درخت زیتون در فلسطین فقط یک گیاه نیست، بلکه بخشی از هویت، نماد سرزمین و نماد بقا است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در فلسطین، فصل برداشت زیتون به‌جای آنکه نویدبخش روزهای پربرکت برای کشاورزان باشد، گاه با اشک و خون همراه می‌شود؛ جایی که درختان زیتون نیز از خشونت در امان نمانده‌اند و دست‌های کشاورزان برای چیدن محصول باغ‌های خود، گاه به خون آلوده می‌شود.
درخت زیتون سال‌ها طول می‌کشد تا ریشه بدواند، قد بکشد و به بار بنشیند؛ اما در فلسطین، ممکن است کشاورزی که عمرش را پای همین درختان گذاشته، روزی نه بتواند محصولشان را برداشت کند و نه حتی به باغ خود برسد. اینجا فصل برداشت، که باید زمان شادی خانواده‌ها و حاصل یک سال تلاش باشد، برای بسیاری از کشاورزان با ترس، خشونت و از دست دادن درختانی همراه شده است که بخشی از زندگی و خاطرات نسل‌های خانواده‌شان را در خود دارند.
کرانه باختری این هفته، هم‌زمان با آغاز فصل برداشت زیتون، شاهد افزایش شدید درگیری‌ها بوده است؛ به‌طوری‌که تعداد حوادث در مقایسه با هفته نخست فصل مشابه در سال گذشته دو برابر شده است. این حوادث ماهیتی راهبردی دارد، نه تاکتیکی، و ارتش صهیونیستی نه تنها برخورد نمی‌کند بلکه این اقدامات شهرک نشینان را تسهیل هم می‌کند.
در فلسطین، فصل برداشت زیتون قرار است فصل ثمر دادن باشد. اما برای بسیاری از کشاورزان، این روزها یادآور چیزی تلخ‌تر است؛ اینکه گاهی حتی برای چیدن میوه درخت خود نیز باید نگران بود.
بااین‌همه، تا وقتی نهالی در خاک ریشه می‌دواند و دستی برای نگهداری از آن پیش می‌رود، روایت زیتون فلسطین همچنان ادامه دارد.
برداشت زیتون که از اوایل اکتبر آغاز می‌شود، منبع درآمد مهمی برای هزاران خانواده فلسطینی است، با این حال، حملات شهرک‌نشینان و نیروهای اسرائیلی دسترسی کشاورزان به زمین‌هایشان و برداشت محصولات را با مشکل مواجه کرده است.
براساس آمار شورای مقابله با دیوار حائل و شهرک‌سازی فلسطین، در نیمه نخست سال 2026 بیش از 45 هزار اصله درخت در کرانه باختری اشغالی قطع شده یا آسیب دیده‌اند که بیش از 24 هزار اصله از آنها درخت زیتون بوده است.
هدف قرار دادن درختان زیتون در فلسطین از سوی رژیم صهیونیستی در طول اشغال 77 ساله این سرزمین به یک استراتژی سیستماتیک تبدیل شده است. حملات اشغالگران به محصولات درخت زیتون که سال‌ها است منبع امرار معاش خانواده‌های فلسطینی بوده و تا امروز ادامه دارد، تأثیرات قابل توجهی بر کشاورزی، اقتصاد و هویت فلسطینیان می‌گذارد.
حملات عمدی ارتش اشغالگر قدس به درختان فلسطینی به ویژه زیتون که نماد فلسطین است، همه ساله در فصل برداشت آن تشدید می‌شود.
زیتون، بزرگ‌ترین محصول کشاورزی فلسطینیان است که 45 درصد از کل مساحت کشاورزی را تشکیل می‌دهد. شهروندان فلسطینی در فصل برداشت زیتون حق برداشت زیتون از زمین‌های خود را ندارند؛ منطقه C کرانه باختری که به 60 درصد زمین‌های کشت شده فلسطینیان اختصاص دارد، موانع رژیم صهیونیستی به شدت بر این زمین‌ها اعمال می‌شود.
پایداری یک شهروند فلسطینی در سرزمینش به پایداری درختان زیتون آنجا برمی‌گردد. اشغالگران و شهرک‌نشینان معتقدند که آواره کردن شهروندان از سرزمینشان با ریشه‌کن کردن درخت زیتون آغاز می‌شود.
به همین دلیل، امسال هم همچون سال‌های گذشته نیروهای اشغالگر صهیونیستی مراسم برداشت زیتون در روستای «النزله الشرقیه» واقع در شمال طولکرم در شمال کرانه باختری، «ترمسعیا» واقع در شمال رام‌الله و روستای «مخماس» در شمال قدس اشغالی را سرکوب کردند.
درختانی که با قطع شدن، از خاطره‌ها نمی‌روند
زیتون در فرهنگ فلسطینی جایگاهی فراتر از ارزش اقتصادی دارد. فصل برداشت، فرصتی برای گردهم آمدن خانواده‌ها و ادامه دادن سنتی قدیمی است؛ سنتی که با زمین، خانه و زندگی پیوند خورده است.
