قیمت لحظهایهمه قیمتها
از انتخاب رشته تا انتخاب آینده؛ دانش‌آموزان در آستانه ورود به دانشگاه
دانشگاه برای دانش‌آموزان،عبور از یک مقطع تحصیلی نیست؛ نقطه‌ای است که باید مسئولیت آینده خود را برعهده گیرند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، سال‌های مدرسه برای بسیاری از دانش‌آموزان با برنامه‌ای نسبتاً مشخص می‌گذرد؛ کلاس، معلم، امتحان، تکلیف و خانواده، چارچوبی آشنا را شکل می‌دهند که دانش‌آموز درون آن مسیر تحصیلی خود را دنبال می‌کند. اما با نزدیک شدن به پایان این دوره، این چارچوب آرام‌آرام تغییر می‌کند و پرسش‌هایی تازه در برابر دانش‌آموز قرار می‌گیرد؛ قرار است چه رشته‌ای بخوانم؟
در چه محیطی ادامه تحصیل بدهم؟ آیا انتخاب امروز من با توانایی‌ها و علاقه‌ام هماهنگ است؟
و مهم‌تر از همه، این انتخاب قرار است چه تصویری از آینده برایم بسازد؟ ورود به دانشگاه از نگاه دانش‌آموزان، تجربه‌ای همراه با هیجان و در عین حال نگرانی است لذا محیطی که در آن فرد باید بخشی از مسیر یادگیری را خودش مدیریت کند، برای تصمیم‌هایش پاسخ‌گو باشد و در کنار تحصیل، مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی خود را نیز توسعه دهد.
دانش‌آموزانی که در آستانه این تغییر قرار دارند، دانشگاه را تنها محلی برای دریافت مدرک نمی‌دانند. در روایت آنها، دانشگاه می‌تواند محلی برای شناخت بهتر خود، تجربه استقلال، آشنایی با افراد و دیدگاه‌های متفاوت، یادگیری کار گروهی و آماده شدن برای ورود به جامعه باشد.
آغاز دانشگاه برای بسیاری از دانش‌آموزان، فقط عبور از یک مقطع تحصیلی به مقطع دیگر نیست؛ نقطه‌ای است که در آن باید بخشی از مسئولیت‌های زندگی، تصمیم‌گیری و آینده خود را بر عهده بگیرند. دانشگاه؛ جایی که مسئولیت یادگیری بیشتر بر دوش دانشجوست سما شمس‌آبادی، دانش آموز مشهدی با اشاره به تفاوت فضای مدرسه و دانشگاه اظهارکرد: مهم‌ترین تفاوت این دو محیط را می‌توان در شیوه مواجهه با یادگیری و دانش جست‌وجو کرد؛ در مدرسه معمولاً بخش زیادی از فعالیت‌های آموزشی حول امتحان و ارزیابی شکل می‌گیرد، اما دانشگاه از دانشجو انتظار دارد که فراتر از مطالب ارائه‌شده در کلاس حرکت کند.
وی افزود: در مدرسه ممکن است هدف اصلی دانش‌آموز، یادگیری مطالب برای موفقیت در امتحان یا آزمون سراسری باشد، اما در دانشگاه این نگاه باید تغییر کند و فرد به سمت پرسشگری، مطالعه بیشتر، تحقیق و پیدا کردن پاسخ برای مسائل مختلف حرکت کند. شمس‌آبادی ادامه داد: دانشجو باید بتواند درباره موضوعات مختلف سؤال مطرح کند، منابع متفاوت را بررسی کند و حتی دیدگاه‌های مطرح‌شده در کلاس را مورد نقد قرار دهد.
به همین دلیل، ورود به دانشگاه تنها به معنای تغییر محل تحصیل نیست، بلکه نوع نگاه فرد به یادگیری نیز باید تغییر کند. این دانش‌آموز با اشاره به ابعاد اجتماعی ورود به دانشگاه گفت: دانشجو در محیط دانشگاه با افراد مختلفی مواجه می‌شود و لازم است مهارت‌های ارتباطی خود را توسعه دهد.گفت‌وگو، همکاری، پذیرش نظر مخالف و کار گروهی، بخشی از تجربه‌ای است که شاید در مدرسه با این گستردگی وجود نداشته باشد.
به گفته او، دانشگاه می‌تواند فرصتی برای تمرین حضور در جامعه باشد؛ چراکه فرد در کنار یادگیری تخصص، باید یاد بگیرد چگونه با افراد متفاوت تعامل داشته باشد و در فعالیت‌های جمعی مشارکت کند. محمدامین یکی دیگر از دانش آموزان نیز استقلال را یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های میان مدرسه و دانشگاه می‌داند و به خبرنگار گفت: با ورود به دانشگاه، فرد تا حد زیادی خودش مسئول تصمیم‌هایش است و باید نتیجه انتخاب‌های خود را نیز بپذیرد.
