بریکس، سکوی پرتاب دیپلماسی معدنی ایران؛ فرصت تاریخی برای یکپارچه‌سازی اقتصادی

جمهوری اسلامی ایران در اجلاس سران بریکس، پیشنهاد راهبردی تشکیل چارچوب همکاری در حوزه مواد معدنی حیاتی را مطرح کرد تا زنجیره تأمین این مواد راهبردی در دل بلوک اقتصادی نوظهور تقویت شود.

در دهلی‌نو، پایتخت هند، اجلاس سران بریکس شاهد اتفاقی مهم بود؛ برای اولین بار، بندی مستقل به «مواد معدنی حیاتی» اختصاص یافت. این تحول که پیش از این در گروه 7 نیز رخ داده بود، نشان از اهمیت روزافزون این معادن و رقابت جهانی بر سر آن‌ها در عرصه اقتصاد سیاسی بین‌الملل دارد. نخست‌وزیر هند، ضمن هشدار نسبت به «تسلیحاتی‌شدن فناوری و مواد معدنی حیاتی»، تلویحاً به رقابت فزاینده بر سر عناصر نادر خاکی و دیگر مواد معدنی راهبردی اشاره کرد. کشوری مانند چین، نقشی تعیین‌کننده و مسلط در زنجیره فرآوری عناصر نادر خاکی ایفا می‌کند، در حالی که هند به دنبال کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر تمرکز زنجیره‌های تأمین است. روسیه و برزیل از دارندگان مهم منابع معدنی جهان محسوب می‌شوند و کشورهای آفریقایی عضو بریکس نیز از ظرفیت‌های معدنی عظیمی برخوردارند، اما در عین حال به سرمایه، فناوری و زیرساخت نیاز دارند.

این تفاوت‌ها، هم چالش و هم فرصتی بزرگ برای بریکس به وجود می‌آورند: چگونه می‌توان این ظرفیت‌های متنوع و متفاوت را در قالب یک شبکه همکاری معدنی به یکدیگر پیوند داد؟ اینجاست که جمهوری اسلامی ایران می‌تواند ابتکار عمل را به دست گیرد و پیشنهادی کاربردی و مهم مطرح کند: فعال‌سازی و عملیاتی‌کردن همکاری بریکس در حوزه مواد معدنی حیاتی و حرکت به سوی شکل‌گیری چارچوبی برای همکاری در این زمینه، با عنوان پیشنهادی BRICS-CMCF (Critical Minerals Cooperation Framework).

نقطه قوت این پیشنهاد در استفاده از ظرفیت‌های موجود و تبدیل آن‌ها به پروژه‌های واقعی نهفته است. بریکس تاکنون بسترهای متعددی برای همکاری‌های صنعتی، فناوری و اقتصادی ایجاد کرده است. اکنون مساله، پیوند دادن این بسترها با یک دستورکار مشخص معدنی و رساندن آن به سطح پروژه است؛ پروژه‌ای که بتواند به صورت همزمان از ظرفیت چند عضو بریکس بهره‌مند شود. به عنوان مثال، می‌توان از معدن و زیرساخت ایران، فناوری چین، سرمایه و بازار هند، تجهیزات و توان مهندسی روسیه و ظرفیت فرآوری یا مصرف دیگر اعضا استفاده کرد. چین در سال 2027 ریاست بریکس را بر عهده خواهد گرفت و پیش از اجلاس دهلی‌نو نیز وزیر خارجه این کشور بر تقویت همکاری اعضای بریکس در زمینه منابع معدنی راهبردی تأکید کرده بود. بنابراین، فرصت زمانی مناسبی برای تبدیل این ایده به یک دستورکار عملی فراهم شده است.

پیشنهاد ایران می‌تواند از همین نقطه آغاز شود: تبدیل بند 67 بیانیه 2026 به یک برنامه عملیاتی برای سال 2027. این پیشنهاد زمانی برای ایران معنا پیدا می‌کند که کشور بتواند برای خود نقشی فراتر از یک دارنده ذخایر معدنی تعریف کند. نقش ایران می‌تواند طراحی و پیشرانی یک همکاری معدنی شبکه‌ای در بریکس باشد، مشروط بر آنکه دیپلماسی معدنی به طور جدی در دستور کار قرار گیرد.

بریکس در موقعیتی قرار گرفته است که می‌تواند بخشی از معماری جدید اقتصاد جهانی را شکل دهد. کشورهای عضو، مجموعه‌ای کم‌نظیر از منابع معدنی، بازار، فناوری، سرمایه، ظرفیت صنعتی و زیرساخت را در اختیار دارند. آنچه هنوز متناسب با ظرفیت این منابع توسعه نیافته، اتصال مؤثر این اجزا به یکدیگر است. ایران می‌تواند پیشنهاد کند که این اتصال از حوزه مواد معدنی حیاتی آغاز شود. اگر بریکس بتواند ذخایر، فناوری، سرمایه و بازار اعضای خود را در قالب پروژه‌های مشترک به یکدیگر پیوند دهد، اتفاق مهمی رخ خواهد داد: معدن از یک بخش اقتصادی، به ابزاری برای اتصال اقتصادهای بریکس تبدیل می‌شود. شاید این همان ابتکاری باشد که ایران می‌تواند در سال آینده روی میز بگذارد.

منبع: خبرگزاری جمهوری اسلامی