معماری نوین امنیت غذایی؛ وابستگی از راه دور، استقلال در عمل

دکتر محسن مردی، استاد بیوتکنولوژی کشاورزی، در یادداشتی با عنوان «جایگاه دقیق واردات در امنیت غذایی» به نقد رویکردهای کوتاه‌مدت و مقطعی در تأمین غذای کشور پرداخته و راهبردهای پایدار را ضامن استقلال و امنیت ملی دانست.

**تهران – خبرگزاری ۶۰ ثانیه؛** دکتر محسن مردی، استاد تمام حوزه بیوتکنولوژی کشاورزی و از مدیران اجرایی برجسته این بخش، در یادداشت سوم خود با عنوان «جایگاه دقیق واردات در امنیت غذایی» به تحلیل ابعاد گوناگون واردات در تأمین نیازهای اساسی کشور پرداخته است.

واردات غذا، در نگاه اول، غالباً ابزاری منطقی و کارآمد برای تنظیم بازار، مهار نوسانات قیمتی و کاهش فشارهای اجتماعی در شرایط بحرانی تلقی می‌شود. این رویکرد در کوتاه‌مدت، به ویژه برای عبور از تنگناهای فوری، قابل دفاع است. اما امنیت غذایی، مفهومی راهبردی، پایدار و چندلایه است که تنها به رفع کمبودهای لحظه‌ای محدود نمی‌شود و ارتباط تنگاتنگی با توان تولید داخلی، تاب‌آوری ساختاری و استقلال تصمیم‌گیری ملی دارد.

چنانچه واردات به جایگزینی برای تولید داخلی تبدیل شود، پیامدهای بنیادینی در پی خواهد داشت: نخست، تضعیف ظرفیت تولید داخلی و کاهش انگیزه و توان فعالان بخش کشاورزی؛ دوم، افزایش وابستگی کشور به منابع خارجی در تأمین نیازهای حیاتی؛ و سوم، انتقال تدریجی «تصمیم‌گیری» از داخل به خارج از مرزهای کشور. در چنین وضعیتی، امنیت غذایی دیگر تابعی از اراده و سیاست داخلی نخواهد بود، بلکه به شدت تحت تأثیر متغیرهای بیرونی نظیر نرخ ارز، سیاست‌های پولی، تحولات ژئوپلیتیک و محدودیت‌های تجاری قرار می‌گیرد.

در این میان، کشور هزینه‌ی امنیت غذایی را نه به صورت آشکار، بلکه به تدریج و با فرسایش می‌پردازد. فرسایشی که شاید با وفور نسبی کالا و آرامش مقطعی بازار پنهان بماند، اما در باطن، پایه‌های تولید ملی و استقلال راهبردی را تحلیل می‌برد. بنابراین، واردات در صورت کارکرد به عنوان ابزار مدیریت بحران‌های اضطراری، قابل توجیه است. اما تبدیل آن به یک روال مستمر و جایگزین‌ساز، نه تنها مسئله را حل نمی‌کند، بلکه آن را به تعویق انداخته و موجب بروز اختلالات جدید و پی‌درپی می‌شود.

امنیت غذایی صرفاً با تصمیمات موقت و تدابیر مقطعی حفظ نخواهد شد. این حوزه نیازمند اتخاذ راهبردهای پایدار است که همزمان تولید داخلی را تقویت کند، زنجیره ارزش را تاب‌آور سازد و وابستگی به خارج را در سطح ضرورت حفظ نماید. در غیاب چنین راهبردهایی، واردات تنها کمبود را پنهان می‌سازد و در عوض، وابستگی را نهادینه می‌کند؛ خطری که شاید مهم‌ترین آن در پسِ آرامش ظاهری بازار نهفته باشد.