نفوذ “کیف پول‌های مجازی” در اقتصاد دیجیتال؛ آیا حقوق کاربران در هاله‌ای از ابهام است؟

رشد قارچ‌گونه کیف پول‌های مجازی بدون تضمین حقوق مالی کاربران، پتانسیل تبدیل شدن به چالشی جدی برای اقتصاد دیجیتال کشور را دارد.

گسترش فزاینده کسب‌وکارهای مجازی و خدمات مبتنی بر اپلیکیشن، هرچند دسترسی مردم به خدمات را تسهیل کرده است، اما همزمان مسائلی را به دلیل عدم شفافیت، نقص قوانین و مقررات و احتمال سوءاستفاده برای کاربران ایجاد کرده است. یکی از حوزه‌هایی که مشکلات متعددی را در این زمینه رقم زده، مربوط به انتقال، نگهداری و بازگشت وجه در کیف پول‌های الکترونیکی است. در مدل کیف پول الکترونیکی، کاربران مبلغی را پیش از دریافت خدمت در حساب داخلی یک پلتفرم واریز می‌کنند. این فرآیند در نگاه اول شبیه به انتقال وجه عادی است، اما در عمل، شرایط استفاده از موجودی، برداشت وجه، انتقال به حساب بانکی و حتی بازگشت وجه، ممکن است تابع مقررات و سازوکارهای داخلی همان پلتفرم باشد.

کاربر انتظار دارد که همان‌گونه که واریز وجه به سادگی انجام می‌شود، امکان بازگرداندن آن نیز به سهولت فراهم باشد. با این حال، در برخی موارد، پس از انتقال وجه، کاربر عملاً اختیار دارایی خود را از دست می‌دهد و با محدودیت‌های فنی، مقررات داخلی، فرآیندهای احراز هویت یا نبود امکان برداشت مستقیم، در دسترسی به موجودی خود با مشکل مواجه می‌شود.

**اعتماد، مهم‌ترین سرمایه کسب‌وکارهای مجازی**

در شرایطی که اعتماد در کسب‌وکارهای مجازی حرف اول را می‌زند و اقتصاد ما برای رسیدن به مرحله مطلوب، راه درازی در پیش دارد، شرکت‌هایی که در این حوزه فعالیت می‌کنند باید بیش از پیش در جهت جلب اعتماد کاربران تلاش کنند. در کسب‌وکارهای سنتی، مشتری به طور معمول می‌داند وجه خود را به چه کسی و بابت چه خدمتی پرداخت می‌کند. اما در اقتصاد پلتفرمی، مرز میان پرداخت برای خدمت و نگهداری موجودی کاربر گاهی کم‌رنگ می‌شود و همین مسئله، ضرورت شفافیت بیشتر را دوچندان می‌کند.

**تاکسی‌های اینترنتی و مسئله کیف پول کاربران**

در خدمات تاکسی اینترنتی نیز کیف پول به یکی از ابزارهای مهم پرداخت تبدیل شده است. کاربر ممکن است برای استفاده از خدمات آینده، موجودی خود را افزایش دهد. اما اگر بعداً به هر دلیل قصد استفاده از آن را نداشته باشد، باید از ابتدا برای او روشن باشد که آیا امکان برداشت موجودی وجود دارد و فرآیند بازگشت وجه چگونه انجام می‌شود. این مسئله به ویژه برای اپلیکیشن‌هایی اهمیت دارد که به صورت گسترده در بخش‌های مختلف اقتصاد، از تاکسی گرفته تا فروشگاه، بیمه و حتی خدمات درمانی، نفوذ کرده‌اند.

این استعداد عجیب در تعدد و تکثر، منجر به سردرگمی کاربر و بروز مشکلات و نارضایتی‌های عدیده می‌شود، به ویژه آنکه هر بخش، برای خود کیف پول مجزایی تعریف کرده و به صورت جزیره‌ای به فعالیت خود ادامه می‌دهد. اصل اساسی در اقتصاد دیجیتال باید شفافیت، قابلیت دسترسی به وجوه و امکان پیگیری مؤثر باشد که البته در فضای کسب و کار مجازی ایران بسیار کمرنگ است.

به هر حال، رشد سریع اقتصاد دیجیتال نشان می‌دهد که مقررات نیز باید متناسب با این تحولات به‌روزرسانی شوند. لازم است حقوق مالک کیف پول، نحوه نگهداری وجوه، سقف موجودی، شرایط برداشت، زمان بازگشت وجه تراکنش‌های ناموفق و مسئولیت پلتفرم در قبال وجوه کاربران به‌صورت شفاف مشخص شود. در غیر این صورت، توسعه کیف پول‌های مجازی ممکن است به جای افزایش اعتماد به اقتصاد دیجیتال، به عاملی برای کاهش اعتماد عمومی تبدیل شود. واقعیت این است که اعتماد در کسب‌وکار مجازی با یک کلیک ایجاد نمی‌شود؛ کاربر زمانی به یک پلتفرم اعتماد می‌کند که مطمئن باشد همان‌قدر که واریز پول برای او آسان است، در صورت نیاز، دسترسی به پول و بازگرداندن آن نیز آسان، شفاف و قابل پیگیری خواهد بود.

منبع: تسنیم