از اهمیت تا کم‌توجهی و نقد به هیئت

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، حجت‌الاسلام والمسلمین مجید باباخانی- رییس سازمان هیئت‌ها و تشکل‌های دینی کشور- دوشنبه (۱۳ مهرماه) در نشست همایش علمی «هیئت و آئین‌های مذهبی» با محوریت «هیئت کنشگر، قیام خانوادگی» که در مجتمع سرچشمه برگزار شد با اشاره به ظرفیت مناسک شیعی در انسجام اجتماعی اظهار کرد: موضوع مناسک شیعی ظرفیت بی‌بدیلی برای ایجاد انسجام در جامعه ایرانی دارد و در فضای هیئت‌های کشور نیز از این ظرفیت برای حل مسائل اجتماعی، افزایش تاب‌آوری جامعه و تقویت بنیان‌های فکری استفاده شده است.

او با اشاره به اهتمام رهبر شهید به هیئت‌ها و مداحان گفت: تأکید ایشان بر هیئت‌ها و این زیست‌بوم، از جلسات مستمر با مداحان طی بیش از ۴۰ سال و نظم و اهتمامی که نسبت به این جلسات داشتند، به خوبی قابل مشاهده است و نشان می‌دهد فضای هیئت‌ها تا چه اندازه اهمیت دارد. رییس سازمان هیئت‌ها و تشکل‌های دینی افزود: از جنگ ۱۲ روزه تا ماه رمضان و امروز، هیئت‌ها نقش ممتازی در تحولات جامعه ایفا کرده‌اند و مردم با میدان‌داری هیئت‌ها حضور گسترده‌ای در عرصه اجتماعی داشته‌اند.

باباخانی با اشاره به آخرین دیدار مداحان با رهبر شهید بیان کرد: ایشان بر موضوع پژوهش درباره هیئت به عنوان نهادی ریشه‌دار در کشور تأکید داشتند و بر شناخت و تعمیق توانمندی‌ها، آسیب‌ها و شیوه انتقال این میراث به نسل آینده تأکید می‌کردند. او ادامه داد: انتظار می‌رفت پس از این تأکید، حوزه‌های علمی، مراکز پژوهشی، دانشگاه‌ها و معاونت علمی ریاست جمهوری اهتمام بیشتری به این موضوع داشته باشند.

در همین راستا، کار دیگری نیز تحت عنوان «مقالات و پژوهش‌های هیئت‌ها» آغاز شد که گنجینه ارزشمندی از مطالعات و پژوهش‌های انجام‌شده درباره هیئت‌ها فراهم کرده است. در ادامه علی غلامی-استاد دانشگاه- در این نشست با اشاره به محور «هیئت کنشگر، قیام خانوادگی» گفت: در تابستان ۱۴۰۴، یک سال و اندی پیش از برگزاری همایش، نخستین جلسه شورای علمی در ۱۵ آبان برگزار شد و در آن جلسه درباره محورها و ابعاد مختلف موضوع به جمع‌بندی رسیدیم.

۲۵ آبان نیز نشست خبری همایش در همین مکان برگزار شد. او با تأکید بر اهمیت دو نهاد هیئت و خانواده افزود: به نظرم این دو نهاد نه به تنهایی به درستی شناخته شده‌اند و نه تقاطع و هم‌افزایی آن‌ها.

اینکه خانواده چه کاری می‌تواند انجام دهد و هیئت چه نقشی ایفا می‌کند، پرسشی اساسی است. پس از شهادت آقای رئیس‌جمهور رئیسی، یکی از مهم‌ترین سؤالات بچه‌های حزب‌الله از من این بود که چگونه یک جامعه پس از شهادت رهبرش به مسیر خود ادامه می‌دهد.

من پاسخ دادم که در جمهوری اسلامی، جامعه هسته‌ای دارد و آن هسته، خانواده است؛ خانواده‌ای پویا که همه مسائل را حل می‌کند. خانواده‌های شهدا با حضور در میدان انقلاب، رهبری جامعه را آغاز کردند و تا تعیین رهبر جدید، اداره امور را به دست گرفتند.

اگر تجمعات خیابانی خانوادگی نبود، مطمئن باشید جریان انقلاب اسلامی ادامه پیدا نمی‌کرد. او اظهار کرد: در تظاهرات نیز حضور خانواده‌ها تعیین‌کننده است.

اگر همسر در تظاهرات حاضر شود، اثرگذاری بیشتری دارد. به نظرم پس از پیروزی کامل، باید بنشینیم و درباره حماسه‌ای که خانواده‌های ایرانی رقم زدند، صحبت کنیم.

