رئیس جهاد کشاورزی منطقه رودبار دامغان از برداشت نخستین محصول پسته در کلاته‌رودبار خبر داد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در ارتفاعات منطقه رودبار دامغان، جایی که شرایط سردسیر و ویژگی‌های خاک، انتخاب محصولات باغی را با محدودیت‌هایی همراه کرده است، به ثمر نشستن پسته اتفاقی تازه در کشاورزی منطقه به شمار می‌رود.
کلاته‌رودبار؛ تجربه‌ای تازه در باغداری دامغان
باغداران کلاته‌رودبار برای نخستین بار برداشت ارقام شاه‌پسند و عباسعلی را تجربه کرده‌اند؛ رویدادی که می‌تواند زمینه بررسی ظرفیت‌های تازه تولید محصولات باغی در این منطقه را فراهم کند، هرچند ارزیابی پایداری و صرفه اقتصادی آن به داده‌های دقیق‌تری نیاز دارد.
منطقه رودبار با برخورداری از هزار و 40 هکتار باغ اقتصادی، یکی از کانون‌های مهم فعالیت باغداری در شهرستان دامغان است.
این ظرفیت در کنار شرایط اقلیمی متنوع منطقه، ضرورت توجه به انتخاب علمی محصولات، شناخت ویژگی‌های خاک و مدیریت منابع آب را دوچندان می‌کند.
در چنین شرایطی، برداشت نخستین محصول پسته در کلاته‌رودبار تنها یک رویداد فصلی نیست؛ بلکه فرصتی برای بررسی امکان سازگاری یک محصول اقتصادی با شرایط متفاوت محیطی است
برداشت امسال نخستین تجربه به ثمر رسیدن پسته در کلاته‌رودبار محسوب می‌شود.
با این حال، برای مشخص شدن میزان موفقیت این تجربه، اطلاعاتی درباره سطح باغ زیر کشت پسته، سن درختان، میزان محصول برداشت‌شده و کیفیت نهایی محصول مورد نیاز است؛ داده‌هایی که می‌توانند تصویر روشن‌تری از ظرفیت واقعی این کشت ارائه دهند.
پسته در اقتصاد کشاورزی دامغان محصولی شناخته‌شده است و سابقه کشت آن به باغ‌های گسترده این شهرستان بازمی‌گردد.
بر اساس گزارش در اردیبهشت 1405، بخش مرکزی دامغان حدود پنج هزار و 900 هکتار باغ پسته دارد؛ آماری که اهمیت این محصول را در ساختار باغداری شهرستان نشان می‌دهد.
با این حال، نباید آمار باغ‌های پسته بخش مرکزی را به کل شهرستان یا منطقه رودبار تعمیم داد؛ زیرا محدوده جغرافیایی و نوع آمار در هر گزارش باید مشخص باشد
ظرفیت پسته‌کاری در سایه محدودیت‌های خاک و اقلیم
یکی از محورهای اصلی در بررسی این تجربه، وضعیت خاک است. شاخص هدایت الکتریکی یا EC برای سنجش میزان املاح محلول در آب یا عصاره خاک به کار می‌رود و افزایش آن می‌تواند نشانه شوری بیشتر باشد.
انجمن پسته ایران در راهنمای احداث باغ پسته تأکید کرده است که تحمل نسبی این درخت در برابر شوری، به معنای مناسب بودن هر خاک شور برای کشت اقتصادی نیست؛ زیرا افزایش شوری و نامناسب بودن شرایط خاک می‌تواند عملکرد درختان را کاهش دهد. از این منظر، بررسی آزمایشگاهی خاک و آب، پیش از هر تصمیم برای توسعه کشت، اهمیت اساسی دارد.
در کنار خاک، مسئله آب نیز باید در ارزیابی آینده این محصول مورد توجه قرار گیرد.
