این مردم به جرم ایمان، در آتش سوزانده شدند

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در سوره بروج، از یک سو با تصویر تکان‌دهنده «اصحاب اخدود» و مؤمنانی روبه‌رو هستیم که تنها به جرم ایمان شکنجه می‌شوند و از سوی دیگر، سوره از قدرت مطلق خدا، وعده پاداش مؤمنان و سرانجام تکذیب‌کنندگان سخن می‌گوید. علامه طباطبایی در المیزان، محور سوره را «انذار و تبشیر» می‌داند، یعنی هشدار شدید به کسانی که مؤمنان را به سبب ایمانشان آزار می‌دهند و وعده‌ای روشن به اهل ایمان و عمل صالح.

سوگندهایی که سرنوشت انسان را به یاد می‌آورند سوره با سه سوگند آغاز می‌شود «وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ»، «وَالْیَوْمِ الْمَوْعُودِ» و «وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ». در نگاه المیزان، «بروج» به مواضع و جایگاه‌های ستارگان در آسمان اشاره دارد، نه لزوماً برج‌های دوازده‌گانه اصطلاح نجوم.

پس از آن، سوگند به «روز موعود» می‌آید که همان روز قیامت و روز تحقق وعده الهی برای داوری میان بندگان است. این آغاز، زمینه‌ای برای داستانی است که بلافاصله بعد از سوگندها مطرح می‌شود داستان کسانی که در دنیا تصور می‌کردند می‌توانند با شکنجه مؤمنان، حقیقت ایمان را خاموش کنند، اما خودشان در برابر داوری خدا قرار گرفتند.

مؤمنانی که فقط به خاطر ایمانشان شکنجه شدند آیات ۴ تا ۷ با لحنی شدید می‌فرماید که «قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ» مرگ و نابودی بر صاحبان خندق باد، همان کسانی که «النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ» را برپا کردند، آتشی پرشعله و پرهیزگار که مؤمنان را در آن می‌سوزاندند. تصویر آیات بسیار سنگین است، شکنجه‌گران کنار آتش نشسته‌اند و «وَهُمْ عَلَىٰ مَا یَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِینَ شُهُودٌ» خودشان شاهد جنایتی هستند که علیه مؤمنان انجام می‌دهند.

در تفسیر المیزان، تأکید آیه بر این است که آنان از مؤمنان هیچ گناهی ندیده بودند جز اینکه ایمان آورده بودند «وَمَا نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَنْ یُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ». این نکته یکی از محورهای اصلی سوره است، گاهی انسان در برابر حقیقت، به جای استدلال و گفت‌وگو، به فشار و شکنجه متوسل می‌شود، اما این رفتار، حقانیت حقیقت را از بین نمی‌برد.

وقتی خدا ناظر همه چیز است آیه ۹ بلافاصله صفات خدا را یادآوری می‌کند، «الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ». علامه طباطبایی توضیح می‌دهد که این توصیف، هم حقانیت مؤمنان و مظلومیت آنان را روشن می‌کند و هم نشان می‌دهد شکنجه‌گران نمی‌توانند از نظارت الهی بگریزند.

خداوند مالک آسمان‌ها و زمین است و «شهید» بر همه چیز، بنابراین نه ایمان مؤمنان از چشم او پنهان می‌ماند و نه ظلم ستمگران. از همین‌جا سوره از یک حادثه تاریخی فراتر می‌رود و یک اصل کلی را مطرح می‌کند، هیچ ظلمی در نظام الهی گم نمی‌شود.

برای ستمگر راه بازگشت هنوز بسته نیست آیه ۱۰ تهدیدی جدی برای شکنجه‌کنندگان دارد «إِنَّ الَّذِینَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَتُوبُوا». نکته قابل توجه، تعبیر «ثُمَّ لَمْ یَتُوبُوا» است یعنی حتی پس از چنین جنایتی، راه توبه به روی انسان بسته نشده است.

اما اگر ستمگر بر ظلم خود باقی بماند، «فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَلَهُمْ عَذَابُ الْحَرِیقِ». در مقابل، آیه بعد تصویر کاملاً متفاوتی ارائه می‌کند، «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ» برای کسانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند، باغ‌هایی است که نهرها از زیر آنها جاری است و این همان «الْفَوْزُ الْکَبِیرُ» است.