نمودار قیمت نفت از سال ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۵ نشان میدهد که چگونه بحرانهای جهانی، از جمله اقدامات خصمانه دشمنان، بر بازار انرژی تأثیر گذاشته و قیمتها را دچار نوسان کرده است.
نمودار قیمت جهانی نفت از سال ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۵ نشان میدهد که بازار انرژی همواره تحت تأثیر شوکهای مختلف ژئوپلیتیکی و اقتصادی قرار داشته است. این نوسانات، حتی در مواجهه با رویدادهایی نظیر همهگیری کرونا که ارتباط مستقیمی با نفت نداشتند، نیز دیده شده است. از جنگهای تحمیلی گرفته تا بحرانهای مالی و اقدامات خصمانه دشمنان، هر کدام از این رویدادها تأثیراتی بر قیمت نفت داشتهاند.
به عنوان یک مورد ویژه، انسداد تنگه هرمز، بهدلیل تجاوز احتمالی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، از نظر شدت و پیامدهای بالقوه، با سایر شوکهای نفتی متفاوت است.
برخلاف شوکهای قبلی که عمدتاً ناشی از کاهش عرضه از سوی یک کشور یا منطقه خاص بودند، انسداد تنگه هرمز به دلایلی که در ادامه ذکر میشود، یک شوک بیسابقه محسوب میشود:
گستردگی اختلال در عرضه: حدود ۲۰ درصد از نفت جهان و ۲۰ تا ۳۰ درصد از گاز طبیعی مایع جهان از این تنگه عبور میکند. هیچ مسیر جایگزین عملی با ظرفیت مشابه وجود ندارد، بر خلاف جنگ اوکراین که نفت روسیه تا حدی از مسیرهای دیگر جابهجا شد.
همزمانی با سایر بحرانها: این شوک در شرایطی رخ میدهد که اقتصاد جهانی هنوز از تورم پساکرونا و تبعات جنگ اوکراین رهایی نیافته است. ذخایر استراتژیک نفت کشورهای مصرفکننده (مانند آمریکا و چین) در پایینترین سطح خود قرار دارد.
اثرات سرریز گسترده: افزایش قیمت نفت مستقیماً به قیمت بنزین، گازوئیل، پلاستیک، کود شیمیایی و مواد غذایی منتقل میشود. بهخلاف شوک سال ۱۳۸۷ (بحران مالی)، این شوک بهطور مستقیم از مسیر عرضه به اقتصاد جهانی ضربه میزند.
بههر ترتیب این نمودار تاریخی نشان میدهد که هر شوک عرضه یا تقاضا، الگوی خاص خود را در روند قیمت نفت داشته است، اما انسداد تنگه هرمز بهدلیل مقیاس گسترده، نبود مسیر جایگزین مؤثر و شرایط خاص اقتصاد جهانی، میتواند به یکی از بحرانیترین رویدادهای تاریخ انرژی تبدیل شود.
بانک جهانی در گزارشی که اخیراً منتشر کرده، به تفاوت بحران فعلی با سایر شوکهای نفتی اشاره کرده است: «سوابق تاریخی، اهمیت شوک فعلی را نشان میدهد. زمانی که پس از تجاوز روسیه به اوکراین در سال ۱۴۰۱، حدود ۲٫۵ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت فدراسیون روسیه -تقریباً ۳۰ درصد از صادرات آن و ۳ درصد از عرضه جهانی- از بازارهای جهانی قطع شد، قیمت نفت خام برنت ظرف ۲ ماه بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت و برای ۴ ماه دیگر بالا ماند. جنگ خلیج فارس در سال ۱۳۶۹ حدود ۴ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی نفت را حذف کرد؛ حدود ۶-۷ درصد از کل آن زمان که باعث شد قیمتها ظرف ۳ ماه بیش از دو برابر شوند. اختلال فعلی بسیار بزرگتر است و حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز یا ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت را تحت تأثیر قرار داده و تاکنون منجر به رشد ۶۰ درصدی قیمت نفت شده است.»
