قرارگیری گزارش‌های تاریخی در کنار یکدیگر، تصویری از روزهایی دشوار برای دخت نبی ترسیم می‌کند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، برای حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها تنها از دست دادن پدر نبود؛ روزهای پس از رحلت ایشان با اختلاف بر سر میراث پیامبر، اعتراض به تصمیم‌های خلیفه و گزارش‌هایی درباره برخورد با خاندان نبوی همراه شد. بررسی منابع تاریخی و حدیثی نشان می‌دهد که بخشی از این حوادث در کتاب‌های معتبر شیعه و سنی ثبت شده است.
قهر حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها با ابوبکر در صحیح بخاری
یکی از روشن‌ترین گزارش‌ها در صحیح بخاری، کتاب الفرائض، حدیث 6725 و 6726، به نقل از عایشه آمده است. پس از آنکه حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها و عباس بن عبدالمطلب سهم خود از اموال پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را مطالبه کردند و ابوبکر درخواست آنان را نپذیرفت، بخاری می‌نویسد: « فَهَجَرَتْهُ فَاطِمَةُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى مَاتَتْ »؛ «پس فاطمه از او روی گرداند و تا هنگام وفات با وی سخن نگفت.»
این عبارت، صرفاً گزارشی از یک اختلاف مالی نیست، بلکه از ادامه‌دار بودن اعتراض حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها تا پایان عمر ایشان حکایت دارد. بر اساس همین روایت، اختلاف بر سر فدک و میراث پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بدون آشتی و گفت‌وگوی مجدد پایان یافت.
این گزارش به‌تنهایی درباره ضرب‌وجرح چیزی نمی‌گوید، اما برای شناخت موضع حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در برابر تصمیم آن اولی، سندی مهم به شمار می‌رود.
تهدید به آتش‌زدن خانه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در کتاب ابن ابی‌شیبه
ابن ابی‌شیبه، محدث اهل‌سنت، در کتاب المصنف، گزارشی از اسلم، غلام عمر بن خطاب، درباره روزهای پس از رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل می‌کند. بر اساس این گزارش، هنگامی که عمر باخبر شد علی علیه‌السلام و زبیر برای مشورت نزد حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها می‌روند، به خانه ایشان آمد و گفت: «وَأَیْمُ اللَّهِ مَا ذَاكَ بِمَانِعِی إِنِ اجْتَمَعَ هَؤُلَاءِ النَّفَرُ عِنْدَكِ، أَنْ أَمَرْتُهُمْ أَنْ یُحَرَّقَ عَلَیْهِمُ الْبَیْتُ»؛ یعنی « به خدا سوگند، اگر این افراد نزد تو جمع شوند، این موضوع مانع من نخواهد شد که دستور دهم خانه را بر سر آنان آتش بزنند. »
در ادامه روایت آمده است که پس از رفتن عمر، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به حاضران گفتند که عمر سوگند خورده است اگر دوباره بازگردند، خانه را آتش خواهد زد. این گزارش در المصنف ابن ابی‌شیبه، در بخش مربوط به خلافت ابوبکر، نقل شده است.
بنابراین، اصل تهدید به آتش‌زدن خانه در یکی از آثار حدیثی شناخته‌شده اهل‌سنت نیز ثبت شده است.
گزارش بلاذری از آمدن عمر با آتش به خانه
بلاذری، مورخ قرن سوم هجری، در کتاب أنساب الأشراف گزارشی دیگر از این ماجرا نقل می‌کند. بر اساس این نقل، ابوبکر افرادی را برای گرفتن بیعت علی علیه‌السلام فرستاد و هنگامی که ایشان بیعت نکردند، عمر با شعله‌ای از آتش به سوی خانه آمد.
در این گزارش، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها خطاب به عمر فرمودند: «یَا ابْنَ الْخَطَّابِ، أَتُرَاكَ مُحَرِّقًا عَلَیَّ بَابِی؟»؛ یعنی « ای پسر خطاب! آیا می‌خواهی درِ خانه‌ام را بر سرم آتش بزنی؟ » در ادامه نقل، پاسخ عمر چنین آمده است: «نَعَمْ، وَذَلِكَ أَقْوَى فِیمَا جَاءَ بِهِ أَبُوكِ»: « بله و این کار در پیشبرد آنچه پدرت برای آن آمده بود، مؤثرتر است. »
این گزارش در أنساب الأشراف، جلد اول، صفحه 586، ذکر شده است. اهمیت آن در این است که موضوع تهدید به آتش‌زدن خانه، تنها در یک کتاب نقل نشده و در آثار تاریخی دیگر نیز بازتاب یافته است.
