قیمت لحظهایهمه قیمتها
دبی؛ قرارگاه روایت جنگ!
هنوز مدتی از آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نگذشته، اما در امارات کار برای ثبت نسخه‌ی مطلوب از حافظه‌ی این جنگ آغاز شده است. پروژه‌ای که با عنوان «مستندسازی فرهنگ خلیج فارس در زمان جنگ» شکل گرفت، از مرحله‌ی جمع‌آوری خاطرات عبور کرده و به نمایشگاه، آرشیو تاریخ شفاهی، کاتالوگ هنری و انتشار کتاب رسیده است!
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، رژیم امارات که خود را در متن درگیری‌های نظامی جنگ قرار داده بود و درباره‌ی همکاری نظامی و اطلاعاتی آن با اسرائیل نیز گزارش‌های جدی منتشر شد، می‌کوشد تجربه‌ی جنگ را از منظر جوامع خلیج فارس ثبت کند. آنان در تلاش هستند با کمک نویسندگان، روایتی تاریخی برای آل‌نهیان ثبت کنند.
«مرکز فرهنگی کتبنا» در منطقه «ندالحمر» دبی از سوم اکتبر نمایشگاه «راهی از میان؛ آرشیو تاب‌آوری» را برپا کرده؛ نمایشگاهی که تا هفتم دسامبر ادامه خواهد داشت و خروجی پروژه‌ی بزرگ‌تر مستندسازی فرهنگ خلیج فارس در زمان جنگ است. این مرکز حکومتی رسماً اعلام کرده «این پروژه با یک سوال آغاز شده که دوران جنگ ایران، چگونه به یاد آورده خواهد شد و چه کسانی داستان مردمی را که در خلیج فارس زندگی می‌کنند روایت خواهند کرد.»
بیش از ۴۰ هنرمند و مشارکت‌کننده از امارات، قطر، بحرین، عربستان سعودی و کویت در آن حضور دارند. صفحه نمایشگاه از بیش از ۷۰ اثر سخن می‌گوید و کاتالوگ نهایی تعداد آثار را ۸۰ مورد اعلام کرده است؛ از نقاشی و عکس تا دفتر خاطرات، شعر، داستان کوتاه، گلدوزی، قلاب‌بافی و آثار دیجیتال.
جالب‌تر آنکه یک ایرانی نیز در این نمایشگاه حضور دارد! «ملیکا شاهین» که به ادعای خودش با دریافت بورسیه‌ی کامل از دانشگاه نیویورک ابوظبی فارغ‌التحصیل شده و در ابوظبی، نیویورک و پاریس در رشته‌های هنرهای زیبا و فیلم تحصیل کرده است!
البته که پروژه‌ی مادر از ابتدا برای چیزی فراتر از نمایش چند اثر هنری طراحی شده بود. فراخوان رسمی «کتبنا» از مردمی که بین ۲۸ فوریه تا ۷ آوریل ۲۰۲۶ در کشورهای خلیج فارس حضور داشته‌اند خواسته بود هر چیزی را که از تجربه‌ی جنگ باقی مانده تحویل دهند؛ یادداشت روزانه، شعر، داستان، نامه، ایمیل، گفت‌وگوی شخصی، عکس، نقاشی، فیلم، پیامک، پست شبکه اجتماعی، اسکرین‌شات و حتی نقشه‌هایی که تغییر مسیر رفت‌وآمد، فعالیت‌های روزانه و احساسات افراد در دوران جنگ را نشان می‌دهد.
در متن فراخوان تصریح شده که هدف، ثبت چگونگی ورود جنگ به زبان، هنر، حافظه، عادت‌های روزانه و تخیل مردم است. حتی اعلام شده موارد انتخاب‌شده ممکن است برای مدت نامحدود نگهداری و بعدها در نمایشگاه‌ها، کتاب‌ها، وب‌سایت و شبکه‌های اجتماعی منتشر شود.