به همین دلیل، آسیب دیدن باغ‌ها فقط به معنای از دست رفتن محصول یک سال نیست؛ گاهی بخشی از میراث یک خانواده نیز در معرض نابودی قرار می‌گیرد.
وقتی کشاورز از رسیدن به زمین خود محروم می‌شود یا درختانی که سال‌ها از آنها مراقبت کرده آسیب می‌بینند، مسئله تنها محصول زیتون نیست. پرسش این است که چه بر سر زندگی‌ای می‌آید که در پیوند با همان زمین شکل گرفته است.
درخت زیتون البته مختص فلسطین نیست و در سرزمین‌های گوناگون مدیترانه رشد می‌کند؛ اما در فلسطین، تاریخ طولانی کشت آن و پیوندش با زندگی مردم، این درخت را به یکی از نمادهای هویت و تعلق تبدیل کرده است. درختی که نامش با خانه، خاطره و ماندن گره خورده است.
لیئور که به‌عنوان مرجع معنوی ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی رژیم صهیونیستی، و حزب راست افراطی «عوتسما یهودیت» شناخته می‌شود، در فتوای خود ادعا کرد که زمین‌های فلسطینیان «متعلق به ملت یهود» است و عرب‌ها در طول تاریخ این اراضی را از یهودیان خریداری نکرده‌اند. وی حتی پا را فراتر گذاشت و اراضی در اختیار فلسطینیان را «زمین‌های غصب‌شده» توصیف کرد و مدعی شد که چیدن محصول زیتون آنان، حتی در مناطقی دور از شهرک‌های صهیونیست‌نشین، سرقت محسوب نمی‌شود، بلکه اجرای فرمانی توراتی برای تثبیت مالکیت یهودیان بر این سرزمین‌هاست.
از نکات جالب در این روند آن است که مسئولان سازمان امنیت عمومی (شاباک) با وجود ادعای اشراف امنیتی و قدرت جاسوسی خود ادعا می کنند نهادهای امنیتی همه ابزارهای لازم برای مقابله با این حوادث را در اختیار ندارند.
این فتوا در واکنش به موضع هفت خاخام از شهرک‌های منطقه «گوش عتصیون» در جنوب بیت‌لحم صادر شد که برداشت زیتون از زمین‌های فلسطینیان را سرقت و از نظر شرعی ممنوع دانسته بودند. این خاخام‌ها پیشنهاد کرده بودند داوطلبانی محصول زیتون را برداشت کنند و پس از کسر هزینه‌ای اندک، آن را به صاحبان فلسطینی زمین‌ها تحویل دهند؛ پیشنهادی که در برابر فتوای دوف لیئور، مبنی بر مجاز بودن برداشت محصول فلسطینیان، قرار دارد.
این خاخام صهیونیست، شهرک نشینان صهیونیست را مالک زمین ها دانست و به زعم خود صاحبان اصلی سرزمین فلسطین را غاصب این زمین ها خواند و گفت: اعراب هرگز این زمین را از اسرائیلی یا از هیچ یهودی نخریدند و بنابراین به دست آنها غصب شده است.
چگونه زیتون در فلسطین تحریم می‌شود؟
محور اول این تحریم به اشغال و قوانین آن مبنی بر ممنوعیت ورود و گردش بسیاری از کودها در بازار، بسته شدن جاده‌ها و گذرگاه‌ها و استقرار بیش از 900 ایست بازرسی در کرانه باختری اختصاص دارد. حملات ارتش و شهرک‌نشینان به درختان زیتون، حمله به کشاورزان در مزارعشان، دزدیدن محصولات پس از برداشت و دزدیدن حیوانات و تجهیزات‌شان محور دوم تحریم زیتون از سوی اشغالگران است.
دیوار آپارتاید که توسط رژیم صهیونیستی پس از انتفاضه دوم ساخته شده سومین محور تحریم محصول زیتون در فلسطین است؛ طول این دیوار به 670 کیلومتر می رسد. دسترسی از طریق آن نیاز به مجوز ویژه دارد که فقط برای دو روز به صاحب زمین اعطا می‌شود؛ آن هم برای شخم زدن و برداشت.
از زمان آغاز تجاوز به غزه در اکتبر 2023، هیچ کس نتوانسته وارد زمین‌هایش شود و میوه‌ها روی درختان باقی مانده‌اند.
با مراجعه به تاریخ، مشخص می‌شود که فلسطین زادگاه اصلی درخت زیتون است. درخت زیتون در فلسطین فقط یک گیاه نیست بلکه این درخت بخشی از هویت، نماد سرزمین و نماد بقا است.
بسیاری از درختان صدها، حتی هزاران سال قدمت دارند و گواه تمدن‌های پی در پی و مقاومت مداوم هستند. هر درخت زیتون نمایانگر تاریخ، پایداری و حق است و به همین دلیل اشغالگران آن را وحشیانه هدف قرار می‌دهند.
علی معروفی آرانی پژوهشگر حوزه یهودیت و صهیونیسم