وی افزود: در مدرسه معمولاً خانواده و مدرسه پیگیر وضعیت تحصیلی دانش‌آموز هستند، اما در دانشگاه این نظارت شکل متفاوتی پیدا می‌کند. دانشجو باید خودش برنامه‌ریزی کند، برای درس خواندن زمان بگذارد و اگر درسی را جدی نگیرد، مسئولیت نتیجه آن را نیز بپذیرد.
محمدامین با اشاره به انتخاب رشته به عنوان یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های این دوره تصریح کرد: همین موضوع باعث شده است انتخاب رشته برای من با یک سؤال جدی همراه باشد؛ اینکه آیا رشته‌ای که انتخاب می‌کنم واقعاً با توانایی‌ها، علاقه‌ها و آینده‌ای که برای خودم تصور کرده‌ام، تناسب دارد یا خیر. وی ادامه داد: نوع تدریس استادان، سطح انتظار دانشگاه و حتی رابطه میان استاد و دانشجو با مدرسه متفاوت است و فرد باید بتواند خودش را با این شرایط جدید تطبیق دهد.
یک قدم فراتر از کتاب‌های درسی الهه، یکی دیگر از دانش‌آموزان رشته علوم انسانی، دانشگاه را محیطی می‌داند که در آن فرد فرصت پیدا می‌کند تجربه‌های متنوع‌تری را به دست آورد. وی اظهارکرد: دانشگاه فقط جایی برای یادگیری مطالب تخصصی یک رشته نیست، بلکه فرد در این محیط با شرایط و موقعیت‌هایی مواجه می‌شود که می‌تواند به رشد شخصی و اجتماعی او کمک کند.
این دانش‌آموز افزود: دانشگاه را می‌توان نوعی جامعه کوچک دانست؛ جایی که افراد با پیشینه‌ها، علایق و دیدگاه‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و هر فرد باید یاد بگیرد چگونه در چنین محیطی ارتباط برقرار کند؛مهارت‌هایی مانند گفت‌وگو، همکاری با دیگران، شناخت افراد، مدیریت اختلاف‌نظر و حتی نحوه ارتباط با استاد و همکلاسی‌ها، در آینده شغلی و اجتماعی فرد نیز تأثیر خواهد داشت. به گفته الهه، بسیاری از این مهارت‌ها ممکن است مستقیماً در کتاب‌های درسی آموزش داده نشوند، اما فرد در جریان حضور در دانشگاه آنها را تجربه می‌کند و به تدریج یاد می‌گیرد.
حمیدرضا نیز با مقایسه نقش معلم و استاد دانشگاه گفت: در مدرسه معلم معمولاً نقش پررنگ‌تری در آموزش و پیگیری روند تحصیلی دانش‌آموز دارد، اما در دانشگاه استاد بیشتر نقش هدایت‌کننده دارد و این دانشجو است که باید بخش قابل توجهی از مسیر یادگیری را خودش طی کند. وی افزود: همین استقلال می‌تواند هم جذاب و هم نگران‌کننده باشد؛ چون فرد دیگر نمی‌تواند همه مسائل را به نظارت دیگران وابسته کند و باید خودش برای درس، پژوهش و حتی روابط اجتماعی‌اش تصمیم بگیرد.
حمیدرضا با اشاره به دغدغه ورود به محیط جدید ادامه داد: یکی از نگرانی‌های من این است که بتوانم خودم را با فضای دانشگاه هماهنگ کنم و ارتباط مناسبی با همکلاسی‌ها داشته باشم و به هر حال ورود به محیطی جدید، حتی اگر جذاب باشد، می‌تواند در ابتدا با اضطراب و نگرانی همراه شود. تجربه‌ای که از کلاس درس فراتر می‌رود فاطمه، دانش‌آموز دیگری که دانشگاه را فرصتی برای تقویت مهارت‌های اجتماعی می‌داند، گفت: در مدرسه بسیاری از تکالیف و مطالعات به شکل فردی انجام می‌شود، اما دانشگاه می‌تواند فرصت بیشتری برای فعالیت‌های گروهی و تبادل نظر ایجاد کند.
