نوبلی که بار دیگر به زنان رسید

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، آکادمی سوئد روز پنجشنبه ۸ اکتبر ۲۰۲۶، جایزه نوبل ادبیات را به آن کارسون، نویسنده و شاعر کانادایی، اعطا کرد. آکادمی دلیل انتخاب او را «آثار جسورانه و خلاقانه‌اش که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، قالب‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر خلق کرده است» اعلام کرد.

کارسن که ۷۶ سال دارد، با سبک ترکیبی و مرزشکن خود شناخته می‌شود و در آثارش شعر، نثر، جستار، ترجمه و روایت‌های معاصر را با اسطوره‌ها و ادبیات کلاسیک درهم می‌آمیزد. از آثار شناخته‌شده او می‌توان به «اروس: تلخ و شیرین»، «خودزندگی‌نامه سرخ» و «زیبایی شوهر» اشاره کرد.

کارسن پس از هان کانگ، نویسنده کره‌ای برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۴، و لاسلو کراسناهورکایی، نویسنده مجارستانی برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۵، این جایزه را دریافت کرده است. پیش از آنها نیز آنی ارنو در سال ۲۰۲۲ و لوییز گلوک در سال ۲۰۲۰ برنده نوبل ادبیات شده بودند.

با نگاهی به تاریخ نوبل ادبیات، مشخص است که زنان سهم بسیار کمتری از این جایزه را به خود اختصاص داده‌اند. نخستین زنی که نوبل ادبیات را دریافت کرد، سلما لاگرلوف نویسنده سوئدی بود که در سال ۱۹۰۹، تنها هشت سال پس از نخستین دوره اعطای جایزه، به این افتخار دست یافت.

پس از او، گراتزیا دلدا، نویسنده ایتالیایی، در سال ۱۹۲۶ دومین زن برنده نوبل ادبیات شد. زیگرید اونست، نویسنده نروژی، در سال ۱۹۲۸ سومین زن برنده این جایزه شد و پرل باک، نویسنده آمریکایی، در سال ۱۹۳۸ چهارمین زن برنده نوبل ادبیات شد.

گابریلا میسترال، شاعر شیلیایی، در سال ۱۹۴۵ پنجمین زن برنده نوبل ادبیات شد. پس از یک وقفه ۲۱ ساله، در سال ۱۹۶۶ این جایزه به نلی زاکس، شاعر و نمایشنامه‌نویس آلمانی-سوئدی، رسید.

در سال ۱۹۹۱، نادین گوردیمر، نویسنده اهل آفریقای جنوبی، هفتمین زن برنده نوبل ادبیات شد. دو سال بعد، تونی موریسون به عنوان نخستین زن آفریقایی‌تبار آمریکایی این جایزه را دریافت کرد.

در سال ۱۹۹۶ نیز ویسواوا شیمبورسکا، شاعر لهستانی، به جمع زنان برنده نوبل ادبیات پیوست. پس از آن، الفریده یلینک در سال ۲۰۰۴، دوریس لسینگ در سال ۲۰۰۷ و هرتا مولر در سال ۲۰۰۹ به ترتیب این جایزه را دریافت کردند.

در دهه بعد، آلیس مونرو، نویسنده کانادایی، در سال ۲۰۱۳ برنده نوبل ادبیات شد. پس از او سوتلانا آلکسی‌یویچ، نویسنده بلاروسی، در سال ۲۰۱۵ و اولگا توکارچوک، نویسنده لهستانی، در سال ۲۰۱۸ این جایزه را دریافت کردند.

لوییز گلوک، شاعر آمریکایی، در سال ۲۰۲۰ شانزدهمین زن برنده نوبل ادبیات شد. او این جایزه را «برای صدای شاعرانه بی‌بدیلش که با زیبایی ریاضت‌کشانه، هستی فردی را به جهانی بودن تبدیل می‌کند» دریافت کرد.

پس از گلوک، آنی ارنو در سال ۲۰۲۲ به هفدهمین زن برنده نوبل ادبیات تبدیل شد. در سال ۲۰۲۴ نیز هان کانگ، نویسنده کره‌ای، این جایزه را دریافت کرد و هجدهمین زن برنده نوبل ادبیات شد.

اکنون با انتخاب آن کارسون در سال ۲۰۲۶، شمار زنان برنده نوبل ادبیات به ۱۹ نفر رسیده است. کارسون همچنین دومین نویسنده کانادایی است که پس از آلیس مونرو این جایزه را دریافت می‌کند.

در مجموع، از زمان اعطای نخستین نوبل ادبیات در سال ۱۹۰۱، این جایزه ۱۱۹ بار اعطا شده و در مجموع به ۱۲۳ برنده رسیده است؛ دلیل تفاوت میان تعداد دفعات اعطای جایزه و شمار برندگان، مواردی است که جایزه در یک سال میان چند نفر تقسیم شده است. با وجود افزایش حضور زنان در میان برندگان نوبل ادبیات در سال‌های اخیر، تعداد آنها همچنان فاصله قابل توجهی با مردان دارد.

انتخاب آن کارسون در سال ۲۰۲۶، تازه‌ترین نمونه از حضور زنان در میان برندگان این جایزه تاریخی است.