قیمت لحظهایهمه قیمتها
وقتی «فرودگاه» را ساختند، خیلی‌ها خندیدند
امروز «فرودگاه» آن‌قدر برای فارسی‌زبانان آشناست که کمتر کسی به ساختار و گذشتهاش فکر می‌کند؛ اما این واژه روزی تازه، عجیب و حتی خنده‌دار به نظر میرسید.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، امروز اگر کسی بگوید «فرودگاه»، تقریباً هیچ‌کس مکث نمی‌کند تا معنای آن را بفهمد. واژه‌ای کاملاً عادی که در گفت‌وگوی روزمره جا افتاده است؛ اما این ترکیب فارسی زمانی آن‌قدر تازه بود که به گفته یک عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، عده‌ای به آن می‌خندیدند و نسبت به انتخابش اعتراض داشتند.
علاءالدین طباطبایی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، درباره روزهایی که «فرودگاه» هنوز واژه‌ای ناآشنا بود، گفته است که «شاید باورتان نشود که جامعه روزگاری به واژه فرودگاه می‌خندیده و خیلی‌ها نسبت به آن اعتراض داشته‌اند، اما حالا واژه‌ای است عادی که همه ما از آن استفاده می‌کنیم.» اما پیش از آنکه «فرودگاه» به واژه‌ای جاافتاده تبدیل شود، محل نشست‌وبرخاست هواپیماها همیشه چنین نام مشخصی نداشت.
هومن زال‌پور، پژوهشگر تاریخ نظامی عصر قاجار، روایت می‌کند که وقتی نخستین هواپیما در ۱۴ دی ۱۲۹۲ به تهران آمد، پایتخت اساساً فرودگاه نداشت. هواپیمای «بلریو» که خلبانی لهستانی به نام «کوزمینسکی» آن را هدایت می‌کرد، سرانجام در میدان مشق فرود آمد.
در سال‌های بعد، با افزایش پروازهای نظامی و ورود هواپیماهای بیشتر، نیاز به محل‌های مناسب برای فرود جدی‌تر شد. زال‌پور درباره سال ۱۳۰۲ به شماره ۱۳۹۷ روزنامه «ایران» مورخ ۷ تیرماه همان سال استناد می‌کند؛ روزنامه‌ای که درباره ورود دو هواپیما نوشته بود برای آنها باید «در بیرون دروازه محل مناسبی برای پایین آمدن» آماده شود و اداره نظمیه نیز اطراف قلعه‌مرغی را برای «فرود آمدن آیروپلان» اختصاص داده و مشغول تسطیح آنجا شده بود.
در برخی نوشته‌ها و خاطرات محلی، تعبیرهایی مانند «میدان هوایی» و «میدان طیاره» نیز برای محل فرود هواپیما دیده می‌شود که بر اساس ترجمه تحت‌الفظی واژه، airport است؛ Air به معنای «هوا» و port به معنای «بندر» یا محل ورود و خروج است. اما «فرودگاه» چگونه وارد زبان رسمی شد؟
بر اساس روایتی از عیسی صدیق، نویسنده و ادیب و کارگزار فرهنگی، در سال ۱۳۰۳ در وزارت جنگ انجمنی با حضور نمایندگان وزارت جنگ و وزارت فرهنگ برای واژه‌گزینی تشکیل شد. این انجمن حدود ۳۰۰ واژه را تصویب کرد و «فرودگاه» یکی از واژه‌هایی بود که در برابر واژه فرانسوی aérodrome قرار گرفت؛ در کنار «هواپیما» در برابر avion، «هوانورد» در برابر aéronaut و «خلبان» در برابر pilote.
بنابراین «فرودگاه» را نمی‌توان واژه‌ای دانست که نخستین‌بار با تأسیس فرهنگستان اول در سال ۱۳۱۴ ساخته شده باشد؛ دست‌کم بر اساس روایت صدیق، این واژه در جریان واژه‌گزینی سال ۱۳۰۳ مطرح بوده است. طباطبایی درباره همین انتخاب می‌گوید که در زمان پیشنهاد «فرودگاه»، برخی اعتراض می‌کردند که مگر هواپیما فقط فرود می‌آید که نام این مکان را «فرودگاه» گذاشته‌اند؟
این ایراد امروز شاید عجیب به نظر برسد؛ چراکه «فرود» در ذهن فارسی‌زبانان دیگر تنها یک حرکت رو به پایین نیست و به‌طور طبیعی با رسیدن هواپیما به مقصد پیوند خورده است. همین واژه در تاجیکستان به «خیزشگاه» معروف است.
حالا «فرودگاه» آن‌قدر عادی شده که شاید کمتر کسی هنگام شنیدن آن به این فکر کند که زمانی خودِ این واژه موضوع اعتراض بوده است. شاید سرگذشت «فرودگاه» نشان دهد که عمر یک واژه همیشه با نخستین واکنش مردم تعیین نمی‌شود؛ ترکیبی که روزگاری برای گوش جامعه تازه، عجیب یا حتی خنده‌دار بود، می‌تواند چند دهه بعد چنان در زبان جا بیفتد که دیگر کسی به یاد نیاورد زمانی قرار بوده جای چه واژه‌ای را بگیرد.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های « کافه بازار » و « مایکت » دانلود و نصب کنید.