در گزارشی درباره چالش‌های پسته‌کاری در استان سمنان در خرداد 1405، بهره‌وری آب در باغ‌های پسته استان حدود 0٫25 کیلوگرم محصول به ازای هر مترمکعب آب عنوان شده است.
این شاخص، ضرورت توجه به مدیریت آبیاری و افزایش بهره‌وری را برجسته می‌کند؛ با این توضیح که رقم یادشده مربوط به گزارش استانی است و نباید آن را عملکرد اختصاصی باغ‌های کلاته‌رودبار دانست.
بنابراین، بررسی میزان آب مصرفی، کیفیت آب و روش آبیاری در باغ‌های جدید این منطقه می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر توجیه اقتصادی کشت پسته کمک کند.
از سوی دیگر، موفقیت یک محصول باغی را نمی‌توان صرفاً با مشاهده نخستین برداشت سنجید.
میزان باردهی در سال‌های بعد، کیفیت مغز و پوسته، درصد خندانی، مقاومت درختان در برابر سرمای زمستان و سرمازدگی بهاره، هزینه‌های نگهداری و دسترسی به بازار فروش از جمله شاخص‌هایی هستند که در تعیین آینده اقتصادی این کشت نقش دارند.
به همین دلیل، ثبت و انتشار داده‌های فنی مربوط به باغ‌های پسته کلاته‌رودبار، مقایسه عملکرد ارقام شاه‌پسند و عباسعلی و ارزیابی کارشناسی در چند فصل زراعی می‌تواند مشخص کند که این تجربه تا چه اندازه قابلیت تکرار و توسعه دارد.
برداشت نخستین پسته در کلاته‌رودبار دامغان، در نهایت فرصتی برای طرح یک پرسش مهم در کشاورزی منطقه ایجاد کرده است: آیا می‌توان با شناسایی محصولات سازگار با شرایط محلی، تنوع تولید را افزایش داد و در عین حال از منابع آب و خاک صیانت کرد؟ پاسخ به این پرسش به بررسی علمی، داده‌های میدانی و محاسبه هزینه و درآمد وابسته است.
اگر نتایج کارشناسی، سازگاری پایدار و صرفه اقتصادی این کشت را تأیید کند، تجربه باغداران کلاته‌رودبار می‌تواند به‌عنوان الگویی قابل بررسی برای توسعه هدفمند باغداری در بخش‌هایی از منطقه رودبار مطرح شود؛ در غیر این صورت، تعمیم شتاب‌زده یک برداشت موفق به توسعه گسترده باغ‌ها می‌تواند ریسک اقتصادی و زیست‌محیطی به همراه داشته باشد.
سعید رنگریز، رئیس جهاد کشاورزی منطقه رودبار با اشاره به برداشت محصول پسته در کلاته‌رودبار اظهار داشت: با وجود محدودیت‌های موجود در زمینه کشت برخی محصولات باغی، امسال برای نخستین بار پسته در این منطقه به ثمر نشسته و باغداران موفق به برداشت این محصول شده‌اند.
وی با تشریح یکی از چالش‌های کشاورزی منطقه رودبار دامغان افزود: بالا بودن میزان هدایت الکتریکی خاک (EC) از جمله عواملی است که برای کشت برخی ارقام درختان میوه هسته‌دار و دانه‌دار محدودیت ایجاد می‌کند و انتخاب محصولات مناسب با شرایط خاک را به موضوعی مهم برای باغداران تبدیل کرده است.
برداشت ارقام شاه‌پسند و عباسعلی در کلاته‌رودبار، در شرایطی رقم خورده است که ویژگی‌های اقلیمی و کیفیت خاک از عوامل تأثیرگذار بر انتخاب نوع محصول در این منطقه محسوب می‌شوند. به ثمر رسیدن پسته در این محدوده سردسیر، تجربه‌ای تازه در تولید محصولات باغی دامغان به شمار می‌رود.
