنترل بنگاه‌های اقتصادی شکل می‌گیرند و کل بازار سهام و سهامدارانش را به یک اندازه تحت تأثیر قرار می‌دهند. به همین دلیل، در چنین مقاطعی حتی شرکت‌هایی با صورت‌های مالی مطلوب و چشم‌انداز سودآوری مناسب نیز ممکن است با فشار فروش مواجه شوند.

خروج سرمایه حقیقی نیز در همین چارچوب تحلیل می‌شود؛ چرا که در فضای نااطمینانی، بسیاری از سرمایه‌گذاران حفظ سرمایه را در اولویت قرار می‌دهند. این رفتار، اگرچه در کوتاه‌مدت به کاهش تقاضا و افت قیمت‌ها منجر می‌شود، اما لزوماً به معنای خروج دائمی سرمایه از بورس نیست. تجربه نشان داده است که با کاهش ریسک‌های سیاسی و بازگشت ثبات، همین نقدینگی می‌تواند دوباره به سمت بازار سهام سرازیر شود.

بازار سرمایه، امروز بیش از هر زمان دیگری به «اعتماد» نیاز دارد. اعتماد نیز صرفاً با رشد شاخص ایجاد نمی‌شود، بلکه حاصل کاهش نااطمینانی، ثبات در فضای تصمیم‌گیری و قابل پیش‌بینی شدن متغیرهای سیاسی و اقتصادی است. بنابراین تا زمانی که این شرایط فراهم نشود، طبیعی است که معامله‌گران محافظه‌کارانه عمل کنند و بازار بیش از واکنش به اخبار اقتصادی، چشم به تحولات سیاسی بدوزد.

شاید مهم‌ترین درس روزهای اخیر این باشد که در اقتصاد ایران، ریسک‌های سیستماتیک همچنان مهم‌ترین متغیر اثرگذار بر بازار سرمایه هستند. از این رو، هر زمان وزن این ریسک‌ها افزایش یابد، تحلیل بنیادی موقتاً به حاشیه می‌رود و احتیاط جایگزین ریسک‌پذیری می‌شود؛ وضعیتی که نه‌تنها بر شاخص‌ها، بلکه بر رفتار سرمایه‌گذاران و جریان نقدینگی نیز اثر مستقیم می‌گذارد.

مهدی حاجی‌وند، کارشناس بازار سرمایه

منبع: تسنیم