قیمت لحظهایهمه قیمتها
«هزار و یک شب»؛ فروپاشی یک رویای پرزرق‌وبرق
شبکه نمایش خانگی ایران در سال‌های اخیر بارها تلاش کرده با تولید پروژه‌های پرهزینه و پرستاره، تجربه‌ای متفاوت برای مخاطب خلق کند؛ آثاری که هم از نظر کیفیت تولید و هم از منظر روایت، بتوانند استانداردهای تازه‌ای در سریال‌سازی ایران تعریف کنند و در سطح منطقه نیز حرف‌هایی برای گفتن داشته باشند.«هزار و یک شب» از همان نخستین روزهای معرفی‌اش، دقیقا در چنین جایگاهی قرار گرفت.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، «هزار و یک شب» سریالی با ترکیبی از مشهورترین بازیگران سینما، همکاری مشترک ایران و ترکیه، تبلیغات گسترده، وعده اقتباس از یک متن عمومی و بسیار محبوب در تاریخ ایران و مهم‌تر از همه، نام کارگردانی که نزد افکار عمومی با تسلط ویژه‌اش بر ذائقه مخاطب ایرانی به یاد آورده می‌شود. همین مختصات کافی بود تا انتظارها از «هزار و یک شب» به شکل بی‌سابقه‌ای بالا برود.
مخاطب تصور می‌کرد قرار است با اثری مواجه شود که هم در فرم و هم در محتوا، گامی تازه در مسیر سریال‌سازی شبکه خانگی باشد؛ محصولی که بتواند ادبیات کلاسیک را با درام معاصر پیوند بزند و جهانی متفاوت خلق کند. اما آن‌چه در نهایت روی خروجی پلتفرم فیلیمو قرار گرفت، فاصله‌ای معنادار با این تصویر ذهنی داشت.
«هزار و یک شب» نتوانست به اثری جریان‌ساز تبدیل شود و متحمل شکستی شد که حالا می‌توان آن را یکی از مهم‌ترین ناکامی‌های چند سال اخیر شبکه نمایش خانگی لقب داد. تابلوی ورود ممنوع برای ادبیات شرقی بزرگ‌ترین پرسش درباره «هزار و یک شب» شاید این باشد که چگونه پروژه‌ای با حضور مصطفی کیایی و نغمه ثمینی در مقام نویسنده، در نهایت به چنین فیلمنامه سست و کم‌رمقی رسیده است.
کیایی در تمام سال‌های فعالیتش نشان داده بود که ذائقه مخاطب ایرانی را به خوبی می‌شناسد و در خلق درام‌های عامه‌پسند مهارت دارد. در کنار او، نغمه ثمینی به عنوان یکی از چهره‌های دانشگاهی و حرفه‌ای حوزه نمایش‌نامه‌نویسی، سابقه‌ای طولانی در ادبیات نمایشی دارد.
کنار هم قرار گرفتن این دو نام، انتظار خلق متنی چندلایه و خلاقانه را ایجاد کرد؛ اما خروجی کار شباهتی به یک اقتباس تمیز از یک متن شرقی کهن و پرهوادار نداشت. سریال «هزار و یک شب»، در عمل، صرفا بهره‌برداری فانتزی و ظاهری از قصه‌های هزار و یک شب است و هرگز موفق نمی‌شود ادبیات را وارد فیلمنامه کند.
مخاطب هنگام تماشای سریال، عملا با یک ملودرام معمولی با زبانی تلویزیونی مواجه است که صرفا ارجاعاتی پراکنده به یک متن کهن دارد. از روح ادبیات حاکم بر قصه‌های شهرزاد، از آن صلابت در روایت، از آن گیرایی افسانه‌پردازانه و از آن کیفیت مسحورکننده قصه‌گویی، تقریبا هیچ نشانی در سریال مصطفی کیایی دیده نمی‌شود.
این در حالی است که دقیقا همین ویژگی‌ها می‌توانست وجه ممتاز و برگ برنده اثر باشد. «هزار و یک شب» ظرفیت آن را داشت که میان جهان اسطوره و زندگی امروز پلی خلاقانه بزند، اما سریال ترجیح داد در سطح باقی بماند و به جای بازآفرینی ادبی، تنها از نشانه‌ها، اسامی و پوسته ظاهری یک خرده‌فرهنگ ادبی استفاده کند.
در نتیجه، با اثری مواجهیم که بیشتر شبیه یک ملودرام روزمره است تا اقتباسی الهام‌گرفته از یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های روایی تاریخ این سرزمین. ریتم کند و خرده‌داستان‌های بی‌اثر همین فقدان هویت روایی، به شکل مستقیم روی ریتم سریال هم تأثیر منفی گذاشته است.
«هزار و یک شب» تا حوالی قسمت پانزدهم، عملا چیزی فراتر از یک ملودرام آبکی و نوجوان‌پسند ارائه نداد و صرفا سریالی بود که نه تعلیق جدی داشت، نه شخصیت‌پردازی عمیق و نه حتی نشانه‌ای از یک گام رو به جلو در قصه‌گویی. در ده – دوازده قسمت نخست، مخاطبان «هزار و یک شب» با الگوی تکراری پیرمردی متمول که، به واسطه طلبش از پدر دختر جوان، او را به عقد خود درمی‌آورد، مواجه‌اند؛ پیرنگی که بارها در شبکه خانگی به شکل‌های مختلف تکرار شده و جذابیتش را برای مخاطب از دست داده است.
