در نقد و بررسی رمان «نجواگر» درباره ویژگی‌های این رمان و جایگاه آن در ادبیات جنایی صحبت شد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، نشست نقد و بررسی رمان «نجواگر» نوشته دوناتو کاریزی با ترجمه اعظم رسولی، در کتابفروشی وزن دنیا برگزار شد.
جامعه‌ای که جنایت را تولید می‌کند، مهم‌تر از خود جنایت است
محمد چرمشیر، نمایشنامه‌نویس در این نشست با اشاره به جایگاه ژانر جنایی در ادبیات جهان گفت: گفته می‌شود اگر جنایت را از ادبیات جهان پاک کنید، دیگر چیزی از ادبیات جهان باقی نمی‌ماند.
او با اشاره به داستان‌هایی که از روایت هابیل و قابیل آغاز شده‌اند و در طول قرن‌ها ادامه پیدا کرده‌اند، توضیح داد: شخصیت‌های ادبی همواره به شکلی با جنایت و قتل در ارتباط بوده‌اند و مخاطبان نیز به این روایت‌ها علاقه نشان داده‌اند.
چرمشیر در ادامه به تغییر رویکرد مخاطبان نسبت به ژانر جنایی در طول تاریخ اشاره کرد و افزود: با مطرح شدن این ژانر به‌عنوان گونه‌ای فراگیر در قرن هفدهم میلادی، مخاطبان با نوعی شوک مواجه شدند. در قرن هجدهم میلادی، پرسش از امکان وقوع چنین جنایت‌هایی اهمیت پیدا کرد و در قرن نوزدهم، نگاه اخلاقی و نکوهش جنایت پررنگ شد.
به گفته چرمشیر، مخاطبان در قرن بیستم به تدریج در برابر جنایت بی‌حس شدند و همین تغییر در مواجهه با خشونت، زمینه درگیری بیشتر آن‌ها با این ژانر را فراهم کرد.
چرمشیر سپس به دیدگاه‌های توماس دِ کوئینسی، منتقد ادبی، درباره قتل اشاره کرد و گفت: تفاوت نوشته‌های او با دیگر افراد در این است که کوئینسی نگاه زیبایی‌شناسانه‌ای به قتل دارد. او میان محکوم کردن اخلاقی قتل و بررسی رابطه میان قاتل و مخاطب تمایز می‌گذارد و نشان می‌دهد که قتل، همان‌قدر که در مخاطب ترس ایجاد می‌کند، می‌تواند برای قاتل نیز با ترس و هیجان همراه باشد.
او سپس با اشاره به تحلیل کوئینسی از نمایشنامه «مکبث» اثر ویلیام شکسپیر توضیح داد که در یکی از صحنه‌ها، مکبث پس از قتل شاه با خود گفت‌وگو می‌کند و به دستاوردهای این اقدام می‌اندیشد. در همین وضعیت آمیخته به ترس و هیجان است که صدای کوبیدن در شنیده می‌شود و پسران شاه از راه می‌رسند.
چرمشیر با اشاره به نمونه‌هایی از این‌دست گفت که مواجهه با ژانر جنایی معمولاً مخاطب را به سمت روان‌شناسی قاتل می‌برد، اما در «نجواگر» نویسنده فقط به بررسی روان‌شناختی افراد بسنده نمی‌کند.
او با بیان اینکه کاریزی برای ردیابی علت قتل، همه افراد درگیر در ماجرا را بررسی می‌کند، گفت: در این رمان نویسنده برای ردیابی علت قتل فقط روان‌شناسی را دنبال نمی‌کند و دارد همه شرکت‌کنندگان را مورد بررسی قرار می‌دهد. فکر می‌کنم این شیوه روایت نشان می‌دهد که نویسنده با دیدگاه‌های کوئینسی آشناست و از نگاه او تأثیر گرفته است.
چرمشیر همچنین با مقایسه این رمان با برخی آثار سینمای فرانسه گفت: در چنین روایت‌هایی، خود جنایت در اولویت قرار ندارد، بلکه اتفاق‌ها و پیشینه افرادی که در آن دخیل‌اند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
او این رویکرد را نگاهی جامعه‌شناختی دانست و اضافه کرد: جامعه‌ای که یک اقدام جنایی را تولید می‌کند، گاهی از خود آن اقدام مهم‌تر است.