با توجه به برخورداری منطقه رودبار از هزار و 40 هکتار باغ اقتصادی، شناسایی ظرفیت‌های کشت محصولات سازگار با شرایط محیطی می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های کشاورزی اهمیت داشته باشد. با این حال، توسعه کشت پسته در منطقه نیازمند بررسی‌های کارشناسی درباره سازگاری ارقام، وضعیت خاک و امکان تداوم تولید در سال‌های آینده است.
به ثمر رسیدن نخستین محصول پسته در کلاته‌رودبار دامغان را باید فراتر از یک برداشت معمول باغی بررسی کرد؛ زیرا این اتفاق در منطقه‌ای رخ داده که به گفته رئیس جهاد کشاورزی منطقه رودبار، ویژگی‌های خاک و بالا بودن میزان هدایت الکتریکی آن، برای کشت برخی ارقام هسته‌دار و دانه‌دار محدودیت ایجاد می‌کند.
برداشت ارقام شاه‌پسند و عباسعلی می‌تواند نقطه شروع بررسی سازگاری پسته با شرایط این محدوده باشد، اما هنوز اطلاعاتی درباره سطح زیر کشت، میزان محصول و عملکرد درختان منتشر نشده است. بنابراین، اهمیت اصلی این رویداد در ظرفیت پژوهشی و کشاورزی آن نهفته است؛ ظرفیتی که برای تبدیل شدن به یک فرصت اقتصادی پایدار، به ارزیابی‌های فنی و داده‌های چندساله نیاز دارد.
جایگاه دامغان در تولید پسته، اهمیت این تجربه را دوچندان می‌کند.
استان سمنان حدود 30 هزار هکتار باغ پسته داشت که از این میزان، 19 هزار هکتار در شهرستان دامغان قرار گرفته بود. این ارقام مربوط به زمان انتشار همان گزارش است و نباید بدون بررسی به‌عنوان آمار قطعی سال 1405 معرفی شود.
با این حال، گستردگی باغ‌های پسته در دامغان نشان می‌دهد که تجربه کلاته‌رودبار در منطقه‌ای شکل گرفته که دانش باغداری، شناخت ارقام بومی و ظرفیت‌های فرآوری این محصول در آن وجود دارد.
پرسش اساسی این است که آیا شرایط متفاوت کلاته‌رودبار اجازه می‌دهد بخشی از این تجربه به محدوده‌ای جدید از شهرستان منتقل شود یا خیر.
شوری خاک و کیفیت آب؛ دو عامل تعیین‌کننده آینده پسته
مهم‌ترین متغیر فنی در بررسی این تجربه، وضعیت خاک و شوری آن است. انجمن پسته ایران در راهنمای احداث باغ پسته تأکید می‌کند که تحمل نسبی این درخت در برابر شوری، به معنای مناسب بودن خاک‌های شور برای تولید اقتصادی نیست؛ زیرا افزایش شوری و نامناسب بودن ویژگی‌های خاک می‌تواند عملکرد درخت را کاهش دهد و به‌تدریج باغ را از نظر اقتصادی غیربه‌صرفه کند.
بر همین اساس، اعلام میزان دقیق EC خاک کلاته‌رودبار، بررسی عمق خاک، وضعیت زهکشی و آزمایش آب آبیاری می‌تواند مبنای علمی مناسبی برای ارزیابی این تجربه باشد. تا زمانی که چنین اطلاعاتی منتشر نشده، نمی‌توان از یک برداشت موفق نتیجه گرفت که همه اراضی منطقه برای توسعه پسته مناسب هستند.
در کنار خاک، منابع آب یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل آینده باغداری در استان سمنان است. در گزارشی از در خرداد 1405، بهره‌وری آب در باغ‌های پسته استان حدود 0٫25 کیلوگرم محصول به ازای هر مترمکعب آب اعلام شده است؛ شاخصی که ضرورت توجه به مدیریت مصرف آب را برجسته می‌کند، هرچند نباید آن را عملکرد اختصاصی کلاته‌رودبار دانست.
