کرفتو در سایه مهرگان؛ وعده ثبت جهانی، آزمون توسعه گردشگری کردستان

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در جغرافیای تاریخی کردستان، برخی آثار فراتر از یک جاذبه طبیعی یا بنای باستانی، بخشی از حافظه تمدنی یک سرزمین به شمار می‌روند؛ آثاری که در دل خود نشانه‌هایی از زندگی، فرهنگ و پیوند انسان با محیط پیرامون را حفظ کرده‌اند. غار تاریخی کرفتو در شهرستان دیواندره، یکی از همین میراث ارزشمند است؛ محوطه‌ای که معماری صخره‌ای و فضاهای دست‌کند آن، ظرفیت مهمی برای پژوهش‌های تاریخی و زمین‌شناختی و همچنین توسعه گردشگری فرهنگی استان دارد.

این‌بار کرفتو میزبان آیینی کهن بود؛ جشن مهرگان که برای دومین سال متوالی در جوار این اثر تاریخی برگزار شد تا پیوند میان میراث فرهنگی ناملموس ایران و یادگارهای تاریخی کردستان، در قالب رویدادی عمومی به نمایش گذاشته شود. حضور مردم و اجرای برنامه‌های فرهنگی و هنری، فرصتی برای معرفی دوباره این منطقه فراهم کرد؛ منطقه‌ای که برخورداری از جاذبه‌های تاریخی، طبیعت چشم‌نواز و فرهنگ بومی، می‌تواند زمینه‌ساز رونق گردشگری و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای ساکنان آن باشد.

صدای موسیقی و آیین‌های کهن ایرانی عصر جمعه تا شب در جوار غار تاریخی کرفتو طنین‌انداز شد؛ جایی که تاریخ، فرهنگ و طبیعت در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا یکی از ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده کردستان بار دیگر در کانون توجه قرار گیرد.

با این حال، اهمیت برگزاری چنین مراسمی تنها به زنده نگه‌داشتن آیین‌های کهن یا گردهم‌آوردن علاقه‌مندان محدود نمی‌شود. پرسش اصلی آن است که چگونه می‌توان توجهی را که در جریان یک رویداد فرهنگی به کرفتو جلب می‌شود، به برنامه‌ای ماندگار برای حفاظت از این اثر، تکمیل زیرساخت‌ها، جذب سرمایه‌گذاری و بهبود معیشت مردم منطقه تبدیل کرد؟

در مراسم امسال، مسئولان استانی و شهرستانی از افزایش اعتبارات مجموعه کرفتو، انجام مطالعات تخصصی، پیگیری پرونده ثبت جهانی و اجرای طرح‌های عمرانی و فعالیت تیم تخصصی برای تکمیل پرونده ثبت جهانی این اثر خبر دادند؛ موضوعی که نشان می‌دهد کرفتو در کانون بخشی از برنامه‌های اعلام‌شده برای معرفی ظرفیت‌های تاریخی کردستان قرار گرفته است.

اکنون، در کنار این اظهارات و برنامه‌ها، ضرورت دارد مسیر پیش‌روی کرفتو با شاخص‌های روشن، زمان‌بندی مشخص و گزارش‌دهی مستمر همراه شود؛ چراکه ارزش یک اثر تاریخی تنها به ظرفیت‌های نهفته در آن وابسته نیست، بلکه چگونگی حفاظت، معرفی و بهره‌برداری مسئولانه از این ظرفیت‌ها نیز در تعیین جایگاه آینده آن نقش دارد.

مهرگان در جوار کرفتو؛ پیوند آیین‌های کهن با میراث تاریخی

آرش زره‌تن لهونی، استاندار کردستان، در حاشیه دومین جشن مهرگان در جوار غار تاریخی کرفتو، با اشاره به استقبال مردم از این مراسم اظهار کرد: این رویداد برای دومین سال متوالی در استان برگزار شده و با استقبال خوب مردم همراه بوده است.