او در ادامه یکی از جذابیت‌های «نجواگر» را بازگشت به لایه‌های پنهان و فراموش‌شده‌ای دانست که دوباره آشکار می‌شوند و گفت: یکی از زیبایی‌های نجواگر برای من منظری بود که به روی ما گشوده است. من سال‌ها بود که در این ژانر با این نگاه رمانی را ندیده بودم.
ترجمه کتاب حدود یک‌سال طول کشید
اعظم رسولی، مترجم رمان با اشاره به علاقه خود به ژانر جنایی گفت که همین علاقه، او را به جست‌وجو برای یافتن اثری از زبان ایتالیایی و ترجمه آن به فارسی سوق داد.
او توضیح داد: پس از جست‌وجو، با «نجواگر» آشنا شده و هنگام ترجمه نیز ارتباط زیادی با داستان و به‌ویژه شخصیت اصلی آن برقرار کرده است.
رسولی با بیان اینکه ترجمه این کتاب حدود یک سال طول کشیده است، گفت: فکر می‌کنم بهترین کتاب جنایی است که من خوانده‌ام و خواننده را غرق در داستان خود می‌کند. حتی بعضی وقت‌ها نمی‌توانستم از ترجمه‌اش دست بکشم.
او با اشاره به ویژگی‌های روایی کتاب، «نجواگر» را رمانی سرشار از شگفتی دانست که در هر صفحه و فصل، با تعلیق‌ها و غافلگیری‌های حساب‌شده، مخاطب را درگیر می‌کند.
به گفته رسولی، کاریزی در مقام نویسنده، فیلمنامه‌نویس و حقوقدان توانسته است ریتم، تصویر و کلمات را به شکلی درهم‌تنیده کنار هم قرار دهد که خواننده هنگام مطالعه، احساس کند در حال تماشای یک مینی‌سریال مهیج است.
همه جریان‌های اصلی ادبیات جنایی در «نجواگر» دیده می‌شود
مهدی افروزمنش، روزنامه‌نگار و نویسنده رمان «سالتو»، «نجواگر» را اثری مهم برای شناخت ژانر جنایی دانست و گفت: کسانی که قصد نوشتن در این حوزه را دارند، می‌توانند جریان‌های اصلی این ژانر را در این کتاب دنبال کنند.
او با اشاره به اینکه ژانر جنایی از قرن هفدهم شکل گرفته و در قرن‌های بعد دستخوش تحول شده است، توضیح داد: این ژانر، جریان‌های مختلفی را پشت سر گذاشته و ویژگی‌های هر دوره را می‌توان در «نجواگر» مشاهده کرد.
افروزمنش در توضیح این تحولات، به جایگاه ادگار آلن پو و آگاتا کریستی اشاره کرد و گفت: می‌توان در آثار کریستی با شکل تازه‌ای از مواجهه با جنایت روبه‌رو شد. در این الگو، کارآگاه شخصیتی نخبه با هوش بالا و تفکری کلاسیک است و محل وقوع قتل نیز معمولاً به فضاهایی محدود، مانند قطار یا قصر، اختصاص دارد.
در پایان داستان، مخاطب با بازخوانی شواهدی روبه‌رو می‌شود که از ابتدا پیش چشم او بوده‌اند، اما معنای آن‌ها را به‌درستی درنیافته است.
او اضافه کرد: به‌تدریج، خیابان و فضای عمومی وارد داستان‌های جنایی شدند و جایگاه کارآگاه نیز تغییر کرد. در این روایت‌ها، کارآگاه دیگر لزوماً شخصیتی مسلط و بی‌نقص نیست، بلکه ممکن است با آسیب‌های روانی و مشکلات شخصی دست‌وپنجه نرم کند.
به گفته افروزمنش، در این مرحله، فضای داستان نیز از خانه‌های اشرافی و محیط‌های محدود به خیابان‌ها و بسترهای اجتماعی گسترده‌تر منتقل می‌شود.