از نخستین برداشت تا اثبات توجیه اقتصادی تولید
همچنین انجمن پسته ایران در یک راهنمای فنی، نیاز سالانه یک هکتار باغ بالغ پسته را در شرایط و مفروضات مشخص آبیاری قطره‌ای حدود 12 هزار مترمکعب برآورد کرده است. این رقم یک برآورد فنی عمومی است و میزان نیاز واقعی باغ‌های کلاته‌رودبار باید بر اساس اقلیم، نوع خاک، کیفیت آب، سن درختان و روش آبیاری محاسبه شود.
در نتیجه، هر برنامه توسعه کشت پسته در این منطقه باید هم‌زمان با ارزیابی منابع آب و امکان افزایش بهره‌وری آن پیش برود.
موضوع دیگر، پایداری باردهی و توجیه اقتصادی این محصول است.
به ثمر رسیدن درختان و برداشت نخستین محصول، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که باغ در سال‌های آینده نیز عملکرد مناسبی خواهد داشت. برای ارزیابی دقیق‌تر، باید میزان باردهی درختان، کیفیت محصول، درصد خندانی، هزینه‌های نگهداری، مصرف آب، خسارت‌های احتمالی ناشی از سرما و امکان فروش محصول بررسی شود.
تجربه باغ‌های پسته دامغان نشان می‌دهد که حتی در مناطق باسابقه تولید نیز مخاطرات جوی می‌توانند خسارت‌زا باشند؛ چنان‌که در گزارش در اردیبهشت 1405، خسارت اولیه حدود 20 درصدی طوفان به باغ‌های پسته بخش مرکزی دامغان مطرح شد.
مدیریت منابع آب؛ شرط توسعه پایدار باغ‌های پسته
از نگاه اقتصادی، توسعه احتمالی پسته در کلاته‌رودبار زمانی ارزشمند خواهد بود که علاوه بر تولید محصول، به افزایش درآمد پایدار باغداران و تقویت زنجیره عرضه منجر شود.
شناسایی ارقام سازگار، استفاده از مشاوره تخصصی، مدیریت اصولی آبیاری، کاهش هزینه‌های تولید و دسترسی به مراکز فرآوری و بازار فروش، از عواملی هستند که می‌توانند در موفقیت یک باغ نقش داشته باشند.
در این مسیر، جهاد کشاورزی می‌تواند با ثبت اطلاعات باغ‌های موجود، انجام آزمایش‌های خاک و آب، مقایسه عملکرد ارقام شاه‌پسند و عباسعلی و انتشار نتایج کارشناسی، زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر کشاورزان را فراهم کند.
چنین رویکردی مانع از آن می‌شود که برداشت نخستین محصول، بدون بررسی‌های لازم به الگویی برای گسترش شتاب‌زده کشت تبدیل شود.
آینده پسته کلاته‌رودبار در گرو ارزیابی‌های کارشناسی
در نهایت، نخستین برداشت پسته در کلاته‌رودبار دامغان را می‌توان نشانه‌ای امیدوارکننده از امکان تجربه محصولات باغی در شرایط متفاوت محیطی دانست؛ اما ارزش واقعی این رویداد در نتایجی مشخص خواهد شد که بررسی‌های فنی و اقتصادی در سال‌های آینده ارائه می‌کنند.
اگر بررسی‌های کارشناسی، سازگاری پایدار و صرفه اقتصادی این کشت را تأیید کند، تجربه کلاته‌رودبار ظرفیت آن را خواهد داشت که به‌عنوان الگویی قابل بررسی برای تنوع‌بخشی به تولیدات باغی دامغان مطرح شود؛ در غیر این صورت، حفظ منابع آب و خاک و پرهیز از توسعه پرریسک باید در اولویت قرار گیرد. معیار موفقیت نهایی، نه صرفاً نخستین برداشت، بلکه تداوم تولید اقتصادی و سازگاری آن با ظرفیت‌های محیطی منطقه است.