وی افزود: وقتی چند نفر روی یک موضوع مشترک کار می‌کنند، هر کدام دیدگاه و توانایی متفاوتی دارند و همین تفاوت می‌تواند به یادگیری بیشتر کمک کند. این دانش‌آموز ادامه داد: کار گروهی فقط برای انجام یک پروژه دانشگاهی کاربرد ندارد؛ فرد بعدها در محیط کار نیز باید با افراد مختلف همکاری کند.
بنابراین دانشگاه می‌تواند فرصتی برای تمرین چنین مهارت‌هایی باشد. فاطمه درباره انتخاب رشته نیز اظهارکرد: انتخاب رشته تصمیمی نیست که فقط براساس نام یک رشته یا عنوان دانشگاه گرفته شود و باید دید فرد چه توانایی‌هایی دارد، به چه موضوعاتی علاقه‌مند است و در آینده می‌خواهد در چه مسیری فعالیت کند.
وی تصریح کرد: شاید انتخاب رشته در ظاهر فقط انتخاب یک رشته تحصیلی باشد، اما در عمل می‌تواند روی سال‌های بعدی زندگی، مسیر شغلی و حتی نوع فعالیت اجتماعی فرد اثر بگذارد. پشت انتخاب رشته، چندین سؤال درباره آینده با نزدیک شدن به زمان انتخاب رشته، دغدغه دانش‌آموزان از دانشگاه چگونه خواهد بود؛ فراتر می‌رود و به پرسش مهم‌تری می‌رسد، در دانشگاه چه بخوانم؟
پاسخ به این سؤال برای دانش‌آموزان یکسان نیست و برخی علاقه شخصی را در اولویت قرار می‌دهند، برخی بازار کار و درآمد را بررسی می‌کنند و گروهی نیز تلاش دارند میان علاقه، توانایی و آینده شغلی تعادل ایجاد کنند. ثنا، یکی از دانش‌آموزان علوم انسانی، انتخاب رشته را تصمیمی دشوار می‌داند و اظهارکرد: شرایط امروز باعث شده است هنگام انتخاب رشته علاوه بر علاقه، موضوعاتی مانند بازار کار، درآمد و حتی امکان مهاجرت نیز مورد توجه قرار بگیرد.
وی افزود: اگر در شرایط فعلی بخواهم انتخاب کنم، روان‌شناسی را در نظر می‌گیرم و علاقه دارم در آینده در حوزه زنان و دختران فعالیت کنم. برایم مهم است که شغلم علاوه بر تأمین زندگی، امکان کمک به افرادی را که با مشکلات مختلف مواجه هستند فراهم کند.
حامد نگاه متفاوتی به آینده دارد و معتقد است فناوری می‌تواند بخش مهمی از مشاغل آینده را شکل دهد؛ وی گفت: اگر امروز قرار باشد انتخاب رشته کنم، کامپیوتر یکی از انتخاب‌های اصلی من است، اما در کنار آن به مدیریت و اقتصاد نیز علاقه دارم. این دانش آموز با اشاره به اهمیت فناوری و هوش مصنوعی افزود: تصور می‌کنم در سال‌های آینده حوزه فناوری اهمیت بیشتری پیدا کند و به همین دلیل علاقه دارم در این زمینه دانش کسب کنم.
هدفم این است که در نهایت بتوانم یک مجموعه یا استارت‌آپ راه‌اندازی و آن را مدیریت کنم و در کشور خودم فعالیت داشته باشم. وقتی علاقه، اولین معیار انتخاب می‌شود برای صبا، علاقه شخصی نقش مهمی در تصمیم‌گیری دارد، او درباره انتخاب خود اظهارکرد: رشته تربیت بدنی را انتخاب می‌کنم و دوست دارم در آینده در حوزه مربیگری فعالیت داشته باشم.
وی افزود: علاقه دارم در دانشگاه فردوسی مشهد در این رشته تحصیل کنم و با پیشرفت در حوزه تخصصی خود، به جایگاه مناسبی در زمینه‌ای که انتخاب کرده‌ام برسم. در مقابل، محمدمهدی انتخاب رشته را با ترکیبی از علاقه، توانایی و بررسی آینده شغلی دنبال می‌کند؛ او گفت: با توجه به اهدافی که دارم، حقوق و به‌طور مشخص حوزه وکالت را برای آینده خود در نظر گرفته‌ام، اما هنوز در حال تحقیق هستم تا ببینم آیا این رشته واقعاً با ویژگی‌ها و توانایی‌های من هماهنگ است یا خیر.
محمدمهدی ادامه داد: مسیر حقوق و به‌خصوص وکالت، مسیر کوتاهی نیست و فرد باید برای سال‌های زیادی مطالعه و تلاش کند. از طرف دیگر، ممکن است فعالیت در این حوزه با فشار و مسئولیت‌های زیادی همراه باشد، هرچند از نظر اقتصادی نیز می‌تواند شرایط متفاوتی ایجاد کند.
