یک ایده نوآورانه در جنوب تهران، آمار حافظان کل قرآن را از اعدادی انگشت‌شمار به هزاران نفر در کشور رساند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، روزگار گره خوردنِ نوارهای کاست با طنین ترتیل‌خوانی استاد پرهیزکار و هیجان گرفتن یک دستگاه «واکمن» به پاداش حفظ 30 آیه؛ این‌ها تنها تداعی‌گر خاطرات نوستالژیک دهه هفتاد نیستند، بلکه نقطه آغاز یکی از بزرگ‌ترین موجِ «گسترش حفظ قرآن» در تاریخ معاصر ایران‌اند.
«مهد قرآن» با عبور از شیوه‌های سنتی و ابداع روش‌هایی بدیع همچون آموزش بر مبنای تقلید، برگزاری اولین آزمون‌های نظام‌مند و صدور گواهینامه، مسیر آموزش قرآن در کشور را دگرگون کرد.
این گفت‌وگو که با سید محمود چاوشی، مدیرعامل مؤسسه کشوری مهد قرآن، انجام شده، روایت مهندسی یک نهضت است. روایت اینکه چگونه یک ایده نوآورانه در جنوب شرق تهران، آمار حافظان کل قرآن را از اعدادی انگشت‌شمار به هزاران نوجوان و جوان در سراسر کشور رساند و نام «مهد قرآن» را به عنوان پیشران گسترش حفظ قرآن در ایران ثبت کرد.
در ادامه مشروح این‌گفتگو را می‌خوانیم؛
مؤسسه‌ای برای ترویج حفظ قرآن در دهه هفتاد
آقای چاوشی تاریخچه تأسیس مؤسسه مهد قرآن و مؤسسان اولیه آن به چه صورت بود؟
مؤسسه مهد قرآن در خرداد سال 1371 فعالیت خود را آغاز کرد. در آن زمان، به همت حجت‌الاسلام والمسلمین فرمنی حائری که در وزارت امور خارجه مشغول به فعالیت بودند، اما علاقه داشتند فعالیتی قرآنی انجام دهند، و با کمک و مساعدت حجت‌الاسلام قرائتی و آیت‌الله غیوری، پایه‌گذاری این مؤسسه انجام شد.
در واقع این سه نفر مؤسسان اولیه مهد قرآن بودند و فعالیت این مجموعه با همراهی آنان آغاز شد.
فعالیت‌های اولیه مؤسسه در کجا آغاز شد و مبنای آموزش قرآن در آن زمان چه بود؟
فعالیت مهد قرآن در ابتدا در منطقه خیابان خراسان، در جنوب شرق شهر تهران، آغاز شد. در آن زمان، تلاوت استاد شهریار پرهیزکار به‌عنوان مبنای آموزش قرآن قرار گرفت.
نوارهای تلاوت استاد را تکثیر کردند و در اختیار اولین کلاس‌های مهد قرآن قرار دادند. کودکانی که در اولین کلاس‌های مهد قرآن حضور پیدا کرده بودند، با گوش دادن به این تلاوت‌ها، به‌تدریج آیات قرآن را حفظ کردند.
همین اتفاق باعث شد که مبنای آموزش در مهد قرآن، حفظ قرآن با تقلید از تلاوت استاد شهریار پرهیزکار قرار بگیرد.
حفظ قرآن با ترتیل‌خوانی استاد پرهیزکار
این روش آموزشی چه ویژگی نوینی داشت و چه اقداماتی برای تشویق قرآن‌آموزان انجام می‌شد؟
این روش و شیوه، روشی نوین بود. کودکانی که به این تلاوت گوش داده و آن را تکرار کرده بودند، محفوظات خود را با همان صوت و لحن استاد، بسیار زیبا ارائه می‌کردند.
شاید این اولین بار بود که اتفاقی از این دست رخ می‌داد. برای مثال، یک کودک یا نوجوان می‌توانست با چنین زیبایی و مهارتی، قرآن را از حفظ تلاوت کند.
از سوی دیگر، تشویق‌های مؤثری که از این کودکان و نوجوانان صورت می‌گرفت نیز نقش مهمی در ادامه مسیر داشت. آنان هم‌زمان با حفظ آیات، هدایای خوبی از مهد قرآن دریافت می‌کردند.
این هدایا موجب دلگرمی و تشویق آن‌ها می‌شد و انگیزه‌شان را برای ادامه مسیر حفظ قرآن افزایش می‌داد.
چگونه نام مهد قرآن در تهران و سپس در سطح کشور مطرح شد و فرآیند تأسیس شعب در استان‌های دیگر به چه صورت بود؟
این شیوه نوین آموزشی، در کنار تشویق‌ها و هدایای در نظر گرفته شده، باعث شد نام مهد قرآن به‌عنوان مرکزی برای آموزش حفظ قرآن در تهران مطرح شود. پس از آن، مساجد، مدارس، حسینیه‌ها و حتی اشخاصی که به فعالیت‌های قرآنی علاقه‌مند بودند، به این مجموعه مراجعه می‌کردند تا شعبه یا مرکزی از مهد قرآن را در محل خود راه‌اندازی کنند.
در همان سال 1371، ابتدا درخواست‌هایی از نقاط مختلف شهر تهران مطرح شد و سپس این درخواست‌ها از شهرهای دیگر و استان‌های مختلف کشور نیز به دست مسئولان مهد قرآن رسید.
