«تاکسیدرمی»، کمدی که ربع پهلوی باید ببیند تا از عمویش عبرت بگیرد

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در روزگاری که سینمای کمدی ایران عمدتاً بر مدار کلیشه‌های تکراری و تضادهای مذهبی-سکولار می‌چرخد، ظهور اثری که لبه تیز نقد خود را به سمت لایه‌های پنهان تاریخ معاصر بگیرد، اتفاقی قابل تامل است. فیلم تاکسیدرمی به کارگردانی محمد پایدار و تهیه‌کنندگی محمدجواد موحد که این روزها مورد توجه محافل هنری قرار گرفته، با عبور از دوگانه‌های مرسوم، به سراغ سوژه‌ای بکر در خاندان پهلوی رفته است: «عبدالرضا پهلوی» و جنون رسیدن به قدرت.

این اثر که در اتمسفر دهه‌های ۵۰ و ۶۰ روایت می‌شود، برداشتی آزاد از یک واقعیت تاریخی است. داستان حول محور برادر ناتنی محمدرضا پهلوی می‌چرخد؛ مردی که شیفتگی‌اش به شکار و تاکسیدرمی و جنونی برای رسیدن به قدرت با حمایت صهیونیست‌ها، در روزهای پایانی حکومت، به یک تاراج ملی بدل شد: بخشیدن «گوزن زرد ایرانی» به رژیم اشغالگر قدس.

اما فیلم تنها به روایت تاریخ بسنده نمی‌کند، بلکه با استفاده از استعاره‌ای گزنده، پیوندی میان گذشته و وضعیت امروز ربع پهلوی برقرار می‌سازد. «تاکسیدرمی» از روزهای پایانی حکومت پهلوی دوم در دی ماه ۱۳۵۷ کلید می‌خورد در حالی که عبدالرضا برادر ناتنی‌اش در حال جمع کردن وسایل خود برای سفر به مصر است.

شروع مناسبی که شوخی خوبی هم با تکیه بر حیوانات تاکسیدرمی شده داخل کاخ داشته و خیلی زود هم به نقطه عطف نخست می‌رسد. جایی که عبدالرضا برای اخذ ویزای کشورهای مختلف به سفارتخانه‌ها رفته و دست خالی برمی‌گردد.

در حالی که همسر و فرزندش از ایران رفته و خود برای رفتن از ایران به هر دری می‌زند. همراه شدن او با خلبانی پیر و فرتوت برای پرواز با هواپیمای ملخی رضاشاهی، شوخی‌های بامزه‌ای را شکل داده و خنده‌ای بر لبان تماشاگران فیلم می‌نشاند.

برخورد عبدالرضا با مردم انقلابی و نجات او توسط ۲ مامور موساد، قصه را وارد فاز تازه‌ای کرده و داستانکی را با محوریت ماموریت موساد برای شکار گوزن زرد ایرانی و بردن آن به اسرائیل خلق می‌کند. داستانکی که گره مربوط به ویزا ندادن به عبدالرضا را باز کرده و دسیسه‌ شکل گرفته نیز با توجه به فضای کلی فیلم، متقاعدکننده به نظر می‌رسد.

استعاره تاکسیدرمی: فیلم به زیبایی نشان می‌دهد که چگونه جریانی که روح ملی ندارد، به کالبدی بی‌اراده و ملعبه دست بیگانگان تبدیل می‌شود؛ پیوندی معنادار میان «عبدالرضا» و «ربع پهلوی». پایانِ مهره‌گی: فیلم به خوبی تصویر می‌کند که قدرت‌های خارجی (آمریکا و صهیونیسم) تنها تا پایان تاریخ مصرف مهره‌ها با آن‌ها می‌مانند و سپس آن‌ها را مانند زباله دور می‌اندازند.

این کمدی، بیش از آنکه بخنداند که موفق هم بوده است، با نمایش «حقارتِ وابستگی»، نقدی تند و گزنده به تلاش‌های نافرجام برای پهلوی ارائه می‌دهد. تاکسیدرمی سیاسی؛ کالبدی بدون روح نقطه قوت فیلم‌نامه در صورت‌بندی نمادین واژه «تاکسیدرمی» نهفته است.

فیلم با ظرافت، خط محتوایی خود را خواسته یا ناخواسته به سمت شخصیت «ربع پهلوی» سوق می‌دهد. در اینجا، تاکسیدرمی دیگر یک فن هنری برای حفظ کالبد حیوانات نیست، بلکه استعاره‌ای از جریانی است که نه جسمی از خود دارد و نه روحی؛ موجودیتی که تنها به دست دیگران پنبه‌دوزی شده و ملعبه‌ای برای نمایش است.