وی برگزاری برنامه‌های فرهنگی در محوطه‌های تاریخی را فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده استان دانست و افزود: چنین مراسمی می‌تواند زمینه آشنایی بیشتر مردم سراسر کشور با پیشینه تاریخی، فرهنگی و میراثی کردستان را فراهم کند.

استاندار کردستان با اشاره به اهمیت غار کرفتو و تلاش‌های صورت‌گرفته برای ثبت جهانی آن در فهرست میراث جهانی یونسکو تصریح کرد: انتخاب این اثر به‌عنوان محل برگزاری جشن مهرگان، با هدف جلب توجه بیشتر به ارزش‌های تاریخی آن و معرفی ظرفیت‌های این محوطه انجام شده است.

زره‌تن لهونی با تأکید بر تداوم برگزاری این رویداد خاطرنشان کرد: استقبال مردم نشان می‌دهد استان ظرفیت مناسبی برای میزبانی از چنین برنامه‌هایی دارد و بر همین اساس، برگزاری جشن مهرگان در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد یافت.

تأکید استاندار کردستان بر استمرار این مراسم، فرصتی برای تبدیل مهرگان به یکی از رویدادهای فرهنگی شناخته‌شده استان است؛ با این حال، ماندگاری یک رویداد به تکرار سالانه آن محدود نمی‌شود. برنامه‌ریزی برای جذب مخاطبان بیشتر، معرفی دقیق پیشینه تاریخی آیین، مشارکت هنرمندان محلی و پیوند دادن مراسم با ظرفیت‌های اقتصادی و گردشگری منطقه، می‌تواند دامنه اثرگذاری آن را افزایش دهد.

از سوی دیگر، انتخاب کرفتو برای میزبانی از جشن مهرگان، توجه به این اثر را در کنار یک آیین ملی قرار می‌دهد؛ پیوندی که در صورت برنامه‌ریزی اصولی، می‌تواند به معرفی هم‌زمان میراث ملموس و ناملموس کردستان کمک کند.

افزایش اعتبار مجموعه کرفتو از 50 میلیون به 20 میلیارد تومان

ناصح محمدخانی، فرماندار دیواندره، نیز با اشاره به حضور مردم از شهرهای مختلف کشور در جشن مهرگان اظهار کرد: استقبال گسترده از این مراسم، ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری منطقه و علاقه‌مندی مردم به آیین‌های کهن ایرانی را نشان می‌دهد.

وی با اشاره به مهمان‌نوازی مردم منطقه از شرکت‌کنندگان در این رویداد افزود: غار کرفتو از ظرفیت‌های ارزشمند تاریخی و طبیعی کردستان است و ثبت جهانی آن از برنامه‌های مورد تأکید استاندار به شمار می‌رود؛ موضوعی که می‌تواند در مسیر توسعه گردشگری، رونق اقتصادی، جذب سرمایه‌گذاری و بهبود معیشت مردم منطقه اثرگذار باشد.

فرماندار دیواندره با اشاره به اعتبارات اختصاص‌یافته به مجموعه غار کرفتو گفت: اعتبار این مجموعه از 50 میلیون تومان به 20 میلیارد تومان افزایش یافته است؛ افزایشی که به گفته وی، با هدف توجه بیشتر به ساماندهی و توسعه این محوطه تاریخی و فراهم‌کردن زمینه معرفی بهتر آن در سطح ملی و بین‌المللی صورت گرفته است.

افزایش اعتبار اعلام‌شده، در صورت تخصیص و هزینه‌کرد مؤثر، می‌تواند فرصت مناسبی برای بهبود وضعیت مجموعه کرفتو فراهم کند. با این حال، ارزیابی میزان اثرگذاری این منابع مالی مستلزم روشن‌شدن جزئیات بیشتری است؛ از جمله اینکه چه میزان از اعتبار اختصاص‌یافته تخصیص یافته، چه پروژه‌هایی از محل آن اجرا شده و اقدامات انجام‌شده تا چه اندازه به حفاظت از اثر و ارتقای خدمات گردشگری کمک کرده‌اند.