وی در توضیح نگاه خود به این مسیر گفت: به نظر من در بعضی انتخاب‌های شغلی باید میان آرامش و آسایش اقتصادی نوعی توازن ایجاد کرد و فرد از ابتدا بداند قرار است چه مسیری را انتخاب کند. امیرمحمد نیز درباره انتخاب رشته خود اظهار کرد: علاقه دارم در حوزه علوم انسانی فعالیت کنم و در این حوزه به پیشرفت کشور کمک کنم.
در کنار این موضوع، مسئله درآمد نیز برایم اهمیت دارد و هنگام انتخاب رشته ابتدا توانایی‌های خودم و سپس علاقه‌ام را در نظر می‌گیرم. حقوق؛ انتخابی که برای چند دانش‌آموز جدی است در میان پاسخ‌های دانش‌آموزان، رشته حقوق نیز چند بار به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی مطرح شد که محمدجواد درباره علاقه خود به این رشته گفت: تصمیم دارم در رشته حقوق تحصیل کنم و در ادامه وارد حوزه وکالت شوم و این انتخاب را صرفاً براساس یک عامل انجام نداده‌ام و علاقه و توانایی‌های خودم را در کنار سایر شرایط در نظر گرفته‌ام.
وی افزود: حتی بخشی از دروس ترم نخست رشته حقوق را مطالعه کرده‌ام و احساس می‌کنم محتوای این رشته با ویژگی‌ها و علاقه‌های من سازگاری دارد. در ادامه هانیه هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است، اما حقوق یکی از گزینه‌های جدی اوست؛ او اظهار کرد: هنوز انتخاب رشته‌ام قطعی نشده، اما اگر شرایط مناسب باشد، بیشتر به حقوق فکر می‌کنم.
برای من مهم است که در آینده فردی مفید باشم و بتوانم در حد توان خود خدمتی به جامعه و کشورم ارائه کنم. این نگاه نشان می‌دهد که برای بخشی از دانش‌آموزان، انتخاب رشته تنها با مسئله درآمد یا موقعیت شغلی تعریف نمی‌شود و نوع تأثیری که فرد می‌تواند در جامعه داشته باشد نیز در تصمیم آنها جایگاه دارد.
روان‌شناسی؛ از علاقه شخصی تا رؤیای فعالیت مستقل روان‌شناسی یکی دیگر از رشته‌هایی است که در میان انتخاب‌های دانش‌آموزان تکرار می‌شود؛ رشته‌ای که برای برخی علاوه بر علاقه، با امکان فعالیت مستقل نیز پیوند خورده است که فاطمه در این زمینه گفت: قصد دارم در رشته روان‌شناسی تحصیل کنم و در آینده به عنوان روان‌درمانگر فعالیت داشته باشم. یکی از اهدافم این است که بتوانم در ادامه مسیر، مطب خودم را راه‌اندازی کنم.
وی افزود: این انتخاب را براساس تحقیقاتی که انجام داده‌ام و همچنین کلاس‌هایی که در آنها شرکت کرده‌ام دنبال می‌کنم و سعی دارم پیش از تصمیم نهایی، شناخت بیشتری از این رشته به دست بیاورم. آمنه نیز روان‌شناسی را اولویت نخست خود قرار داده است، اما در کنار آن، مدیریت و اقتصاد را نیز بررسی می‌کند، وی اظهارکرد: روان‌شناسی را به دلیل علاقه به کمک به دیگران در اولویت قرار داده‌ام و این حوزه برایم جذاب است.
در کنار آن، مدیریت و اقتصاد را نیز در نظر گرفته‌ام؛ چون در درس ریاضی عملکرد خوبی دارم و احساس می‌کنم توانایی لازم برای فعالیت در این رشته‌ها را نیز دارم. آمنه ادامه داد: بازار کار و امکان فعالیت مستقل نیز در تصمیم من تأثیر دارد.
دوست دارم در آینده بتوانم به شکل مستقل فعالیت کنم و حتی امکان راه‌اندازی مطب خودم را داشته باشم. وی درباره طولانی بودن مسیر رسیدن به هدف شغلی گفت: ممکن است رسیدن به شرایط مطلوب در این مسیر زمان ببرد، اما بسیاری از مشاغل نیز چنین شرایطی دارند.
