عاقبت شوم کم‌فروشان؛ وای بر آنها

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، صفحه ۵۸۷ قرآن کریم یک خط روایی بسیار منسجم دارد، سوره انفطار با فروپاشی نظم جهان و آشکار شدن همه اعمال انسان در قیامت آغاز می‌شود و در پایان، اختیار و قدرت حقیقی را در آن روز فقط از آن خدا می‌داند، سپس سوره مطففین بلافاصله از یک مصداق زمینی بی‌عدالتی، یعنی کم‌فروشی، شروع می‌کند و آن را به مسئله قیامت و پاسخ‌گویی انسان پیوند می‌زند. روزی که همه چیز از پرده بیرون می‌افتد سوره انفطار با تصویری تکان‌دهنده از پایان جهان آغاز می‌شود «إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ؛ وَإِذَا الْکَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ؛ وَإِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ».

آسمان می‌شکافد، ستارگان از جای خود پراکنده می‌شوند، دریاها دگرگون و به هم پیوسته می‌شوند و قبرها زیر و رو می‌شوند. علامه طباطبایی این آیات را مجموعه‌ای از نشانه‌های متصل به قیامت می‌داند، نشانه‌هایی که نشان می‌دهند نظم آشنای جهان مادی در آستانه برپایی عالم دیگر از میان می‌رود.

اما هدف این توصیف‌های عظیم، صرفاً ترسیم یک حادثه کیهانی نیست. درست پس از این تصاویر، قرآن می‌گوید که «عَلِمَتْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ وَأَخَّرَتْ».

آن روز، انسان با تمام حقیقت اعمال خود روبه‌رو می‌شود. در نگاه المیزان، «ما قدّمت و أخّرت» تنها به کارهای مستقیم انسان محدود نیست، آثار و سنت‌هایی را نیز شامل می‌شود که فرد در دنیا پایه‌گذاری کرده و پس از مرگ او ادامه یافته‌اند، چه آثار نیک و چه آثار بد.

بنابراین پرونده انسان فقط با پایان عمرش بسته نمی‌شود و آثار رفتار او نیز می‌تواند در سرنوشت اخروی‌اش نقش داشته باشد. خدا تو را آفرید، چه چیزی مغرورت کرد؟

در ادامه، خطاب قرآن بسیار شخصی‌تر می‌شود «یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِیمِ». چه چیزی تو را نسبت به پروردگار کریمت مغرور کرده است؟

بعد از این سؤال، قرآن نعمت‌های بنیادی خدا را یادآوری می‌کند «الَّذِی خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ، فِی أَیِّ صُورَةٍ مَا شَاءَ رَكَّبَكَ». خداوند انسان را آفریده، ساختار وجودش را سامان داده و اعضا و نیروهای او را متناسب با یکدیگر قرار داده است.

علامه طباطبایی تأکید می‌کند که این پرسش، پرسشی برای گرفتن پاسخ نیست. استفهامی توبیخی است.

یعنی انسان ناسپاس در برابر این همه نعمت، چه توجیهی برای سرکشی دارد؟ نکته مهم‌تر آن است که قرآن بلافاصله علت اصلی این سرکشی را روشن می‌کند «بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّینِ» مشکل اصلی، فریب خوردن از کرم خدا نیست، بلکه انکار روز جزاست.

کسی که حساب‌کشی نهایی را جدی نگیرد، برای گناه و نافرمانی نیز مانع محکمی در برابر خود نمی‌بیند. هیچ کاری گم نمی‌شود قرآن پس از یادآوری قیامت، از مأمورانی سخن می‌گوید که اعمال انسان را ثبت می‌کنند «وَإِنَّ عَلَیْكُمْ لَحَافِظِینَ، كِرَامًا كَاتِبِینَ، یَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ».

این آیات بر ثبت و حفظ اعمال انسان به وسیله فرشتگان دلالت دارد. بنابراین انسان در قیامت با چیزی روبه‌رو می‌شود که در دنیا انجام داده است و هیچ عمل او بی‌حساب باقی نمی‌ماند.