در حوزه میراث فرهنگی، صرف اعلام افزایش اعتبارات نمی‌تواند معیار نهایی ارزیابی عملکرد باشد. آنچه اهمیت دارد، تبدیل منابع مالی به دستاوردهای مشخص و قابل ارزیابی است؛ دستاوردهایی که باید در وضعیت حفاظت، امکانات موردنیاز بازدیدکنندگان، مسیرهای دسترسی و کیفیت مدیریت مجموعه نمود پیدا کند.

16 طرح مطالعاتی برای شناخت بهتر غار کرفتو

محمدخانی در بخش دیگری از سخنان خود به مطالعات انجام‌شده درباره غار کرفتو اشاره کرد و گفت: تاکنون 16 طرح مطالعاتی و پژوهشی در حوزه‌های دیرینه‌شناسی، زمین‌شناسی، اقلیم‌شناسی و تعیین حریم غار انجام شده است.

وی همچنین با اشاره به برآوردهای مطرح‌شده درباره قدمت زمین‌شناسی این غار اظهار کرد: قدمت زمین‌شناسی کرفتو حدود 8 تا 9 هزار سال برآورد شده است.

غار کرفتو از منظر تاریخی، طبیعی و پژوهشی اهمیت دارد و مطالعات تخصصی می‌تواند در شناخت ویژگی‌های آن، تعیین محدوده‌های حفاظتی و تدوین برنامه‌های اصولی برای مدیریت گردشگری نقش مؤثری ایفا کند.

البته قدمت زمین‌شناسی یک غار با قدمت سکونت انسان در آن یا زمان ایجاد فضاهای دست‌کند و معماری تاریخی یکسان نیست. ازاین‌رو، معرفی این اثر به مخاطبان باید بر پایه یافته‌های مستند و تفکیک دقیق ابعاد زمین‌شناختی، باستان‌شناختی و تاریخی آن صورت گیرد.

نکته مهم‌تر آن است که نتایج مطالعات باید در تصمیم‌های اجرایی بازتاب پیدا کند. اگر مطالعات مربوط به حریم، ساختار زمین‌شناختی و ویژگی‌های تاریخی غار به تدوین برنامه حفاظتی مشخص و مدیریت علمی بازدیدها منجر شود، می‌توان انتظار داشت که توسعه گردشگری با صیانت از ارزش‌های این اثر همراه شود؛ در غیر این صورت، بخشی از ظرفیت پژوهشی صرف‌شده، از تبدیل‌شدن به نتیجه عملی بازخواهد ماند.

راه‌های روستایی و کریدور غرب؛ زیرساخت‌های مکمل گردشگری

فرماندار دیواندره در ادامه به اقدامات انجام‌شده در حوزه عمران روستایی اشاره کرد و گفت: از مجموع 173 روستای شهرستان، پیش از اقدامات مورد اشاره 42 روستا آسفالت شده بودند که 38 مورد از این روستاها در دوره دولت چهاردهم و مدیریت جدید استان آسفالت شده‌اند.

وی همچنین از اجرای طرح‌های راه‌سازی در مسیر کریدور غرب کشور خبر داد و افزود: بخشی از این مسیر به طول 57 کیلومتر در محدوده شهرستان دیواندره قرار دارد و عملیات اجرایی در سه نقطه آن فعال است.

توسعه راه‌های ارتباطی و بهبود وضعیت معابر روستایی، علاوه بر تسهیل دسترسی مردم به خدمات عمومی، می‌تواند در رونق فعالیت‌های اقتصادی و افزایش رفت‌وآمد گردشگران نیز نقش داشته باشد. با این حال، بهره‌مندی کرفتو از چنین طرح‌هایی به کیفیت راه‌های دسترسی به محوطه، ایمنی مسیرها، تابلوهای راهنما و امکانات موردنیاز گردشگران نیز وابسته است.