افروزمنش یکی دیگر از تحولات ژانر جنایی را انتقال فرایند حل جرم از یک فرد به نهاد دانست و گفت: در این مرحله، دیگر یک کارآگاه مشخص به‌تنهایی مسئول کشف حقیقت نیست و نهاد پلیس با مشارکت افراد مختلف وارد عمل می‌شود. این ویژگی در «نجواگر» نیز دیده می‌شود.
او با اشاره به جریان جنایی اسکاندیناوی ادامه داد: در این آثار، فضای سرد، مسائل سیاسی و اجتماعی، فساد ساختاری و مشکلات شخصی کارآگاهان جایگاه پررنگی دارند. به گفته افروزمنش، جنایت در روایت‌های جدید دیگر صرفاً به افراد فاسد محدود نمی‌شود و ابعاد روان‌شناختی نیز در آن اهمیت پیدا می‌کند.
او تأکید کرد: «نجواگر» مجموعه‌ای از این ویژگی‌ها و تحولات را در خود جای داده است و به همین دلیل، می‌تواند برای شناخت سیر تحول ادبیات جنایی و شیوه‌های مختلف روایت جرم، اثری قابل‌توجه باشد.
شاعرانگی نثر، خواننده را در دل روایت هولناک نگه می‌دارد
لاله صبوری، بازیگر و فیلمنامه‌نویس، با اشاره به تجربه خواندن «نجواگر» گفت: مدت‌ها بود کتابی نخوانده بودم که نتوانم آن را زمین بگذارم.
صبوری یکی از امتیازهای کتاب را ترجمه آن دانست و گفت: در متن فارسی، نوعی شاعرانگی وجود دارد. او در ادامه، بخشی از این ویژگی را به قلم خود کاریزی نسبت داد و اضافه کرد که نویسنده در عین پرداختن به موضوعات هولناک، نگاهی شاعرانه دارد که مخاطب را با خود همراه می‌کند.
او سپس بخشی از آغاز رمان را خواند و با اشاره به توصیف‌های ابتدایی آن گفت: خواننده در ابتدا ممکن است تصور کند با رمانی متعلق به قرن نوزدهم روبه‌روست، اما داستان به‌تدریج وارد ماجرای قتل می‌شود. این تغییر فضا و شیوه ورود به داستان از امتیازهای نویسنده است.
صبوری همچنین «نجواگر» را اثری دانست که می‌تواند به‌عنوان مرجعی برای شناخت و آموزش داستان جنایی مورد استفاده قرار گیرد. او با اشاره به سیر تحول این ژانر از آثار ادگار آلن پو و داستان‌های شرلوک هولمز تا روایت‌هایی که به‌تدریج ابعاد روان‌شناختی را وارد داستان جنایی کردند، گفت که با آثار آگاتا کریستی، روایت جنایی به مرحله تازه‌ای رسید و پرداخت روان‌شناختی شخصیت‌ها نیز در داستان‌ها جدی‌تر شد.
او در ادامه، ساختار روایی «نجواگر» را از دیگر نقاط قوت آن دانست و گفت: نویسنده اطلاعات را به‌تدریج در اختیار خواننده قرار می‌دهد، بدون آنکه او را فریب دهد یا جذابیت داستان را پیش از پایان از بین ببرد.
به گفته صبوری، همین شیوه روایت و حفظ تعلیق تا آخرین بخش‌های رمان است که خواننده را مشتاق نگه می‌دارد.
رمان «نجواگر» نخستین بار در سال ۲۰۰۹ منتشر شد و نخستین رمان دوناتو کاریزی، نویسنده ایتالیایی است. کاریزی که در حوزه حقوق و جرم‌شناسی تحصیل کرده، در این اثر از دانش خود برای ساختن روایتی چندلایه و پرتعلیق بهره گرفته است.
داستان این رمان با تکیه بر مؤلفه‌های روان‌شناسی جنایی، شخصیت‌هایی با وجوه پنهان و غافلگیری‌های پی‌درپی پیش می‌رود و تا پایان، خواننده را درگیر کشف رازهای خود نگه می‌دارد. این رمان از زبان ایتالیایی به فارسی ترجمه شده و نشر وزن دنیا آن را منتشر کرده است.
