هشدار امام باقر(ع) درباره‌ی آفت محبت افراطی به فرزند

بسیاری از مشکلات رفتاری فرزند، از افراط در محبت والدین و عدم وجود «نه» شنیدن در خانه آغاز می‌شود.

تربیت فرزند، این روزها به دغدغه‌ای جدی برای خانواده‌ها تبدیل شده است. بعضی والدین از ترس ناراحتی فرزندشان، هر خواسته‌ای را می‌پذیرند و برخی دیگر، سخت‌گیری بیش از حد، فضایی عاری از محبت را در خانه حاکم می‌کنند. در این میان، حفظ تعادل در رابطه‌ی والدین و فرزند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

امام باقر(ع) در کلامی گهربار می‌فرمایند: «بدترین پدران، کسانی هستند که محبت و نیکی، آن‌ها را به افراط می‌کشاند و بدترین فرزندان، کسانی هستند که کوتاهی والدین، آن‌ها را به نافرمانی و بی‌احترامی سوق می‌دهد.»

در بخش نخست این روایت، حضرت به والدینی اشاره می‌کنند که از سرِ علاقه، به افراط روی می‌آورند. آن‌ها با اجابت بی‌چون و چرای خواسته‌های فرزند، به‌جای تربیت صحیح، او را لوس و پرتوقع بار می‌آورند.

بسیاری از مشکلات رفتاری نوجوانان و جوانان، از همین نقطه آغاز می‌شود؛ از خانه‌ای که در آن، «نه» شنیدن، وجود ندارد. فرزندی که همواره همه چیز برایش مهیا بوده، در آینده با سختی‌ها و مسئولیت‌ها، دشواری‌های بیشتری خواهد داشت.

افراط در محبت، گاهی والدین را از تذکر اشتباهات فرزند بازمی‌دارد. ترس از آسیب به رابطه‌ی عاطفی، باعث می‌شود خطاها نادیده گرفته شوند و در نتیجه، روحیه‌ی مسئولیت‌پذیری در فرزند تضعیف شود. در حالی که محبت واقعی، فراتر از نوازش و تأیید است و در تذکر، قانون‌گذاری و جلوگیری از اشتباه نیز معنا پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، فرزند نیز نباید تصور کند که هرگونه کوتاهی والدین، مجوزی برای بی‌احترامی است. ممکن است پدر و مادری در برخی رفتارها ضعف داشته باشند یا نتوانند همه‌ی خواسته‌های فرزندشان را برآورده کنند، اما این مسئله، نباید جایگاه آنان را مخدوش سازد. بسیاری از اختلافات خانوادگی، از زمانی آغاز می‌شوند که حرمت‌ها شکسته شده و گفت‌وگو جای خود را به خشم و کدورت می‌دهد.

امام باقر(ع) در ادامه‌ی روایت، به فرزندان هشدار می‌دهند که حتی در صورت وجود کاستی‌ها یا اشتباهات از سوی والدین، نباید این امر به بی‌احترامی و عاق‌شدن منجر شود. در فرهنگ اسلامی، احترام به پدر و مادر، جایگاه والایی دارد.

این روایت، در واقع، هر دو طرف خانواده را به مسئولیت‌هایشان متوجه می‌سازد؛ والدینی که باید تعادل میان محبت و تربیت را حفظ کنند و فرزندانی که نباید مشکلات را بهانه‌ای برای بی‌احترامی قرار دهند. خانواده‌ای آرامش دارد که در آن، هم محبت باشد و هم رعایت حدود و مرزها.

سخنان گهربار اهل بیت(ع) بعد از گذشت قرن‌ها، همچنان در زندگی امروز کاربرد دارد. اگر تنش‌ها و دلخوری‌های خانوادگی با این نگاهِ متعادل مدیریت شوند، روابط مستحکم‌تر خواهد شد.