از این منظر، برنامه‌ریزی برای توسعه گردشگری کرفتو نباید تنها به محدوده خود غار محدود بماند. روستاهای پیرامونی، تولیدات بومی، صنایع‌دستی، خوراک محلی و ظرفیت‌های طبیعی منطقه نیز باید در زنجیره خدمات گردشگری جای بگیرند تا سفر به کرفتو بتواند فرصت درآمدزایی بیشتری برای مردم دیواندره ایجاد کند.

این رویکرد به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که توسعه گردشگری زمانی به رشد منطقه کمک می‌کند که منافع آن از محدوده یک جاذبه فراتر رود و کسب‌وکارهای محلی نیز امکان مشارکت در این فرایند را پیدا کنند.

احداث 17 مدرسه با اعتبار 220 میلیارد تومان در دیواندره

محمدخانی در بخش دیگری از سخنان خود، توسعه زیرساخت‌های آموزشی را از اقدامات مورد توجه در شهرستان دانست و اظهار کرد: 17 مدرسه با اعتباری بالغ بر 220 میلیارد تومان در دیواندره احداث شده است.

به گفته وی، این عملکرد شهرستان را در جایگاه نخست استان و رتبه ششم کشور قرار داده است.

توسعه فضاهای آموزشی در کنار اجرای طرح‌های راه‌سازی و عمران روستایی، از مؤلفه‌های مهم ارتقای کیفیت زندگی در مناطق مختلف به شمار می‌رود. برخورداری از آموزش مناسب، راه‌های ارتباطی ایمن و فرصت‌های اقتصادی، باید در کنار حفاظت از میراث فرهنگی و توسعه گردشگری مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا رشد پایدار شهرستان با تکیه بر یک حوزه به‌تنهایی محقق نمی‌شود.

با این نگاه، کرفتو می‌تواند بخشی از برنامه جامع توسعه دیواندره باشد؛ برنامه‌ای که در آن، ظرفیت‌های تاریخی و طبیعی در کنار زیرساخت‌های آموزشی، ارتباطی و اقتصادی قرار می‌گیرند و منافع حاصل از توسعه به بهبود زندگی ساکنان منطقه منتهی می‌شود.

پرونده ثبت جهانی کرفتو تعیین تکلیف شود

محسن فتحی، نماینده مردم سنندج، دیواندره و کامیاران در مجلس شورای اسلامی، نیز با تأکید بر ضرورت معرفی ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی کردستان در سطح ملی و بین‌المللی اظهار کرد: جشن مهرگان در جوار غار تاریخی کرفتو از رویدادهای ارزشمند فرهنگی استان است و باید بازتاب گسترده‌ای داشته باشد تا مردم ایران و دیگر نقاط جهان با اهمیت این مراسم و ظرفیت‌های تاریخی و تمدنی کردستان بیشتر آشنا شوند.

وی با یادآوری پیگیری‌های انجام‌شده برای ثبت جهانی غار کرفتو افزود: در مراسم سال گذشته در این مکان تاریخی، وعده دادیم که موضوع ثبت جهانی کرفتو را با جدیت دنبال کنیم و پیگیری‌ها برای تحقق این هدف همچنان ادامه دارد.

نماینده مردم سنندج، دیواندره و کامیاران در مجلس با اشاره به اختصاص اعتبارات برای پیشبرد پرونده تصریح کرد: یک تیم تخصصی مسئولیت تهیه و تکمیل پرونده ثبت جهانی غار کرفتو را برعهده گرفته است و تلاش می‌شود این پرونده در آینده نزدیک برای طی مراحل بعدی ارائه شود.

فتحی با اشاره به جایگاه غار کرفتو در هویت تاریخی و فرهنگی کردستان خاطرنشان کرد: این اثر نمادی از تمدن و پیشینه تاریخی استان است و ظرفیت‌های آن می‌تواند زمینه معرفی بیشتر کردستان در سطح جهانی را فراهم کند.

