ساکنان کندو در برابر بازیگرانِ یک شهرک سینمایی!

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، حبیب احمدزاده - نویسنده و سینماگر - در یادداشتی که با محتوای «خطاهای محاسباتی پژوهشگرانِ غربی و اندیشکده‌هایشان درباره‌ی عدم شناخت از مردمانِ عادی، دست‌خالی و در عین حال پیچیده‌ی حاضر در میادین و خیابان‌های ایران» در اختیار قرار داده، نوشته است:

شاید این پرسشی است که ذهن بسیاری از اندیشمندان غربی را به خود مشغول کرده و حتی در توهمات حیرت‌زدۀ ترامپ و نتانیاهو نیز طنین‌انداز شده است: چرا پس از ترورِ رهبران، حکومت ایران مانند دیگر کشورها فرو نپاشید؟

در همان هفته نخست، دوستی فرهیخته در غرب، این پرسش را از طریق ایمیل با من در میان گذاشت. پاسخ دادن به این سوال به‌طور کامل و با توسل به تاریخ شیعه و امام حسین (ع)، شاید برای ذهن غربی غیرقابل‌ فهم باشد.

بنابراین، تلاش کردم پاسخ خود را با استفاده از مفاهیمی از ادبیات غرب صورت‌بندی کنم. برای آن دوست نوشتم و کتابی پژوهشی از «موریس مترلینگ» به نام «زندگی زنبور عسل» را برایش روایت کردم؛ کتابی که در دوران جوانی، پیش از انقلاب، همسایه‌ای مهربان به من هدیه داده بود.

نکته‌ای که می‌خواهم بگویم، ممکن است درک آن پرسش را برای یک خواننده غربی آسان‌تر کند. مترلینگ اشاره می‌کند که پیش از انجامِ یک آزمایش واقعی، همه محققان تصور می‌کردند که حاکمِ مطلقِ کندو، «ملکه» است و همه چیز برای خدمت به او و خواسته‌هایش وجود دارد.

بر همین اساس، آزمایشی طراحی کردند: حلقه‌ای را در ورودی کندو قرار دادند که زنبورهای کارگر و سرباز به‌راحتی می‌توانستند از آن عبور کنند، اما ملکه به دلیل جثه بزرگ‌ترش نمی‌توانست از آن بگذرد.

سپس یک حمله ساختگی به کندو ترتیب دادند. زنبورها طبق غریزه طبیعی خود، بسیج شدند تا اول ملکه را نجات دهند.

چون تنها راه خروج از کندوی محاصره‌شده، همان حلقه بود. ملکه هنگام تلاش برای فرار در آن گیر کرد.

پس از مدتی، محافظان او گمان کردند که او تمایلی به خروج ندارد. پس او را نیش زدند و کشتند، لارو دیگری را که قابلیت ملکه شدن داشت برای جایگزینی‌اش انتخاب کردند و کندوی جدیدی را با ملکه‌ای جوان در جای دیگری بنا نهادند.

نتیجه‌گیریِ دانشمند، عمیق و شگفت‌انگیز است. از آن پس، او عنوان «خدای کندو» را از ملکه سلب کرد و آن نیروی برتر را به‌عنوان «روحِ نامرئیِ کندو» بازتعریف کرد.

دقیقاً همین اتفاق در ایران رخ داد، با یک تفاوت: این بار مأمورانِ اجرا، متجاوزانِ واقعی بودند؛ اما باز هم روش‌های تهاجمی آن‌ها در تسخیرِ «روحِ نامرئیِ کندو» ناکام ماند.

قصد دارم تفاوتِ میان ملتی که خدایشان «روحِ نامرئی کندو» است و جمعیتِ سایر کشورها را با توضیحات دقیق‌تری باز کنم. من دوستی فیلمساز به نام «سیدرضا میرکریمی» دارم، کارگردانِ چندین اثرِ ماندگار در سینمای ایران که می‌توانید نام و فیلم‌هایش را جستجو کنید.

او تفسیری جالب از آن کشورهای پیرامون ایران دارد که تنها چند دهه است مستقل شده‌اند. او آن‌ها را با «دکورهای سینمایی» (Backlot) در زمان تولیدِ فیلم‌های حماسی بزرگِ هالیوود مقایسه می‌کند.

برای درک بهترِ تشبیه او، فیلمی درباره دوران اسکندر مقدونی را تصور کنید که در دکوری در «چینه‌چیتا»ی رم در حال فیلم‌برداری است؛ هزاران سیاهی‌لشکر، دکورهای عظیم و مناظرِ باشکوه. یک دکورِ فیلم که روم باستان را به تصویر می‌کشد، اما اگر دوربین کمی به چپ یا راست بچرخد، ممکن است با دکورِ یک شهرِ فیلم‌های کابویی مواجه شوید.

وقتی از زاویه دوربین و بر روی پرده نقره‌ای یا حتی آی‌مکس به آن نگاه می‌کنیم، از عظمتش حیرت‌زده می‌شویم. حتی بازیگران که در نقش‌های خود غرق شده‌اند، برای مدتی باور می‌کنند که واقعاً همان شخصیت‌ها هستند.

