کتاب «ایران و حماس»؛ روایتی عمیق و مستند از پیچیدگی‌های یک اتحاد راهبردی

کتاب «ایران و حماس: از مرج‌الزهور تا طوفان الاقصی» با تکیه بر اسناد و گفتگوهای اختصاصی، چگونگی شکل‌گیری و تحول این رابطه سیاسی کلیدی در خاورمیانه را بررسی می‌کند.

کتاب «ایران و حماس: از مرج‌الزهور تا طوفان الاقصی» نوشته فاطمه الصمادی، محقق ارشد مرکز مطالعات الجزیره، به تازگی منتشر شده است. این اثر با بهره‌گیری از ده‌ها گفت‌وگوی اختصاصی با چهره‌های کلیدی و مجموعه‌ای از اسناد کمتر دیده‌شده، روایتی مستند و چندلایه از پیوند میان ایران و حماس ارائه می‌دهد.

این کتاب به سوال اساسی چگونگی شکل‌گیری رابطه ایران و حماس و تبدیل آن به یکی از مهم‌ترین معادلات خاورمیانه، در گذر بحران‌ها، اختلاف‌ها و دگرگونی‌های منطقه‌ای پاسخ می‌دهد. روایت کتاب از نخستین تماس‌های ایران و فلسطین در اواخر دوره قاجار آغاز شده و با گذر از مناسبات دوران پهلوی با اسرائیل، به انقلاب اسلامی، ظهور حماس، فراز و فرود روابط تهران و رهبران مقاومت، و در نهایت طوفان‌الاقصی و شهادت اسماعیل هنیه در تهران می‌رسد.

«ایران و حماس» صرفاً داستان یک اتحاد ساده و بی‌تنش نیست، بلکه روایتی است از هم‌گرایی و اختلاف، اعتماد و تردید، آرمان و مصلحت؛ روایتی ضروری برای فهم یکی از پیچیده‌ترین مناسبات سیاسی معاصر. نویسنده با مروری جامع بر تکامل روابط ایران و حماس، نقاط عطف، بحران‌های کلیدی و عوامل منطقه‌ای و بین‌المللی مؤثر بر آن را که در چشم‌انداز ژئوپلیتیکی فعلی به اوج خود رسیده‌اند، برجسته می‌کند.

الصمادی این رابطه را از منظری فراتر از ابعاد ایدئولوژیک بررسی کرده و خوانندگان را به سفری تاریخی می‌برد که این رابطه را در چارچوب وسیع‌تری از منافع و چالش‌های مشترک بازتعریف می‌کند. فصلی از کتاب به طوفان‌الاقصی اختصاص یافته است. نویسنده ضمن شرح اصول استراتژیک ایران، مواضع بازیگران مختلف در محور مقاومت، عوامل تعیین‌کننده اقدامات آن‌ها و تأثیر مشارکت حوثی‌ها در این رویارویی را مورد بحث قرار می‌دهد.

اهمیت این کتاب در پر کردن شکافی آشکار در میان منابع عربی است؛ در حالی که اکثر کتاب‌های منتشرشده در جهان عرب به این رابطه از منظر ایدئولوژیک یا جدلی پرداخته‌اند، فاطمه الصمادی آن را به عنوان یک پدیده پیچیده سیاسی و تاریخی که با تلاقی آموزه‌های مذهبی، منافع شخصی و ژئوپلیتیک شکل گرفته است، نگاه می‌کند.

در بخش پایانی کتاب، نویسنده به آینده رابطه ایران و حماس پس از وقایع الاقصی و چگونگی سازگاری محور مقاومت با چشم‌انداز منطقه‌ای و بین‌المللی در حال تغییر می‌پردازد. نشر نشان در حال انتشار ترجمه اسماء خواجه‌زاده از این کتاب است و به‌زودی آن را منتشر خواهد کرد.