وی همچنین با یادآوری ثبت جهانی منظر فرهنگی اورامانات اظهار کرد: همان‌طور که ثبت جهانی هورامان به شناخته‌شدن بیشتر ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی کردستان در سطح بین‌المللی کمک کرد، غار کرفتو نیز در صورت ثبت جهانی می‌تواند زمینه جلب توجه گردشگران و علاقه‌مندان به میراث تاریخی و طبیعی را فراهم آورد.

نماینده مردم سنندج، دیواندره و کامیاران در مجلس شورای اسلامی بر تداوم پیگیری‌ها تأکید کرد و گفت: تکمیل پرونده و فراهم‌کردن مقدمات لازم برای ثبت جهانی این اثر تاریخی در دستور کار قرار دارد و امیدواریم با همکاری دستگاه‌های مسئول، این ظرفیت ارزشمند کردستان در سطح جهانی معرفی شود.

اظهارات نماینده مجلس، از ادامه پیگیری‌ها برای ثبت جهانی کرفتو حکایت دارد؛ با این حال، میان پیگیری یک پرونده، تکمیل مستندات و ثبت نهایی یک اثر در فهرست میراث جهانی تفاوت وجود دارد. ثبت جهانی، فرایندی تخصصی است که به مستندات علمی، احراز معیارهای مربوط، برنامه حفاظتی مؤثر و طی مراحل ارزیابی بین‌المللی نیاز دارد.

بر همین اساس، ضروری است وضعیت پرونده به‌صورت روشن و قابل ارزیابی اطلاع‌رسانی شود. مشخص‌شدن مرحله فعلی پرونده، اقدامات انجام‌شده، بخش‌های باقی‌مانده، موانع احتمالی و برنامه زمانی پیش‌رو می‌تواند به افکار عمومی نشان دهد که این مطالبه تا چه اندازه پیش رفته و چه اقداماتی برای تحقق آن ضرورت دارد.

ثبت جهانی غار کرفتو، در صورت تحقق، می‌تواند فرصت مهمی برای معرفی این اثر و افزایش توجه به ظرفیت‌های گردشگری منطقه باشد؛ اما این عنوان به‌تنهایی تضمین‌کننده رونق اقتصادی یا حفاظت پایدار نخواهد بود. کیفیت مدیریت محوطه و چگونگی استفاده مسئولانه از این فرصت، نقش تعیین‌کننده‌ای در نتایج آن خواهد داشت.

مهرگان؛ میراث ناملموس ایران در کنار میراث تاریخی کردستان

پویا طالب‌نیا، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان، نیز با اشاره به جایگاه آیین مهرگان در فرهنگ ایرانی اظهار کرد: مهرگان از آیین‌های ریشه‌دار فرهنگ ایران است که مفاهیمی همچون مهر، دوستی و همبستگی را در خود جای داده و برگزاری آن در یکی از محوطه‌های شاخص تاریخی کردستان، فرصتی برای معرفی هم‌زمان ظرفیت‌های میراث فرهنگی و گردشگری استان به شمار می‌رود.

وی با اشاره به ثبت جهانی جشن مهرگان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو به‌صورت مشترک میان ایران و تاجیکستان افزود: ثبت جهانی این آیین، جایگاه آن را در فرهنگ ایرانی و منطقه‌ای برجسته کرده و برگزاری برنامه‌های مرتبط می‌تواند به معرفی این میراث به نسل‌های آینده کمک کند.

طالب‌نیا انتخاب غار کرفتو برای برگزاری جشن مهرگان را فرصتی برای جلب توجه به ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی این محوطه دانست و گفت: چنین رویدادهایی می‌تواند زمینه تقویت گردشگری فرهنگی و رویدادمحور در استان را فراهم کند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان همچنین از اجرای برنامه‌های هنری در این مراسم خبر داد و اظهار کرد: گروه موسیقی «هزار تنبور» و شماری از گروه‌های هنری و بومی کردستان در این آیین به اجرای برنامه می‌پردازند.

