اوج‌گیری بی‌سابقه کرایه نفتکش‌ها؛ تنگه هرمز، طلایه‌دار ثروت دریاها

تحولات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و حساسیت‌های تنگه هرمز، کرایه‌های روزانه نفتکش‌های غول‌پیکر را به اوج تاریخی خود رسانده و سود سرشاری را نصیب مالکان این شناورها کرده است.

موسسه تحلیلی «Poten & Partners» در گزارشی جدید، تأثیر تحولات منطقه‌ای و انسدادهای ژئوپلیتیکی را بر کرایه نفتکش‌ها بررسی کرده است. این گزارش حاکی از آن است که تنش‌های موجود در منطقه و ضرورت تضمین امنیت مسیرهای حیاتی دریایی، نرخ کرایه غول‌پیکرهای نفتی (VLCC) را به ارقامی بی‌سابقه در تاریخ صنعت کشتیرانی رسانده است.

بر اساس این تحلیل، میانگین درآمد حاصل از اجاره زمانی (TCE) برای نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام، در مسیر شاخص «خلیج فارس به خاور دور» در ماه اوت به 600 هزار دلار در روز رسیده و این رقم در ماه سپتامبر از مرز 800 هزار دلار در روز عبور کرده است. کارشناسان معتقدند که خطرات ناشی از عبور از تنگه هرمز و محدودیت‌های اعمال شده در تنگه باب‌المندب، شمار مالکان حاضر به پذیرش این ریسک را به شدت کاهش داده و این امر منجر به افزایش چشمگیر نرخ‌ها، حتی در مسیرهای دورتر از منطقه درگیری، شده است.

به عنوان مثال، کرایه روزانه نفتکش‌ها در دریای عمان (خارج از تنگه هرمز) به 450 هزار دلار، در مسیر غرب آفریقا به خاور دور به 380 هزار دلار و در مسیر خلیج آمریکا به آسیا به 275 هزار دلار رسیده است. این ارقام نشان‌دهنده تأثیر مستقیم تحولات ژئوپلیتیکی بر اقتصاد جهانی و صنعت حمل‌ونقل دریایی است.

مروری بر روندهای تاریخی بازار VLCC حاکی از نوسانات شدید این بازار است. در ژوئیه 2008، در اوج رونق اقتصادی چین، نرخ‌ها به نزدیک 200 هزار دلار در روز رسید، اما با بحران مالی جهانی، این رقم در سال 2009 به زیر 20 هزار دلار سقوط کرد. در آوریل 2020 نیز، هم‌زمان با همه‌گیری کووید-19 و جنگ قیمت نفت، نرخ‌ها مجدداً تا مرز 200 هزار دلار افزایش یافت. جنگ روسیه و اوکراین نیز بیشتر به نفع نفتکش‌های کوچک‌تر تمام شد و تأثیر کمتری بر VLCCها داشت.

این رونق فوق‌العاده در بازار نقدی (Spot)، بازار خرید و فروش کشتی‌ها را نیز تحت تأثیر قرار داده است. به گونه‌ای که قیمت یک نفتکش 5 ساله کارکرده (158 میلیون دلار) به مراتب گران‌تر از سفارش یک کشتی نوساز به کارخانه‌ها (129 میلیون دلار) است. این وضعیت ناشی از امکان به‌کارگیری فوری کشتی کارکرده در بازار پررونق فعلی و عدم تمایل سرمایه‌گذاران برای انتظار چند ساله تحویل کشتی نوساز با توجه به نااطمینانی از آینده بازار است.

در خصوص چشم‌انداز آینده بازار، اختلاف‌نظر میان کارشناسان وجود دارد. گروهی با اشاره به حجم بالای سفارش‌های جدید و احتمال رفع انسدادهای ژئوپلیتیکی، وقوع یک رکود شدید پس از این رونق را پیش‌بینی می‌کنند. در مقابل، گروهی دیگر با توجه به سن بالای ناوگان، خروج احتمالی کشتی‌های تحریمی و افزایش مسافت‌های حمل‌ونقل، به پایدار ماندن تقاضا خوش‌بین هستند. با این حال، موسسه «پوتن» به مالکان نفتکش‌ها توصیه کرده است که از شرایط کنونی حداکثر بهره‌برداری را بکنند، چرا که مشخص نیست چنین رونقی دوباره تکرار شود.