تهران و آزمون کم‌آبی؛ گام بلند به‌سوی مدیریت هوشمند و پایدار منابع آبی

با کاهش ۴۰ درصدی بارش‌ها نسبت به میانگین بلندمدت، پایتخت وارد فاز حساسی از مدیریت منابع آبی شده و همسوسازی الگوی مصرف با ظرفیت‌های در دسترس، به یک ضرورت راهبردی برای حفظ تاب‌آوری تهران تبدیل شده است.

در حالی که دو سوم پهنه ایران از شرایط بارشی مطلوب‌تری نسبت به سال گذشته برخوردارند، کلان‌شهر تهران با چالشی ساختاری روبروست. بر پایه آخرین ارزیابی‌های رسمی، بارش‌های پایتخت از آغاز سال آبی جاری تا ششم فروردین به ۱۱۳.۳ میلی‌متر رسیده که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۸ درصد کاهش نشان می‌دهد. مقایسه این رقم با نرمال ۵۷ ساله، افتی ۴۰ درصدی را آشکار می‌سازد؛ به بیان دیگر، در شرایط نرمال باید حدود ۱۹۰ میلی‌متر بارش ثبت می‌شد، اما طبیعت این بار سهم کمتری به آسمان تهران بخشیده است.

این کسری مستقیم بر ذخایر استراتژیک سدهای پنج‌گانه تأمین آب تهران اثر گذاشته است. سد کرج هم‌اکنون تنها ۱۵ درصد از ظرفیت ۲۰۵ میلیون مترمکعبی خود را در اختیار دارد و با عبور از حجم مرده، وارد فاز پایداری محدود شده است. در سامانه شرقی، سدهای لتیان و ماملو روی‌هم‌رفته ۱۳ درصد پر هستند و ۸۷ درصد مخزن مشترک آن‌ها خالی است. وضعیت سد لار نیز حساس‌تر ارزیابی می‌شود؛ با پرشدگی حدود یک درصد و رسیدن به مرز حجم مرده (۲۳ میلیون مترمکعب)، بخش عمده‌ای از ظرفیت آن عملاً از چرخه تأمین خارج شده است. سد طالقان به عنوان بزرگ‌ترین منبع آبی استان نیز با ذخیره ۸۳ میلیون مترمکعبی (۲۰ درصد ظرفیت) به حجم مرده رسیده و ۸۰ درصد آن خالی است.

با ورود به سال ۱۴۰۵، واقعیت میدانی نشان می‌دهد منابع آب سطحی پایتخت دیگر پاسخ‌گوی الگوی مصرف پیشین نیستند و «مدیریت مصرف» از یک توصیه فرهنگی به یک الزام حکمرانی تبدیل شده است. سخنگوی صنعت آب با تأکید بر بومی‌سازی مدیریت منابع آبی خاطرنشان کرده که پرباری در استان‌های جنوبی یا سرریز سدهای غربی، به‌طور مستقیم کسری تهران و البرز را جبران نمی‌کند؛ بنابراین، برنامه‌ریزی تأمین آب در این مناطق باید متکی بر منابع در دسترس باشد.

جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر راهبردهای کلان توسعه پایدار، مدیریت علمی شبکه‌های آبرسانی، نوسازی زیرساخت‌ها و ترویج فرهنگ پرهیز از اسراف را در دستور کار دارد. نسل جدید ایران‌زمین با درک دقیق از محدودیت‌های اقلیمی و تکیه بر الگوهای مصرف بهینه، می‌توانند نقش پیشران در حفظ این سرمایه ملی ایفا کنند. حرکت به‌سوی کشاورزی و مصرف خانگی هوشمند، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین پایش و مدیریت تقاضا، و مشارکت آگاهانه شهروندی، ارکان اصلی تاب‌آوری تهران در برابر چالش‌های آبی هستند.