از طرف دیگر، ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر می‌تواند امکان تغییر یا تکمیل مسیر تخصصی فرد را فراهم کند. تغییر مسیر؛ وقتی شناخت خود از رشته مهم‌تر از انتخاب اولیه است ضیایی نیز از تجربه‌ای متفاوت در انتخاب رشته سخن گفت؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد انتخاب اولیه دانش‌آموزان همیشه قرار نیست انتخاب نهایی آنها باشد، وی اظهار کرد: در رشته تجربی تحصیل کردم، اما در ادامه متوجه شدم علاقه بیشتری به حوزه‌های علوم انسانی دارم.
ضیایی افزود: در ابتدا روان‌شناسی را انتخاب کرده بودم، اما بعد از آشنایی بیشتر با رشته‌هایی مانند مدیریت و مشاوره، متوجه شدم این حوزه‌ها نیز می‌توانند با توانایی‌ها و علایق من هماهنگ باشند. وی ادامه داد: با وجود این، پس از صحبت با استادان و بررسی بیشتر، همچنان خودم را در آینده در رشته روان‌شناسی می‌بینم.
این تجربه نشان می‌دهد انتخاب رشته برای بسیاری از دانش‌آموزان یک تصمیم یک‌باره و بدون بازگشت نیست؛ آنها در جریان تحقیق، گفت‌وگو با استادان و شناخت بهتر خود، ممکن است اولویت‌هایشان را تغییر دهند یا با اطمینان بیشتری به انتخاب نخست خود بازگردند. آینده‌ای که هنوز در حال شکل گرفتن است طبق پیگیری های خبرنگار از مشهد، روایت دانش‌آموزان از دانشگاه و انتخاب رشته، تصویری متنوع از دغدغه‌های نسل جدید در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه از زندگی ارائه می‌کند.
ب رای یک نفر، استقلال و مسئولیت‌پذیری مهم‌ترین ویژگی دانشگاه است؛ برای دیگری، امکان تجربه کار گروهی و ارتباط با افراد مختلف اهمیت دارد و برای گروهی دیگر، انتخاب رشته به معنای تصمیم‌گیری درباره سال‌های آینده زندگی است. در میان این دیدگاه‌ها، یک وجه مشترک وجود دارد؛ دانش‌آموزان می‌دانند که ورود به دانشگاه تنها با نشستن روی صندلی یک کلاس جدید اتفاق نمی‌افتد، بلکه نیازمند تغییر در شیوه یادگیری، تصمیم‌گیری و حتی نوع مواجهه با جامعه است.
انتخاب رشته نیز برای آنها دیگر صرفاً انتخاب نام یک رشته در فرم انتخاب رشته نیست. علاقه، توانایی، بازار کار، درآمد، امکان فعالیت مستقل، شرایط جامعه و حتی فناوری‌های جدید، همگی در تصمیم‌گیری آنها نقش دارند.
با این حال، پشت همه این محاسبات، هنوز تردیدهایی وجود دارد. تردید درباره اینکه آیا انتخاب امروز درست است، آیا رشته انتخاب‌شده با توانایی‌های فرد هماهنگ خواهد بود و آیا تصویری که امروز از آینده شغلی خود ساخته‌اند، در سال‌های بعد نیز همان خواهد ماند.شاید همین پرسش‌هاست که انتخاب رشته را به یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های سال‌های نوجوانی تبدیل می‌کند؛ تصمیمی که نه‌تنها درباره دانشگاه، بلکه درباره تصویری است که هر فرد از آینده خود در ذهن دارد.
دانش‌آموزان در آستانه ورود به دانشگاه، هنوز پاسخ همه پرسش‌هایشان را نمی‌دانند؛ اما بسیاری از آنها در حال جست‌وجو، تحقیق و آزمودن مسیرهای مختلف هستند. برخی میان علاقه و بازار کار، برخی میان آرامش و درآمد و برخی میان توانایی و آرزوهای خود در حال انتخاب‌اند.
در نهایت، دانشگاه برای این نسل می‌تواند آغاز مرحله‌ای باشد که در آن فرد بیش از گذشته مسئول ساختن مسیر خودش است؛ مسیری که از یک انتخاب رشته آغاز می‌شود، اما به انتخاب‌های متعدد دیگری در زمینه تحصیل، شغل، روابط اجتماعی و نقش فرد در جامعه ادامه پیدا می‌کند. آنچه امروز در ذهن این دانش‌آموزان می‌گذرد، شاید هنوز یک تصمیم قطعی نباشد؛ اما همین پرسش‌ها و جست‌وجوها نشان می‌دهد که آینده، پیش از آنکه روی کاغذ انتخاب رشته نوشته شود، در ذهن و تصمیم‌های همین روزهای آنان در حال شکل گرفتن است.
گزارش از محدثه رمضانی
