گسترش «معنویت اینستاگرامی» در شبکههای اجتماعی، معنویت را به کالای تجاری تبدیل کرده و راه را برای سوءاستفاده از نیاز واقعی مردم به آرامش و امید هموار نموده است.
در سالهای اخیر، همزمان با گسترش شبکههای اجتماعی، نوعی «معنویت اینستاگرامی» نیز رشد کرده است؛ جریانی که در آن برخی افراد بدون برخورداری از دانش دینی، روانشناسی یا صلاحیت علمی، خود را استاد ذکر، انرژیدرمانی، عرفان، مراقبه یا استاد سلوک معرفی میکنند و برای هر مشکل زندگی نسخهای آماده ارائه میدهند.
بخش قابل توجهی از توصیههای این افراد نه بر آموزههای معتبر دینی استوار است و نه پشتوانه علمی و روانشناختی دارد. نسخههایی که با عناوینی جذاب و رازآلود منتشر میشوند، گاه چیزی جز برداشتهای شخصی، توهمات یا ادعاهای اثباتنشده نیست. عمل به چنین توصیههایی نهتنها تضمینی برای آرامش ندارد، بلکه در برخی موارد میتواند زمینه اضطراب، وابستگی، تصمیمهای نادرست و حتی آسیبهای روحی و روانی را فراهم کند.
ویژگی مشترک این جریانها، سادهسازی افراطی مسائل پیچیده زندگی است. به مخاطب القاء میشود که با چند ذکر اختصاصی، یک دوره آموزشی، چند تمرین انرژی یا چند فایل صوتی میتوان تمام مشکلات مالی، خانوادگی، عاطفی و حتی بیماریها را برطرف کرد. این نگاه، انسان را از تفکر، تلاش، مشورت با متخصص و مراجعه به منابع معتبر دور میکند و او را به راهحلهای خیالی دلخوش میکند.
بسیاری از گردانندگان این صفحات، نیاز واقعی انسان معاصر به آرامش، امید و معنویت را بهخوبی شناختهاند. آنها با بهرهگیری از احساسات مخاطبان، تولید محتوای احساسی، نمایش سبک زندگی جذاب و وعدههای بزرگ، اعتماد افراد را جلب میکنند. سپس همین اعتماد به سرمایهای برای جذب فالوور، فروش دورهها، برگزاری کلاسهای گرانقیمت و عرضه بستههای آموزشی تبدیل میشود.
مشکل اصلی این جریان تنها کسب درآمد نیست، بلکه تبدیل معنویت به یک کالای تجاری است. در این فضا، حقیقت جای خود را به بازاریابی میدهد و معیار موفقیت، تعداد دنبالکننده و میزان فروش میشود، نه صحت محتوا و نه تأثیر واقعی آن بر رشد معنوی انسان. در نتیجه، معنویت به جای آنکه راهی برای تقرب به خدا و اصلاح نفس باشد، به ابزاری برای کسب شهرت و ثروت تبدیل میشود.
در مقابل، سنت اصیل دینی همواره بر عقلانیت، شناخت، استاد صالح، تهذیب تدریجی نفس و پایبندی به قرآن و سیره اهلبیت علیهمالسلام تأکید کرده است. در این مسیر، هیچ نسخه جادویی و میانبری برای کمال وجود ندارد و رشد معنوی با صبر، عمل، خودسازی و بهرهگیری از منابع معتبر حاصل میشود، نه با شعارهای پرزرقوبرق فضای مجازی.
ازاینرو، مخاطبان باید در برابر هر ادعای معنوی، نگاه نقادانه داشته باشند و صرف شهرت یک صفحه، تعداد فالوورها یا روایتهای احساسی را ملاک حقانیت قرار ندهند. هرجا معنویت از عقل، وحی، اخلاق و مسئولیتپذیری جدا شود و جای خود را به وعدههای اغراقآمیز و تجارت احساسات بدهد، باید نسبت به آن با احتیاط برخورد کرد؛ زیرا آرامش حقیقی از مسیر حقیقت میگذرد، نه از بازار معنویتهای ساختگی.
منبع: تسنیم