دبیر علمی همایش با اشاره به روند برگزاری این همایش اظهار کرد: فراخوان همایش آغاز شد و نشست‌ها از دی و بهمن آغاز شد. چهار پیش‌نشست برگزار شد و با شروع جنگ رمضان در ۹ اسفند، تصمیم گرفتیم دو محور دیگر اضافه کنیم؛ «جنگ کنشگری هیئات و قیام خانوادگی» و «تحولات اجتماعی ناشی از جنگ رمضان با تأکید بر تأثیرات متقابل هیئت و خانواده».

در اردیبهشت و خرداد، افتتاحیه و اختتامیه به دلیل شرایط کشور به تعویق افتاد و ۱۰ پیش‌نشست ضبطی ارائه شد. ارزیابی نهایی مقالات نیز به پایان تیرماه موکول شد و فرصتی مجدد تا مرداد برای نویسندگان در نظر گرفته شد.

در نهایت مقرر شد ۲۳ مهرماه، اختتامیه همایش برگزار شود. غلامی در ادامه گزارشی از تعداد مقالات ارائه کرد و گفت: در مجموع ۲۲۵ چکیده دریافت کردیم که با وجود مشکلات اینترنتی و شرایط کشور، این تعداد حاصل تلاش همکاران بود.

از این تعداد، ۲۰۰ چکیده پذیرفته شد و ۱۸۰ چکیده به مقاله تبدیل شد. ۱۷۰ مقاله وارد فرایند داوری شد و تاکنون ۱۳۷ مقاله پذیرفته شده است.

پراکندگی مقالات در محورهای مختلف خوب بود و بیشترین تعداد مقالات در یک محور، ۲۸ مورد بود. بیش از ۵۰ عضو هیئت علمی در ارسال مقالات مشارکت داشتند و بیشترین شرکت‌کنندگان، دانشجویان بودند.

۳۰ درصد مقالات نیز از سوی بانوان ارسال شده که نسبت مناسبی است. او افزود: اختتامیه سومین همایش، پنجشنبه هفته آینده ۲۳ مهرماه در دانشگاه الزهرا برگزار خواهد شد.

افتتاحیه از ساعت ۸ تا ۱۰ و نشست‌های تخصصی از ساعت ۱۰ تا ۱۲ در پنج محور برگزار می‌شود؛ محور اول «جنگ رمضان، هم‌افزایی هیئت، خانواده و جامعه» به مدیریت اینجانب، محور دوم «هیئت، بستر کنشگری اجتماعی زنان و خانواده» با مسئولیت حجت‌الاسلام دکتر سوزی، محور سوم «هیئت و تشکیل خانواده»، محور چهارم «هیئت، هویت و سبک زندگی ایرانی اسلامی» و محور پنجم «هیئت خانوادگی، ریشه‌ها و فرصت‌ها» به مدیریت خانم دکتر خزعلی. از ساعت ۱۴ تا ۱۶ نیز برنامه اختتامیه با حضور مهمانان از جمله رئیس سازمان تحقیقات برگزار خواهد شد.

غلامی با اشاره به هدف برگزاری این همایش‌ها خاطرنشان کرد: هدف ما انتقال مباحث از فضای علمی و دانشگاهی به کف میدان و فضای هیئت‌هاست. امسال ماه محرم را در میانه جنگ داشتیم، اما آیا هیئت‌های ما آرایش جنگی گرفتند؟

چند درصد سخنرانان ما موضوع سخنرانی خود را متناسب با فضای جنگ تنظیم کردند؟ این نشان می‌دهد کار علمی که انجام می‌شود، باید به دست‌اندرکاران هیئت منتقل شود تا ارزش و کار ویژه این نهاد را درک کنند.

امیدواریم در قدم بعدی، این محصول را در میان مخاطبان اصلی پیاده‌سازی کنیم تا مطلب به عرصه عمل برسد و رسالت همایش اتمام یابد. همایش ملی «هیئت و خانواده» برای نگاه علمی به پدیده هیئت در ادامه حجت الاسلام والمسلمین دایی-مسئول اندیشکده هیئت- در جریان برگزاری همایش «هیئت و خانواده» با اشاره به تأکیدات رهبر شهید در دیدار سال ۹۵ با مداحان، اظهار کرد: رهبر انقلاب در آن دیدار و همچنین در آخرین دیدار با مداحان، بر ضرورت نگاه علمی به هیئت و انجام پژوهش در این حوزه تأکید کردند.

