صف میلیونی وام ازدواج و فرزندآوری؛ گره کور شبکه بانکی نیازمند اصلاحات اساسی

بیش از یک میلیون متقاضی در صف وام ازدواج و فرزندآوری، گویای ناترازی در شبکه بانکی و لزوم اصلاحات جدی برای تسهیل ازدواج و حمایت از خانواده است.

صف وام ازدواج و فرزندآوری، دیگر صرفاً یک آمار اقتصادی نیست، بلکه به نمادی آشکار از ناترازی در شبکه بانکی تبدیل شده است. آمارهای رسمی نشان می‌دهد که در حال حاضر حدود 614 هزار نفر در صف دریافت وام ازدواج و بیش از 515 هزار نفر در انتظار وام فرزندآوری هستند؛ مجموعاً بیش از یک میلیون و 100 هزار نفر در پشت درهای بانک‌ها منتظر گشایش هستند.

این در حالی است که وام ازدواج و فرزندآوری جزو تسهیلات تکلیفی محسوب شده و بانک‌ها به موجب قانون موظف به پرداخت آن‌ها هستند. با این حال، مشاهدات میدانی و گزارش‌ها حاکی از آن است که بسیاری از شعب با کمبود منابع یا سختگیری‌های غیرضروری، روند پرداخت را با تاخیر مواجه می‌کنند؛ از موانعی چون درخواست ضامن‌های متعدد تا تعیین زمان‌های طولانی برای تشکیل پرونده و تکمیل مراحل پرداخت.

واقعیت این است که شبکه بانکی در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از چالش‌های همزمان روبرو بوده است. از یک سو، حجم بالای مطالبات معوق و تسهیلاتی که بازنگشته‌اند، قدرت وام‌دهی بانک‌ها را به شدت کاهش داده است. از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از منابع بانکی در دارایی‌های غیرمولد، شرکت‌داری و املاک مسدود شده است. رئیس سازمان بازرسی کل کشور نیز در نشست بررسی آسیب‌های شبکه بانکی بر این نکته تأکید کرده است که بانک‌ها برخلاف تکلیف قانونی، هنوز بخش قابل توجهی از اموال مازاد خود را واگذار نکرده‌اند که این امر نیز مانعی برای دسترسی به منابع نقدی ایجاد کرده است.

مسئله دیگر به نحوه تخصیص منابع بازمی‌گردد. در شرایطی که صف متقاضیان وام ازدواج روز به روز طولانی‌تر می‌شود، همچنان بخشی از تسهیلات کلان به حوزه‌هایی هدایت می‌شود که بازدهی مشخصی ندارند و گاهی حتی در فعالیت‌های غیرمولد و سفته‌بازی صرف می‌شوند. ضعف در فرآیندهای اعتبارسنجی و نبود نظارت کافی بر محل مصرف تسهیلات، منجر به خروج بخش قابل توجهی از منابع بانکی از چرخه تولید و حمایت از خانوار شده است.

از سوی دیگر، فشار اقتصادی موجود، پیچیدگی این مسئله را دوچندان کرده است. افزایش هزینه‌های ازدواج، اجاره مسکن و مخارج اولیه زندگی، وام ازدواج را برای بسیاری از زوج‌های جوان از یک کمک جانبی به یک ضرورت حیاتی تبدیل کرده است. اگر در گذشته خانواده‌ها قادر بودند بدون اتکا به این تسهیلات زندگی مشترک خود را آغاز کنند، امروزه برای بسیاری از متقاضیان، تاخیر در دریافت وام به معنای تاخیر در خودِ امر ازدواج است.

بانک‌ها البته استدلال‌های خاص خود را دارند. آن‌ها معتقدند که منابع قرض‌الحسنه محدود است و حجم تکالیفی که دولت و مجلس بر دوش شبکه بانکی گذاشته‌اند، سال به سال افزایش می‌یابد. از دیدگاه بانک‌ها، با تعریف همزمان وام‌های ازدواج، فرزندآوری، ودیعه مسکن و تسهیلات حمایتی متنوع، طولانی شدن صف‌ها امری طبیعی است. اما منتقدان بر این باورند که مشکل صرفاً در کمبود منابع نیست؛ بلکه اولویت‌بندی نادرست و ضعف در نظارت، سهم قابل توجهی در ایجاد این وضعیت داشته است.

به نظر می‌رسد، کوتاه‌سازی صف وام‌ها تنها با انجام اصلاحات جدی در شبکه بانکی امکان‌پذیر خواهد بود. وصول مطالبات معوق، فروش دارایی‌های مازاد بانک‌ها، جلوگیری از انحراف تسهیلات و هدایت منابع به سمت وام‌های خرد، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند بخشی از گره موجود را باز کند. در غیر این صورت، صف متقاضیان هر ماه طولانی‌تر شده و وام‌هایی که قرار بود گره‌گشای شروع زندگی باشند، خود به یکی از موانع اصلی ازدواج تبدیل خواهند شد.

منبع: تسنیم