«پیامک» بزنیم یا «اس» بدهیم؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، نخستین پیامک جهان سوم دسامبر ۱۹۹۲ ارسال شد؛ نیل پاپ‌ورث، مهندس شرکت وودافون، برای ریچارد جارویس، مدیر این شرکت، پیامی با مضمون «کریسمس مبارک» فرستاد. آن زمان شاید کسی تصور نمی‌کرد این پیام کوتاه قرار است به یکی از فراگیرترین شیوه‌های ارتباطی مردم در سراسر جهان تبدیل شود.

چند سال بعد، این فناوری به ایران رسید. خدمات پیام کوتاه در سال ۱۳۸۱ برای نخستین بار در ایران مورد بهره‌برداری قرار گرفت و به‌تدریج در میان کاربران تلفن همراه فراگیر شد.

چند سال بعد، پیامک دیگر فقط یک امکان تازه در تلفن همراه نبود؛ بخشی از زندگی روزمره مردم شده بود. اما یک مشکل سر جای خودش بود؛ این پدیده در فارسی چه نامی داشته باشد؟

«اس‌ام‌اس» همان نام انگلیسی فناوری بود که مردم به فارسی تلفظش می‌کردند. «مسیج» هم در گفتار روزمره شنیده می‌شد و «پیام کوتاه» نیز کم‌کم جای خود را باز می‌کرد.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی اما به دنبال واژه‌ای بود که هم فارسی باشد و هم کوتاه و قابل استفاده در زبان روزمره. سرانجام در سال ۱۳۸۶، گروه واژه‌گزینی تخصصی مخابرات فرهنگستان، «پیام کوتاه» و صورت اختصاری آن، «پیامک» را در برابر «اس‌ام‌اس» تصویب کرد.

البته «پیامک» از میان چند گزینه انتخاب شده بود. پیشنهادهایی مانند «پیام»، «پیامه»، «پک» و «پکاف» نیز بررسی شده بود، اما در نهایت «پیامک» انتخاب شد؛ ترکیبی از «پیام» و پسوند «ک» که کوتاهی پیام را نیز در خود تداعی می‌کرد.

نسرین پرویزی، معاون گروه واژه‌گزینی فرهنگستان، همان زمان درباره ساخت این واژه توضیح داده بود که زبان فارسی برای اختصارسازی مانند زبان‌های لاتین عمل نمی‌کند و بهتر است به جای انتقال صرف حروف SMS، واژه‌ای ساخته شود که معنایی را به ذهن مخاطب منتقل کند. به همین دلیل «پیامک» در برابر «اس‌ام‌اس» قرار گرفت.

اما جالب اینجاست که فرهنگستان در آن زمان نیز با یک واقعیت زبانی روبه‌رو بود؛ واژه‌ها با بخشنامه ساخته و با دستور رواج پیدا نمی‌کنند. پرویزی گفته بود که «پیام کوتاه» پیش از آن هم میان مردم استفاده می‌شده و فرهنگستان صرفاً به دنبال جایگزینی و تثبیت یک معادل فارسی برای SMS بوده است.

با گسترش استفاده از تلفن همراه، کم‌کم مردم همان چیزی را گفتند که فرهنگستان پیشنهاد کرده بود. «اس‌ام‌اس» به «پیامک» تبدیل شد و «پیامک» به یکی از واژه‌های کاملاً عادی زبان فارسی راه پیدا کرد.

اما فناوری دوباره زبان را تغییر داد. با آمدن گوشی‌های هوشمند و فراگیر شدن پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی، خود پیامک هم از مرکز ارتباطات روزمره فاصله گرفت.

دیگر برای فرستادن هر پیام کوتاهی سراغ SMS نمی‌رویم؛ پیام‌ها در واتساپ، تلگرام، اینستاگرام و دیگر پیام‌رسان‌ها ردوبدل می‌شوند. با این حال، واژه «پیامک» باقی مانده است.

نسل تازه اما یک قدم دیگر برداشته است. آنها گاهی می‌گویند «اس بده» یا «اس دادم».

واژه‌ای که از دل همان SMS قدیمی بیرون آمده، اما حالا دیگر حتی شکل کامل «اس‌ام‌اس» را هم کنار گذاشته است. به این ترتیب، داستان یک فناوری و یک واژه، در فاصله چند دهه، چند شکل مختلف پیدا کرده است؛ «اس‌ام‌اس»،«مسیج» «پیامک» و حالا «اس».