علامه ملا عبدالله بهابادی یزدی؛ الگوی استقلال رأی و پیشگام فقه حکومتی

بازخوانی جایگاه تمدنی و فقهی علامه ملا عبدالله بهابادی یزدی، فقیهی که استقلال رأی او موجب گمنامی‌اش شد، ضرورتی برای امروز جامعه علمی و دینی است.

حجت‌الاسلام والمسلمین جلال رضوی‌مهر، عضو هیئت رئیسه مجمع نمایندگان حوزه علمیه قم، بر ضرورت احیای نام عالمان برجسته و گمنام جهان اسلام تأکید کرد و شخصیت «علامه ملا عبدالله بهابادی یزدی» را چهره‌ای درخشان در تاریخ فقه شیعه معرفی کرد که عمر خود را وقف خدمت به جامعه و اعتلای مکتب اهل‌بیت (ع) نمود.

**تبیین جایگاه علمی و پیوند با مکتب نجف**

رضوی‌مهر، این عالم وارسته را مصداق بارزِ «تبلیغ رسالت الهی بدون هراس از غیر خدا» برشمرد. وی با اشاره به اینکه علامه ملا عبدالله از شاگردان برجسته «محقق کرکی» (محقق ثانی) بود، بیان داشت که او محصولی عمیق و پربار از حوزه علمیه نجف اشرف به شمار می‌رود. استناد به دیدگاه «آقا بزرگ تهرانی» در کتاب الذریعه نیز مؤید این نکته است که ملا عبدالله بهابادی نه تنها یک فقیه، بلکه یک نظام‌ساز علمی در قرن دهم هجری بوده است.

**شایستگی‌های علمی؛ از منطق تا فقه حکومتی**

عضو هیئت رئیسه مجمع نمایندگان حوزه علمیه قم، وجوه تمایز این عالم بزرگ را در چهار محور کلیدی خلاصه کرد:

۱. عمق در علم کلام و اعتقادات: ارائه استدلال‌های محکم در دفاع از مبانی اعتقادی تشیع.

۲. استحکام در نظام آموزشی: ایشان با اتخاذ یک روش علمی پویا در پرورش شاگردان، بنیه علمی حوزه‌های علمیه زمان خود را به شدت تقویت کرد.

۳. اثرگذاری ماندگار: نگارش کتاب «حاشیه بر منطق» که همچنان در صدر متون آموزشی حوزه‌های علمیه قرار دارد و نشان از نبوغ او در ساده‌سازی و عمیق‌سازی مباحث منطقی برای طلاب دارد.

۴. پیشگامی در فقه حکومتی: مباحث عمیقِ فقهی و اصولی با رویکرد «فقه حکومتی» در آثار وی، نشان‌دهنده دغدغه او برای اداره جامعه اسلامی است.

**چرایی گمنامی و رسالتِ بازخوانی تاریخ**

رضوی‌مهر، ریشه اصلی گمنامی فقیهانی همچون ملا عبدالله بهابادی را نه ضعف علمی، بلکه تقابل فکری آنان با حکومت‌های طاغوتی زمانه دانست. نظریات این عالم بزرگ در زمینه حکومت اسلامی، همواره برای حکام جور تهدیدی بزرگ تلقی می‌شد و همین امر باعث شد تا نام و آثار او در غبار فراموشی تاریخ قرار گیرد.

**نقشه راه برای نسل جوان حوزوی**

وی با تأکید بر اهمیت برپایی بزرگداشت برای چنین اندیشمندانی، آن را یک «ضرورتِ آموزشی و فرهنگی» برشمرد و افزود: بزرگداشت این عالمان، فرصتی برای به‌روزرسانی اطلاعات علمی و بازنگری در مباحث کهن است که می‌تواند نسل جوان را برای دستیابی به مدارج بالای علمی و زعامت دینی ترغیب کند.

رضوی‌مهر در پایان خاطرنشان کرد: شناخت این اسطوره‌های علم و تقوا، چراغ راهی برای نسل امروز است تا بدانند اصحاب علمی اهل‌بیت (ع) چگونه با تحمل سخت‌ترین فشارها، اعم از تبعید، زندان، شهادت و غربت، علوم آسمانی را نسل به نسل به امانت به دست ما رساندند. زدودن این غبار فراموشی، تابش مجدد نور بر فرهنگ اصیل و نامی تشیع است.