مهمترین دغدغه امام شهید، تحقق حاکمیت دینی توسط حوزههای علمیه بود؛ امری که او آن را مأموریت اصلی انبیای الهی میدانست.
حجتالاسلام والمسلمین عباسعلی مشکانی سبزوار، در یادداشتی به آخرین مطالبه امام شهید از حوزههای علمیه پرداخت و تاکید کرد که بزرگمردی فقیه و شهید، بیش از نیم قرن، مهمترین دغدغهاش نسبت به حوزههای علمیه، تبیین و تفهیم «مأموریت بنیادین حوزههای علمیه» برای «حوزویان و متولیان اداره حوزه» بود. آنچه در ادامه میآید، آخرین کلمات و بیانات آن امام شهید خطاب به حوزههای علمیه در منشور حوزه سرآمد و پیشرو است.
او معتقد بود «مأموریت حوزه، همان مأموریت انبیای الهی است، که عبارت از تحقق حاکمیت دینی است» و حوزه «صرفاً یک مؤسّسه تدریس و تدرّس نیست» بلکه «مرکز تولید و تبیین اندیشهی اسلام در باب نظامات اجتماعی؛ از نظام سیاسی و شکل و محتوای آن، تا نظامات مربوط به ادارهی کشور، و تا نظام خانواده و روابط شخصی، بر اساس فقه و فلسفه و منظومهی ارزشی اسلام» است. از نگاه او «امروز با تشکیل نظام اسلامی و مطرح شدن حکمرانی به شیوهی اسلام، موضوعات مهمّی برای حوزه اولویّت یافته که در گذشته مطرح نبوده است و برای امروز و فردای کشور دارای اولویّت و منتظر پاسخ فقهی است». او گلایهمند بود که «در شیوه کار کنونیِ حوزه، در بخش فقهی، توجّه کافی به این اولویّتها دیده نمیشود و فرصتها و سرمایههای انسانی و مالی فدای اظهار فضل و سُمعه علمی و مسابقه در فاضلنما شدن میگردد که مصداق فعل مادّی و دنیاگرایانه و اِتَّخَذَ اِلهَهُ هَواه است!».
در بینش او «زندگی اجتماعی بدون طراحی نظامات اجتماعی و ارائه شیوه حکمرانی ممکن نیست و جوامع عالم به شیوههای گوناگون و در قالب نظامهای گوناگون اداره میشوند و در حکومت اسلامی این مبنا و قاعده طبعاً باید برگرفته از اسلام و متونِ معتبر آن باشد و نظامات ادارهی جامعه از آنها استخراج شود».
او از عمق وجود باور داشت که «فقه شیعه به برکت قواعد گستردهی فقهیِ مستفاد از کتاب و سنّت، و نیز به مدد عناوین ثانویّه، کفایت لازم را برای طرّاحی نظامات گوناگون اداره جامعه دارا است».
آن بزرگمرد گلایهمند بود علیرغم نیاز و وجود ظرفیت لازم، «بسیاری از نظامات اجتماعی کشور همچنان نافرجام و بیسامان باقی مانده؛ در حالی این مهم در شمار وظائف حتمی حوزه علمیه است و حوزه باید این خلاء را پر کند» و همیشه هشدار میداد که «امروز نمیتوان فقاهت را همچون ناآگاهان، غرق شدن در احکام فردی و عبادی دانست و بایستی به سمت تبیین و تولید فقه نظامات اجتماعی و حکمرانی رفت».
در مورد لوازم این مهم نیز معتقد بود «حوزه برای طرّاحی و تنظیم نظامات اجتماعی نیاز دارد که با یافتههای امروز جهان دربارهی این نظامات به اندازهی لازم آشنایی داشته باشد. این آشنایی، فقیه را قادر خواهد ساخت که با بهرهبرداری از درست و نادرست این یافتهها، حضور ذهن لازم برای استفاده از تصریحات و اشارات کتاب و سنّت بیابد و شاکلهی نظامات اجتماعی را برای ادارهی جامع و کامل جامعه بر اساس اندیشهی اسلامی طرّاحی کند».
و امروز مائیم و آخرین مطالبه امام شهیدمان. باشد که بتوانیم گامی هر چند کوچک، در مسیر تولید و تبیین فقه نظامات اجتماعی و حکمرانی برداریم.
منبع: تسنیم