اجرای برنامه‌های هنری در کنار معرفی میراث تاریخی، می‌تواند به غنای رویداد مهرگان کمک کند؛ به‌ویژه آنکه موسیقی، هنرهای بومی و آیین‌های فرهنگی از ظرفیت‌های مهم کردستان برای جذب علاقه‌مندان به گردشگری فرهنگی هستند.

با این حال، برای آنکه چنین مراسمی از یک برنامه مناسبتی فراتر برود، لازم است معرفی علمی کرفتو، روایت مستند تاریخ منطقه، حضور فعال هنرمندان و تولیدکنندگان محلی و اطلاع‌رسانی هدفمند درباره جاذبه‌های پیرامونی نیز در طراحی آن جایگاه مشخصی داشته باشد.

غار تاریخی کرفتو در شهرستان دیواندره، با معماری صخره‌ای و فضاهای دست‌کند خود، از محوطه‌های مهم تاریخی استان کردستان به شمار می‌رود و مورد توجه گردشگران و پژوهشگران قرار داشته است. پرونده این اثر نیز با هدف قرارگرفتن در مسیر ثبت جهانی در حال آماده‌سازی است؛ فرایندی که می‌تواند زمینه معرفی بیشتر آن در سطح ملی و بین‌المللی را فراهم کند.

کرفتو به جشن مهرگان محدود نمی‌شود؛ مطالبه اصلی، توسعه پایدار است

این گزارش می‌افزاید؛ دومین جشن مهرگان در جوار غار تاریخی کرفتو، بار دیگر یکی از ظرفیت‌های مهم تاریخی و فرهنگی کردستان را در کانون توجه قرار داد. حضور مردم، اجرای برنامه‌های هنری و تأکید مسئولان بر ثبت جهانی این اثر، همگی می‌توانند به معرفی کرفتو کمک کنند؛ اما میزان موفقیت این رویداد را نمی‌توان تنها با تعداد شرکت‌کنندگان یا تکرار سالانه مراسم سنجید.

مسئله اصلی، تبدیل ظرفیت تاریخی کرفتو به یک فرصت پایدار برای حفاظت از میراث فرهنگی و بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی مردم منطقه است. تحقق این هدف به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد؛ از تعیین تکلیف پرونده ثبت جهانی و شفافیت درباره اعتبارات گرفته تا توسعه زیرساخت‌ها، مدیریت علمی بازدیدها و مشارکت دادن مردم در منافع گردشگری.

نخست؛ پرونده ثبت جهانی باید از مرحله وعده به مرحله گزارش‌دهی برسد. مسئولان استانی و نماینده مجلس از پیگیری این پرونده و فعالیت تیم تخصصی سخن گفته‌اند، اما افکار عمومی برای ارزیابی پیشرفت کار به اطلاعات دقیق‌تری نیاز دارد.

اعلام مرحله فعلی پرونده، اقدامات انجام‌شده، الزامات باقی‌مانده و موانع احتمالی، می‌تواند مسیر پیش‌رو را روشن‌تر کند و امکان پیگیری مستمر این مطالبه را فراهم آورد.

دوم؛ افزایش اعتبار باید به نتیجه قابل مشاهده منجر شود. فرماندار دیواندره از افزایش اعتبار مجموعه کرفتو از 50 میلیون تومان به 20 میلیارد تومان خبر داده است؛ رقمی که ارزیابی اثرگذاری آن، به انتشار جزئیات مربوط به تخصیص، هزینه‌کرد و پیشرفت طرح‌ها وابسته است.

ضروری است مشخص شود چه میزان از این اعتبار به پروژه‌های اجرایی اختصاص یافته و اقدامات انجام‌شده چه تغییری در وضعیت حفاظت، دسترسی و خدمات مجموعه ایجاد کرده است.

سوم؛ حفاظت از کرفتو باید بر توسعه شتاب‌زده گردشگری مقدم باشد. افزایش بازدیدکنندگان، اگر بدون ظرفیت‌سنجی علمی، مدیریت تردد و رعایت الزامات حفاظتی صورت گیرد، می‌تواند به ساختار تاریخی و طبیعی این اثر آسیب وارد کند.