استان قم دومین استانی بود که مهد قرآن در آن دایر شد. پس از آن، استان اصفهان و سپس استان فارس و به همین ترتیب، آذربایجان شرقی و سایر استان‌ها به این مجموعه پیوستند.
افرادی که به فعالیت‌های قرآنی علاقه‌مند بودند، مراجعه می‌کردند و درخواست خود را برای آغاز فعالیت ارائه می‌دادند.
هدایایی که به حفظ قرآن کمک می‌کرد
هدایای در نظر گرفته شده برای تشویق حافظان چه بود و چگونه به توسعه سریع‌تر فعالیت‌ها در سراسر کشور کمک کرد؟
در ابتدا درخواست‌ها از نقاط مختلف تهران مطرح شد و سپس از شهرهای دیگر نیز رسید. این روش آموزشی به‌عنوان شیوه‌ای نوین برای توسعه حفظ قرآن، در سراسر کشور و در شعب مختلف مهد قرآن گسترش پیدا کرد.
هدایایی هم برای تشویق حافظان قرآن در نظر گرفته شده بود که در آغاز، دستگاه واکمن یکی از این هدایا بود.
در آن زمان، هر قرآن‌آموزی که 30 آیه اول سوره بقره را حفظ می‌کرد و پس از پرسش معلم و مربی خود، نمره قبولی می‌گرفت، یک دستگاه ضبط صوت به عنوان هدیه دریافت می‌کرد. این اقدام باعث شد فعالیت مهد قرآن در شهرهای مختلف با سرعت بیشتری توسعه پیدا کند.
استقبال به‌اندازه‌ای گسترده بود که جوایز و هدایای در نظر گرفته‌شده دیگر پاسخ‌گوی نیاز نبود. به همین دلیل، دفتر مرکزی مهد قرآن تصمیم گرفت محدوده حفظ را تغییر دهد و به‌جای 30 آیه نخست سوره بقره، پایان جزء اول قرآن را معیار قرار دهد.
از آن پس، هر کسی که یک جزء قرآن را حفظ می‌کرد و در آزمون آن قبول می‌شد، دستگاه واکمن را به‌عنوان هدیه حفظ جزء اول دریافت می‌کرد.
ضبط صوت هم در واقع یکی از ابزارهای کار حافظان قرآن بود. آن‌ها نوارهای تلاوت آقای پرهیزکار را تهیه می‌کردند، با واکمن به آن‌ها گوش می‌دادند، آیات را حفظ می‌کردند و سپس برای ارائه محفوظات خود مراجعه می‌کردند.
گسترش حفظ قرآن در کشور
این اقدامات چه موجی در کشور ایجاد کرد؟ چه اقدامات بدیع دیگری مانند آزمون‌ها و صدور مدارک در این راستا انجام شد؟
این اولین اتفاقی بود که در مؤسسه رخ داد و باعث ایجاد موجی از فعالیت‌های قرآنی در کشور شد. به گفته خود اساتید، از جمله استاد شهریار پرهیزکار که ریاست هیئت علمی مهد قرآن را نیز بر عهده دارند و تلاوت ایشان مبنای آموزش در مهد قرآن است، شاید در آن سال تعداد حافظان کل قرآن کشور به 10 نفر می‌رسید.
به گفته ایشان، تعداد حافظان کل قرآن در سراسر کشور در آن زمان شاید همین حدود بود.
اما موجی که ایجاد شد، ابتدا در تهران و سپس در شهرهای مختلف کشور گسترش یافت و هزاران نفر از کودکان، نوجوانان و جوانان وارد کلاس‌های مهد قرآن شدند و حفظ قرآن را آغاز کردند. برخی یک جزء، برخی دو جزء و برخی سه جزء را حفظ کردند و این اتفاق خوب و مبارکی در کشور رقم خورد.
یکی دیگر از اقدامات مهد قرآن، طراحی آزمون‌های حفظ قرآن و صدور مدرک و گواهینامه حفظ بود. نه؟
بله؛ پیش از آن، در کشور آزمون حفظ قرآن به این شکل وجود نداشت و برنامه‌ای نظام‌مند برای آموزش حفظ، برگزاری آزمون و صدور مدرک تعریف نشده بود. اگر فعالیتی در این زمینه انجام می‌شد، معمولاً به جلسات بسیار سنتی، برای مثال در مساجد، محدود بود که در آن‌ها افراد بخشی از قرآن، مانند جزء سی‌ام، را حفظ می‌کردند.
اما اینکه برای حفظ قرآن از ابتدای مصحف شریف کلاس‌هایی تشکیل شود، افراد با روشی نظام‌مند قرآن را حفظ کنند، سپس در آزمون شرکت کنند و در نهایت برای آن‌ها مدرک صادر شود، برای اولین بار در کشور اتفاق افتاد. همین اقدام نیز موجب توسعه بیشتر مهد قرآن و افزایش استقبال عمومی خانواده‌ها، جوانان و نوجوانان شد.
بنابراین، می‌توان گفت چند عامل مهم در توسعه مهد قرآن نقش داشتند: اول، روش آموزشی نوین مبتنی بر تقلید از تلاوت استاد شهریار پرهیزکار؛ دوم، جوایز و تشویق‌هایی که برای حافظان در نظر گرفته شده بود؛ و سوم، برگزاری آزمون‌های حفظ قرآن و صدور مدارک و گواهینامه‌های مربوط به آن. این عوامل در کنار یکدیگر زمینه گسترش فعالیت مهد قرآن را فراهم کردند.