روایت شیخ مفید از ضربت‌خوردن حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها
در کتاب الاختصاص، منسوب به شیخ مفید، گزارشی مفصل‌تر درباره حوادث مربوط به فدک آمده است. مطابق این روایت، ابوبکر پس از گفت‌وگو با حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، نوشته‌ای برای بازگرداندن فدک به ایشان تنظیم کرد؛ اما در راه بازگشت، عمر با حضرت روبه‌رو شد و خواست نوشته را بگیرد.
متن روایت چنین است:
«فَرَفَسَهَا بِرِجْلِهِ، وَكَانَتْ حَامِلَةً بِابْنٍ اسْمُهُ الْمُحَسِّنُ، فَأَسْقَطَتِ الْمُحَسِّنَ مِنْ بَطْنِهَا، ثُمَّ لَطَمَهَا»؛ یعنی « با پای خود به ایشان ضربه زد، در حالی که باردار پسری به نام محسن بود؛ پس محسن را از شکم خود سقط کرد. سپس به صورت ایشان سیلی زد. »
در ادامه همین گزارش آمده است که نوشته فدک پاره شد و حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها مدتی بیمار ماندند. این روایت در الاختصاص، صفحات 184 و 185، نقل شده است.
عبارت منقول در فتح الباری و ضرورت دقت در نقل تاریخی
در کنار این گزارش‌ها، عبارت عمر که گفت «لَا وَاللَّهِ لَا یُخَالِفُنَا أَحَدٌ إِلَّا قَتَلْنَاهُ » در برخی نقل‌ها درباره فضای پرتنش انتخاب خلیفه پس از رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مطرح می‌شود. ترجمه آن چنین است: « نه، به خدا سوگند، هرکس با ما مخالفت کند، او را خواهیم کشت. » این عبارت در پاسخ به شبهه‌ی کسانی است که معتقدند از صحابه به دور است کسی را به خاطر امر خلافت به قتل برسانند و یا خانه‌ی اهل بیت وحی را آتش بزنند.
در اینجا عمر قیدی نمی‌زند بلکه می‌گوید «هرکه مخالفت کند، کشته می‌شود.»
رنجی که با رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله پایان نیافت
کنار هم قرار دادن این گزارش‌ها، تصویری از روزهایی دشوار برای دختر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله ترسیم می‌کند: اختلاف بر سر حق ایشان در فدک، اعتراض به تصمیم صحابه، تهدید به آتش‌زدن خانه و گزارش‌های مربوط به آسیب جسمی و سقط جنین. همه این موارد از نظر سند و میزان اثبات تاریخی در یک سطح نیستند؛ اما نمی‌توان گزارش صریح صحیح بخاری درباره قهر حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها تا پایان عمر را نادیده گرفت یا وجود نقل‌های تهدید به آتش‌زدن خانه در آثار اهل‌سنت را انکار کرد.
در مقابل، گزارش ضرب‌وجرح و سقط جنین در الاختصاص، می‌تواند مکمل استناداتی باشد که به آنها اشاره شد.
خانه‌ای که حرمت آن با نام پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله شناخته می‌شد
ماجرای مصائب حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها تنها بحثی درباره یک اختلاف تاریخی نیست، بلکه سخن از دختر پیامبری است که هنوز زمان زیادی از رحلت پدرش نگذشته بود و خانه‌اش محل رفت‌وآمد و مشورت نزدیکان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به شمار می‌رفت. جامعه‌ای که هنوز داغ فراق پیامبر را بر دل داشت، به‌جای آنکه حرمت خاندان ایشان را پاس بدارد و طبق آیه‌ی مودت، نسبت به آن انوار مقدس مهر بورزد، شاهد حوادثی شد که قلب دختر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله را آزرد.
گویی غربت پیامبر، پس از رحلت ایشان، در خانه دخترش ادامه یافت و حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در کوتاه‌ترین فاصله پس از پدر، با رنج‌هایی جان‌سوز روبه‌رو شد.
انتهای‌پیام/
