کشورهای نفتی خاورمیانه بهدنبال بازتعریف حوزههای امنیتی، بازار انرژی و حاکمیت خود هستند و این امر، زوال نظام پترودلار را سرعت میبخشد.
امارات متحده عربی در اقدامی معنادار، رسماً از سازمان اوپک و سازوکار «اوپک پلاس» خارج شد. این تصمیم که پس از تشدید تنشها در منطقه و بهویژه، در پی اقدامات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران اتخاذ شده، نشاندهندهی بازنگری عمیق کشورهای نفتی خاورمیانه در حوزههای امنیتی، بازار انرژی و حاکمیتشان است.
الگوی سنتی کشورهای منطقه که بر پایهی «تولید نفت تحت انضباط گروهی، تسویهی مالی با دلار و اتکا به چتر امنیتی آمریکا» بنا شده بود، رو به زوال است. این اتفاق، نشانهای از تأثیرات جنگ نیابتی و مقاومت ایران در بازتعریف بازار جهانی انرژی در سالهای آینده است.
خروج امارات از این سازمان، زنگ خطری برای نظام پترودلار محسوب میشود. در دهههای گذشته، آمریکا امنیت و ثبات مالی کشورهای نفتی منطقه را تضمین میکرد و آنها نیز نفت خود را با دلار میفروختند و سرمایههایشان را به بازارهای مالی تحت سلطهی آمریکا سرازیر میکردند.
ادامه یافتن این چرخه، وابسته به سه عامل اساسی بود: اعتماد کشورها به امنیتِ آمریکا، ثبات نظام مالی دلار و توانایی اوپک در حفظ منافع مشترک تولیدکنندگان. اما تحولات اخیر و بهویژه، ایستادگی ایران در مقابل آمریکا و متحدانش، این پیششرطها را با چالش جدی مواجه کرده است.
درگیریهای منطقهای نهتنها ثبات ایجاد نکرده، بلکه کشورهای منطقه را با مخاطرات مستقیم، ناامنی در مسیرهای کشتیرانی و خروج سرمایه مواجه ساخته است. بحران انرژی و فشارهای مالی ناشی از آن، کشورهایی مانند امارات را به جستوجوی راهکارهای سیاسی مستقلتر واداشته است تا دیگر تنها به دلار و وعدههای امنیتی واشینگتن اتکا نکنند.
همچنین، تنشهای ژئوپلیتیک، منافع کشورهای تولیدکنندهی نفت را دچار تشتت کرده و امکان همکاری جمعی برای کنترل قیمتها را محدود کرده است.
خروج امارات از اوپک، نشاندهندهی از دست رفتن اعتماد سیاسی به نظام پترودلار است. این کشورها در راستای «استقلال راهبردی»، بهدنبال استفاده از ارزهای مختلف در تسویهحسابها، قراردادهای بلندمدت و مبادله با ارزهای ملی هستند و در پی سرمایهگذاریهایی برمیآیند که از مسیرهای مالی غربی عبور نکند. این تغییر، اگرچه تدریجی است، اما حاکی از آن است که محور مالی و سیاسی تجارت نفت، از سلطهی دلار به سمت بسترهای متنوعتری در حرکت است.
خروج امارات از اوپک، صرفاً بهخاطر «فروش نفت بیشتر» نیست. هنگامیکه ساختارهای قدیمی، پاسخگوی نیازهای امنیتی، مالی و توسعهای کشورها نباشند، جدایی از این گروهها به یک انتخاب اجتنابناپذیر تبدیل میشود. در بلندمدت، بحران اصلی نظام پترودلار زمانی آغاز میشود که کشورهای نفتی، مسیر مستقل خود را انتخاب کنند.
منبع: تسنیم