این مرکز حکومتی فقط از مردم نپرسیده چه اتفاقی افتاد؛ بلکه از آنان خواسته بگویند چه احساسی داشتند، چه چیزی دیدند، چه چیزی به یاد سپردند و جنگ چگونه وارد خانه، خانواده و ذهن آنان شد! بیش از ۶۰ مصاحبه‌ی تاریخ شفاهی نیز جمع‌آوری شده و قرار است حاصل آن در سال ۲۰۲۷ در کتاب «آرشیو تاب‌آوری؛ تاریخ شفاهی ۲۰۲۶ در خلیج فارس» منتشر شود.
یعنی خاطره‌ی پراکنده شهروند اماراتی، بحرینی قطری و سعودی در حال تبدیل‌شدن به سند، آرشیو و مرجع مکتوب برای بازخوانی آینده‌ی جنگ در منطقه خواهد شد!
«شذی المطوع» مدیر مرکز کتبنا در آغاز پروژه حرفی زده که ماهیت آن را روشن‌تر می‌کند. او گفته «مردم عادی امروز قدرت حفظ صدای خود، داستان خود و روایت خود را دارند و می‌توانند تصویری از خود به جهان ارائه کنند که مورد تأیید خودشان باشد، به جای آنکه دیگران تعیین کنند چگونه بازنمایی شوند.»
یکی از افراد مرتبط با وزارت فرهنگ امارات نیز پروژه را کاملاً همسو با فعالیت‌هایی دانسته که هدفشان تدوین سیاست ملی برای پیوند فرهنگ با تاب‌آوری است. در همین گزارش، آرشیوسازی ابزاری برای حفظ حافظه تاریخی و تقویت انسجام اجتماعی معرفی شده.
این گزاره‌ها نشان می‌دهد با اقدام گذرای هنری روبه‌رو نیستیم بلکه با مؤلفه‌های شناختی نظیر حافظه، روایت‌گری، بازنمایی و هویت جمعی است. حتی جزئیات آثار انتخاب‌شده نیز همین جهت را نشان می‌دهد.
روابط عمومی این مرکز حکومتی، از دفتر خاطراتی سخن گفته که هشدارهای فرهنگی مهمی در آن ذکر شده است. تصویری از گل‌هایی که از قلب یک مادر می‌رویند، واکنش کودک به صدای انفجار و بافتنی‌ای که در هنگام لرزش خانه شکل گرفته است.
ترس، آسیب‌پذیری، مراقبت از خانواده، ایمان، امید و ادامه‌ی زندگی مضامین اصلی معرفی‌شده‌اند. چنین عناصر شناختی، قدرت زیادی در ساخت حافظه دارند؛ چون مخاطب، جنگ را از مسیر عملیات نظامی نمی‌بیند، بلکه آن را از چشم مادران، کودکان و خانواده‌ها تجربه و زیست می‌کند.
دستگاه‌های حکمران فرهنگی و ستادهای رسانه‌ای کشور باید چنین رویداهایی را جدی بگیرد. تهدیدهای شناختی فقط در زورهای جنگ تمام‌عیار جریان ندارند چون نبردهای نوین بر سر حافظه و هویت هستند.
چه کسی نخستین روایت غالب را می‌سازد؟ چه کسی خاطرات مادران و کودکان را جمع می‌کند؟
و چه کسی این خاطرات و تجربه‌ی زیسته را به سند تاریخی تبدیل می‌کند؟ مرکز «کتبنا» این کار را آغاز کرده و نشان داد که کشورهای منطقه به هر شیوه و روشی که توانستند، فقط برای روزهای جنگ روایت تولید نمی‌کنند بلکه روی حافظه‌ی پس از جنگ مردم نیز سرمایه‌گذاری کرده‌اند.
منبع: https://www.kutubna.ae/pages/a-way-through-archive-of-resilience