او افزود: رهبر معظم انقلاب در ابتدا، میانه و پایان بیانات خود بارها بر این موضوع تأکید کرده بودند که «امروز مداحی در کشور ما پدیده‌ای شده است که درخور پژوهش است» و باید آسیب‌شناسی شده، راه‌های تکامل آن پیدا شود و محتواهای مناسب برای آن تهیه شود. مسئول اندیشکده هیئت با بیان اینکه این همایش لبیکی به مطالبه رهبر انقلاب است، اظهار کرد: همه بزرگوارانی که در برگزاری این همایش مجاهدت کردند، مقاله نوشتند و در نشست‌ها شرکت کردند، مصادیقی از لبیک به این مطالبه هستند.

او با اشاره به نقش پررنگ هیئات در انقلاب اسلامی از ۱۵ خرداد ۴۲ تا پیروزی انقلاب، دوران دفاع مقدس و دفاع از حرم، خاطرنشان کرد: نقش هیئت در تداوم روح انقلابی در جامعه انکارناپذیر است و انتظار می‌رود با نگاه علمی، شاهد گسترش و توسعه این پدیده باشیم. حجت‌الاسلام دایی با انتقاد از نگاه محدود برخی به هیئت گفت: متأسفانه هنوز برخی تصور می‌کنند درباره هیئت نمی‌توان پژوهش کرد، در حالی که هیئت با رشته‌های متعدد علمی، هنری و فنی نسبت برقرار می‌کند و کمتر رشته‌ای است که با موضوع هیئت ارتباط نداشته باشد.

او از راهنمایی ۱۱ پایان‌نامه در موضوعات مرتبط با هیئت توسط یکی از اساتید خبر داد و افزود: خوشبختانه در سال‌های اخیر نگاه به هیئت از «آسیب‌محور» به «فرصت‌محور» تغییر کرده و هیئت به مثابه یک ظرفیت و استعداد دیده می‌شود. مسئول اندیشکده هیئت از فراخوان ویژه برای حضور مسئولان محتوایی هیئات خبر داد و گفت: ۱۸۰ نفر از مسئولان برنامه‌ریزی هیئات سراسر کشور برای حضور در این همایش اعلام آمادگی کرده‌اند که در اختتامیه، ارتباط عملی بین پژوهشگران و فعالان میدانی هیئت برقرار خواهد شد.

لزوم ورود خانواده مداحان به حل چالش‌ها در ادامه سید ابوالحسن حسینی- مدیر مرکز تخصصی هیئت‌های مذهبی- با اشاره به ابهام موجود درباره کم‌توجهی فضای علمی و آکادمیک به پدیده هیئت، اظهار کرد: جای سؤال و ابهام است که چرا موضوعی که در فضای علمی و آکادمیک هیچ‌گاه محل توجه نبوده و حتی در فضای سیاسی و اجتماعی کشور نیز کنشگران اصلی پدیده فرهنگی و مذهبی به آن توجه نداشته‌اند، رهبر شهید و حکیم جامعه این‌قدر بر آن تأکید داشته‌اند. او با اشاره به محورهای اصلی همایش گفت: موضوعاتی اساسی و مطالعات اصلی همایش، اشاره به خانواده مداحان و ورود هیئت‌ها برای حل چالش‌ها و مسائل است.

چرا پدیده‌ای که این‌قدر مورد توجه رهبری بوده و ایشان می‌خواسته مسائل و مشکلات جامعه را با آن حل کند، بعضاً مورد بی‌مهری فضای علمی و آکادمیک قرار گرفته و هیچ‌گاه تلاش جدی برای فهم جریان و ظرفیت آن صورت نگرفته است. حسینی یادآور شد: این همایش با مشارکت مراکز علمی کشور و با حضور بیش از ۳۰ نماینده از مراکز مختلف برگزار شد تا بتواند به این پرسش پاسخ دهد که چگونه ظرفیت اجتماعی هیئت‌ها مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

مدیر مرکز تخصصی هیئت‌های مذهبی با اشاره به مسائل روز جامعه افزود: همان‌طور که اشاره شد، مسئله خیابان‌ها این روزها مطرح است. درست است که خانواده‌ها محور این مقاومت ملی بودند، اما کسی که میدان‌داری خانواده‌ها را با پرچم واحد جمع کرد چه کسی بود که از قضا موضوع همین مسئله است که ان‌شاءالله در همایش به آن پرداخته خواهد شد.

او در ادامه با تأکید بر موضوع پژوهش در هیئت گفت: علاوه بر تأکید بر پژوهش، به این نکته اشاره شد که هیئت نهاد مقاومت است. حالا باید با ادبیات بیشتری به این موضوع پرداخت که چگونه هیئت توانسته ادبیات پایداری را در کشور به منطقه منتقل کند.

ان‌شاءالله در سال چهارم به این موضوع خواهیم پرداخت و حق مطلب را ادا خواهیم کرد.