ازاین‌رو، توسعه گردشگری باید بر پایه مطالعات تخصصی و ضوابط حفاظتی انجام شود؛ به‌گونه‌ای که افزایش استقبال عمومی، ارزش‌های تاریخی و طبیعی کرفتو را در معرض خطر قرار ندهد.

چهارم؛ مردم دیواندره باید از منافع گردشگری سهم واقعی داشته باشند. اگر برگزاری جشن مهرگان موجب افزایش توجه به کرفتو شود، اما فرصت تازه‌ای برای کسب‌وکارهای محلی، هنرمندان، تولیدکنندگان صنایع‌دستی، راهنمایان گردشگری و روستاهای پیرامونی ایجاد نکند، بخش مهمی از هدف توسعه محقق نشده است.

لازم است مشارکت جامعه محلی در برنامه‌ریزی گردشگری جدی گرفته شود و برای ایجاد فرصت‌های شغلی و رونق فعالیت‌های بومی، برنامه‌ای روشن وجود داشته باشد.

پنجم؛ جشن مهرگان باید به رویدادی برنامه‌محور تبدیل شود. برگزاری سالانه این مراسم می‌تواند به معرفی فرهنگی کردستان کمک کند، اما استمرار آن به تقویم اجرایی، تبلیغات هدفمند، حضور گروه‌های هنری، معرفی جاذبه‌های منطقه و ارزیابی نتایج اقتصادی و فرهنگی وابسته است.

انتشار آمار بازدیدکنندگان، میزان مشارکت کسب‌وکارهای محلی و دستاوردهای هر دوره نیز می‌تواند امکان سنجش عملکرد را فراهم آورد.

ششم؛ توسعه کرفتو باید با برنامه جامع گردشگری دیواندره پیوند بخورد. راه‌های دسترسی، امکانات اقامتی، خدمات گردشگری، معرفی جاذبه‌های پیرامونی و ظرفیت‌های روستایی، اجزای مکمل یک مقصد گردشگری هستند.

تمرکز بر خود غار، بدون توجه به این حلقه‌های تکمیلی، نمی‌تواند همه ظرفیت اقتصادی منطقه را فعال کند.

در نهایت، ثبت جهانی کرفتو نباید به یک عنوان تشریفاتی یا پایان مسیر تبدیل شود. حتی در صورت تحقق این هدف، حفاظت مستمر، مدیریت حرفه‌ای، تأمین خدمات مناسب و مشارکت مردم محلی همچنان ضرورت خواهد داشت.

در مقابل، برنامه‌ریزی اصولی از همین امروز می‌تواند کیفیت حفاظت و مدیریت گردشگری این محوطه را ارتقا دهد و زمینه بهره‌برداری مسئولانه از ظرفیت‌های آن را فراهم کند.

دومین جشن مهرگان در کرفتو، فرصتی برای معرفی آیینی کهن و بازخوانی بخشی از هویت تاریخی کردستان بود؛ اکنون انتظار می‌رود مسئولان با ارائه گزارش‌های مستند، تعیین زمان‌بندی روشن و اعلام نتایج قابل سنجش، نشان دهند این رویداد چه سهمی در پیشبرد پرونده ثبت جهانی، حفاظت از میراث تاریخی و بهبود معیشت مردم دیواندره خواهد داشت.

کرفتو ظرفیت جهانی دارد؛ اما جهانی‌شدن آن تنها با برگزاری جشن محقق نمی‌شود. آنچه این ظرفیت را به دستاوردی ماندگار تبدیل می‌کند، حفاظت علمی، معرفی واقعی، مدیریت مسئولانه، سرمایه‌گذاری هدفمند و پاسخ‌گویی مستمر مسئولان است.

غار کرفتو؛ گنج پنهان کردستان در آستانه درخشش جهانی