محمدحسن مقیسه در یادداشتی به ارائه گزارشی از دیدار اندیشمندان زبان فارسی در تاجیکستان و تأثیرات آن پرداخت.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، محمدحسن مقیسه، پژوهشگر، در یادداشتی که برای انتشار در اختیار قرار گرفته، نوشته است:
با دعوت رسمی کمیته زبان و اصطلاحات کشور تاجیکستان از تاریخ 23 تا 26 مهر سال 1405 برابر با 15 تا 18 اکتبر 2026 برای شرکت در همایش "زبان ما، جهان ما" به کشور تاجیکستان دعوت شدم.
همزمان با بنده، تعدادی از استادان و پژوهشگران ایرانی و همچنین کنشگرانی که در زمینه زبان و ادبیات فارسی از کشورهای روسیه، افغانستان، آذربایجان، ازبکستان، پاکستان و جمعی از متخصصان حوزه‌های ادبی در کشور تاجیکستان فعالیت می‌کردند نیز در این همایش شرکت کرده بودند؛ همایشی که با پیام امامعلی رحمان، رئیس جمهور محترم تاجیکستان درباره اهمیت و جایگاه زبان فارسی آغاز شد.
ذکر این نکته لازم است که کمیته زبان و اصطلاحات تاجیکستان در سال 1989 به عنوان بخشی از فرهنگستان علوم و سپس در طی سال‌های بعد زیر نظر ریاست جمهوری تاجیکستان تأسیس شد و تاکنون توانسته برابریابی و معادل‌سازی فارسی حدود 30 هزار نام روسی را انجام دهد.
خوشبختانه پس از استقلال کشور تاجیکستان در سال 1991، دانشمندان زبان و لغت‌شناس این کشور، از جمله زنده‌یاد محمدجان شکوری بخارایی، کوشش‌های پرثمری در زمینه حفظ و گسترش زبان فارسی انجام دادند؛ این فعالیت‌ها حتی در روزگاران جنگ داخلی که چاپ کتاب و مجله در کشور ممکن نبود ادامه داشت و حاصل آن، انتشار چند فرهنگ در این‌باره بود.
بدیهی است منطقه‌ای که حدود 70 سال با فشار سیاست‌های شوروی اداره می‌شد و زمامداران آن بر استفاده از واژگان روسی به ویژه در عرصه علم اصرار داشتند، فضای چندانی برای شکوفایی زبان ملی تاجیک‌ها باقی نمی‌گذاشت، اما امروزه این فضا دگرگون شده و تاجیکستان در طی 35 سال با افتخار به پاسداشت زبان فارسی می‌پردازد.
تاجیکستان کشوری است سرسبز با بارش‌های نسبتاً فراوان و انبوهی از سلسله کوه‌های ریز و درشت و از جمله ایستاده بر کناره کوه‌های پامیر و نیز برخوردار از تاریخی طولانی و پرفراز و نشیب از هخامنشیان تا ساسانیان و سامانیان که زبان فارسی را ارج می‌نهادند و بر آیین مسلمانی پایدار است.
در همین حکومت سامانیان بود که برای اولین‌بار در تاریخ، کتب ادبی و مذهبی از جمله تاریخ طبری و تفسیر طبری به اذن فقهای دینی به فارسی برگردانده شد.
همچنین در زیر سایه رفتار فرهنگی و ادبی همین حکومت سامانیان بود که شاعران و نویسندگان و آثار بزرگی همچون رودکی - صورت منظومی که او از "کلیله و دمنه" به دست داد- شهید بلخی، منجیک ترمذی، کسایی مروزی و فردوسی با شاهنامه تکرار ناپذیرش برآمد و رشد کرد و تا سالیان سال و تا اکنون بر آسمان ادب و زبان فارسی می‌درخشد و برای انسان و انسانیت ثمره‌های اخلاقی و بهره‌های فرهنگی داشته است.
و اکنون تاجیکان میراث‌دار چنین تاریخ پرشکوه و گذشته درخشانی هستند و بعید نیست که یکی از دل مشغولی‌های زمامداران و فرهنگمداران این کشور زبان و ادبیات فارسی باشد. بنا به همین دغدغه‌ها و دل مشغولی‌ها بود که کمیته زبان و اصطلاحات این کشور تصمیم گرفت که دانشمندان و ادبا و ریشه‌شناسان لغت فارسی را به تاجیکستان دعوت کند.
نشست دانشمندان ایرانی و غیر ایرانی در تاریخ 1405/7/24در تالار همایش‌های کتابخانه ملی تاجیکستان برگزار شد و جلسه صبح- که یک نشست اداری بود و در آن زمامداران سیاسی و مسئولان حوزه‌های گوناگون فرهنگی این کشور درباره زبان فارسی و زبان تاجیکی فارسی مطالبی را بیان کردند- در نشست بعد از ظهر مقاله‌های علمی - پژوهشی استادان و متخصصان حوزه‌های زبانشناسی، ریشه‌شناسی، لغت‌شناسی و ادبیات ارائه شد. این مقاله‌ها در زمینه‌های تاریخی، نقد ادبی و همینطور سنجش اشعار شاعران و زبان‌های مشترک در تمدن‌ها مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در بیانیه پایانی که در 16 بند تنظیم شده، دو نکته حائز اهمیت بود: یکی اینکه زبان تاجیکی فارسی به عنوان یکی از زبان‌های رسمی از طرف سازمان ملل پذیرفته شود و اسناد سازمان ملل به این زبان نیز به نوشته درآید؛ دو دیگر اینکه همایش هر پنج سال یکبار در یکی از کشورهای هم‌فرهنگ و همزبان برگزار شود.
با توجه به اینکه زبان فارسی نه تنها در کشور ما بلکه در حوزه تمدنی ایران یعنی کشورهای تاجیکستان و افغانستان نیز در گذر زمان فرسوده و حتی تهدید می‌شود، قطعاً این نشست‌ها در بهبود شرایط زبانی کشور ما و کشورهای همزبان حائز اهمیت است.
نکته دیگر اینکه، زبان فارسی در کشور ما با واژگان و عبارت‌های زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و... تهدید می‌شود، اما در تاجیکستان، این زبان با توجه به مراودات بسیار مردم با روسیه، از سوی زبان روسی مورد تهدید قرار گرفته و واژگان روسی بسیاری از این طریق وارد زبان مردم این کشور شده است.
بنابراین، برگزاری چنین رویدادهایی که با هدف هم‌فکری اندیشمندان حوزه زبان و تمدن فارسی برگزار می‌شود، می‌تواند در جلوگیری از فرسایش زبان کمک کرده و از میراث و گنجینه‌های این زبان نگهداری کند.