اما وقتی زرق و برقِ کاذبِ نمایش فرو می‌نشیند یا فیلم‌برداری تمام می‌شود، متوجه می‌شوند که فقط برای مدتی کوتاه از خودِ واقعی‌شان بیرون آمده‌اند تا در پوستِ دیگری زندگی کنند.

پس از پایان فیلم‌برداری، تمام آن دکورهای باشکوه جمع‌آوری شده و با مجموعه‌ای دیگر از نماهای فریبنده جایگزین می‌شوند. این تمامِ ماجرایِ یک زندگی باشکوه و پر زرق و برق است که در یک دکورِ سینمایی، تهی از هویتِ اصیل، سپری می‌شود.

شاید حتی فردایِ پایانِ فیلم‌برداری، دیگر به بازیگرِ نقشِ اول هم اجازه ورود، گشت‌زنی یا حتی مرور خاطراتِ گذشته داده نشود.

تفاوتِ بسیاری از دولت‌های نوپای عربی - که مملو از جمعیت‌های نژادی ناهمگون مانند پاکستانی‌ها، هندی‌ها و دیگران هستند - با ساکنانِ اصیل و بومیِ آن سرزمین‌ها، دقیقاً همان نقشِ سیاهی‌لشکرهای فیلم است. تنها دلیل حضورشان، دریافت دستمزد و سهمی از آن شهرت و سودِ زودگذر برای فرداست، بی‌آنکه تأثیر پایداری بر آینده آن دکورِ سینمایی بگذارند.

اما ملتِ ایران - و حتی رهبری که ترور شد - به «روحِ کندو» ایمان دارند. به همین دلیل است که دویست و بیست روز است که مرد و زن، پیر و جوان، استوار در میدان‌ها و خیابان‌ها ایستاده‌اند.

به عنوان سخن پایانی، به شما که خواننده این نوشتار هستید پیشنهاد می‌کنم داستان افسانه‌ای «منطق‌الطیر» اثر شاعر ایرانی، عطار نیشابوری را جستجو و مطالعه کنید. داستان به طور خلاصه چنین است: گروهی از پرندگان از سراسر جهان گرد هم می‌آیند تا پرنده‌ای اسطوره‌ای به نام «سیمرغ» را در قله کوه قاف بیابند و او را رهبر خود کنند.

در روزِ پایانیِ سفر، بر فراز کوه قاف، تنها سی پرندهِ متفاوت باقی می‌مانند؛ مابقی در طول راه به بهانه‌های مختلف از ادامه مسیر بازمانده‌اند. آن‌ها سیمرغِ اسطوره‌ای را نمی‌بینند، بلکه درمی‌یابند که سیمرغِ افسانه‌ای در واقع همان جمعِ خودشان است.

آن‌ها دیگر نیازی ندارند منتظر پرنده‌ای معجزه‌گر بمانند تا رهبری‌شان کند.

در پایان، به شما خوانندهٔ این نوشتار توصیه می‌کنم که داستان افسانه‌ای فارسی «منطق‌الطیر» (یا همان «گفتگوی مرغان») اثر عطار نیشابوری، شاعر ایرانی، را بیابید و مطالعه کنید. خلاصهٔ داستان چنین است: گروهی از پرندگان از سراسر جهان گرد هم می‌آیند تا پرنده‌ای اسطوره‌ای به نام «سیمرغ» را در قلهٔ کوه قاف بیابند و او را به رهبری خود برگزینند.

در روز پایانی سفر، بر فراز کوه قاف، تنها سی پرندهٔ گوناگون باقی می‌مانند؛ بقیه در طول مسیر به بهانه‌های مختلف از همراهی بازمانده‌اند. آن‌ها سیمرغی اسطوره‌ای را نمی‌بینند؛ بلکه درمی‌یابند که آن سیمرغ افسانه‌ای، در واقع همان جمعِ خودشان است.

آن‌ها دیگر نیازی ندارند منتظر پرنده‌ای معجزه‌گر بمانند تا هدایتشان کند.

شاید با تماشای ویدیوی زیر - که مردم ایران را در جریان جنگ چهل‌روزهٔ اخیر نشان می‌دهد؛ جایی که زنی از ایمان خود به خدا (یا بهتر بگوییم: روحِ کندو) سخن می‌گوید، درست پیش از آنکه نیروهای پهپادیِ مهاجم، آزمایش «موریس مترلینگ» را درست بالای سرشان بازآفرینی کنند - درک روشن‌تری از تفاوت میان اعضای حقیقیِ یک کندو و بازیگرانِ پرادعا اما توخالیِ یک صحنهٔ فیلم‌برداری پیدا کنید. به دقت به سخنان آن زن گوش فرا دهید؛ سخنانی که بمباران هم‌زمانِ دشمن، معنایی حقیقی و عمیق به آن‌ها می‌بخشد.