محسن راستانی عکاس تاریخ و جامعه ایران درگذشت

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، محسن راستانی عکاس مستند و خبری ایران، پس از سال‌ها ثبت لحظه‌های تاریخی و روایت زندگی مردم، درگذشت. او در آثار و عکس‌های خود از جبهه‌های جنگ تا خانه‌های ایرانی، دوربین را به ابزاری برای ثبت تاریخ اجتماعی ایران تبدیل کرد.

راستانی از جمله عکاسانی بود که دوربین را نه فقط برای ثبت لحظه‌ها، بلکه برای روایت جامعه به کار می‌گرفت. او در طول چند دهه فعالیت حرفه‌ای، از روزهای جنگ ایران و عراق تا زندگی روزمره مردم، تصاویری ثبت کرد که بخشی از حافظه تصویری و اجتماعی ایران را شکل می‌دهند.

خبر درگذشت او، جامعه عکاسی و هنرهای تجسمی ایران را در سوگ یکی از چهره‌های شناخته‌شده عکاسی مستند و خبری نشاند.

این‌عکاس که در سال 1337 در خرمشهر متولد شد، فعالیت حرفه‌ای خود را هم‌زمان با آغاز جنگ ایران و عراق در سال 1359 آغاز کرد. حضور در جبهه‌های جنگ و ثبت تصاویر مستند از آن روزگار، بخشی از کارنامه او را به روایت تصویری یکی از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران پیوند زد؛ اما جهان عکاسانه او به جنگ محدود نماند.

زندگی مردم، مناسبات اجتماعی و چهره‌های متنوع جامعه ایرانی نیز در کانون توجه او قرار داشتند.

از جبهه‌های جنگ تا زندگی روزمره مردم

راستانی دانش‌آموخته رشته عکاسی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود و در کنار فعالیت حرفه‌ای، سال‌ها به تدریس عکاسی پرداخت. او از اعضای مؤسس انجمن عکاسان مطبوعاتی ایران نیز بود؛ جایگاهی که پیوند او با عکاسی خبری و مستند را نشان می‌دهد.

در کارنامه این هنرمند، پروژه‌هایی چون «خانواده ایرانی» و «تیپ‌های اجتماعی شهر تهران» جایگاه ویژه‌ای دارند؛ مجموعه‌هایی که در آنها، زندگی اجتماعی، هویت فرهنگی و تنوع جامعه ایران از دریچه دوربین او به تصویر کشیده شد. راستانی در این آثار به سراغ مردمی رفت که حضورشان در قاب عکس، تصویری از جامعه و دگرگونی‌های آن به دست می‌دهد.

آثار او در نمایشگاه‌ها و رویدادهای بین‌المللی، از جمله دوسالانه ونیز، به نمایش درآمد و در موزه‌های مهم جهان نیز ارائه شد. او همچنین جوایز متعددی کسب کرد و در طول سال‌های فعالیتش، در کنار عکاسی، به آموزش و انتقال تجربه به نسل‌های دیگر پرداخت.

روایتگری که دغدغه عکاسی را تا پایان حفظ کرد

در پی درگذشت محسن راستانی، مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر با انتشار پیامی، فقدان این هنرمند را به خانواده او، جامعه عکاسی ایران، هنرمندان و مردمی که در آثارش ثبت شده‌اند، تسلیت گفت.

در این پیام بر نقش راستانی در ثبت هویت اجتماعی و فرهنگی جامعه ایران تأکید شده است؛ به‌ویژه در پروژه‌هایی مانند «خانواده ایرانی» و «تیپ‌های اجتماعی شهر تهران» که تنوع زیستی و اجتماعی مردم را در کانون توجه قرار داده‌اند.

سیدعباس میرهاشمی، عکاس و دبیرکل نوزدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر، نیز در پیام تسلیت خود، راستانی را هنرمندی توصیف کرد که با عکس‌هایش تاریخ معاصر ایران را روایت کرده است. او با اشاره به نگاه رو به جلوی راستانی در دوره‌های مختلف فعالیت هنری‌اش، دغدغه‌مندی نسبت به عکاسی را از ویژگی‌های برجسته این هنرمند دانست؛ دغدغه‌ای که به گفته او، تا روزهای پایانی زندگی راستانی ادامه داشت.

میرهاشمی فقدان این عکاس را خسرانی بزرگ برای جامعه عکاسی و هنری ایران خواند و درگذشت او را به خانواده‌اش، جامعه عکاسی، هنرمندان و مردمی که زندگی‌شان در تصاویر او ثبت شده بود، تسلیت گفت.

میراثی در قاب عکس‌ها

محسن راستانی در سال‌های فعالیت خود، از ثبت تصاویر جنگ تا مستندسازی زندگی اجتماعی، مسیر متنوعی را در عکاسی پیمود. اهمیت کار او تنها به ثبت رویدادها محدود نبود؛ پروژه‌های بلندمدتش تلاشی برای دیدن و ثبت جامعه‌ای بود که در گذر زمان تغییر می‌کند، اما رد زندگی مردمانش در عکس‌ها باقی می‌ماند.

با درگذشت راستانی، جامعه عکاسی ایران یکی از چهره‌های شناخته‌شده خود را از دست داده است؛ هنرمندی که بخش‌هایی از تاریخ و زندگی ایرانیان را در قاب دوربین ثبت کرد و به حافظه تصویری این سرزمین سپرد.

از «خانواده ایرانی» تا «زمان سخت»؛ روایت محسن راستانی از جامعه و جنگ

از مهم‌ترین پروژه‌های عکاسی محسن راستانی می‌توان به مجموعه‌های بلندمدت «خانواده ایرانی» و «تیپ‌های اجتماعی شهر تهران» اشاره کرد؛ آثاری که با تمرکز بر زندگی روزمره، روابط اجتماعی و ویژگی‌های جامعه ایرانی، بخشی از دغدغه‌های حرفه‌ای او را بازتاب می‌دهند. راستانی در کنار ثبت زندگی مردم، به سراغ جنگ و پیامدهای انسانی آن نیز رفت و تجربه‌های خود را در قالب مجموعه‌های مستند به ثبت رساند.

یکی از آثار شاخص این عکاس، کتاب «زمان سخت» است که مجموعه‌ای از عکس‌های او از جنگ بوسنی را در بر می‌گیرد. این کتاب 200 صفحه‌ای و دوزبانه را انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس منتشر کرده است.

عکس‌های این مجموعه به فاصله سال‌های 1994 تا 1996 بازمی‌گردند و ویرانی‌های جنگ، رنج مردم و پیامدهای انسانی این فاجعه را به تصویر می‌کشند. «زمان سخت» روایتی مستند از یکی از دوره‌های تلخ تاریخ معاصر است که مخاطب را با واقعیت‌های جنگ و تأثیر آن بر زندگی انسان‌ها مواجه می‌کند.

محسن راستانی ششم دی‌ماه 1337 در خرمشهر متولد شد و مدرک کارشناسی عکاسی خود را از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران دریافت کرد. او در ادامه، سال‌ها در عرصه عکاسی حرفه‌ای و آموزش این رشته فعالیت داشت.

آثارش در نمایشگاه‌ها و رویدادهای بین‌المللی، از جمله دوسالانه ونیز و موزه‌های مهم جهان، به نمایش درآمد و در طول فعالیت حرفه‌ای خود جوایز متعددی کسب کرد. راستانی با ثبت مجموعه‌هایی درباره جنگ، جامعه و زندگی مردم، بخشی از تاریخ تصویری ایران و جهان را به یادگار گذاشت.