مصائب گلستان ایران با غافلگیری سیلاب‌ها/2 دهه ‌سیل با خسارت‌های تکرای!

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، از ابتدای مهرماه تاکنون، سیل دو بار به جان گلستان افتاده است؛ استانی که سال‌هاست با هر بارش شدید، بیم تکرار یک فاجعه در گوشه‌ای از آن زنده می‌شود. این بار هم سیلاب تنها به آب‌گرفتگی معابر و تخریب زیرساخت‌هایی مانند راه‌ها، پل‌ها و ابنیه فنی محدود نماند؛ آب به خانه و کاشانه مردم در مناطق مختلف، به‌ویژه شرق استان، هجوم برد، جان تعدادی از شهروندان را گرفت و حاصل ماه‌ها تلاش و زندگی خانواده‌هایی را با خود برد که دام، زمین کشاورزی و دارایی‌شان تنها پشتوانه معیشت آنهاست.

در روستاهای آسیب‌دیده، سیلاب فقط دیوار و جاده را ویران نکرده است؛ برای برخی خانواده‌ها، زندگی به پیش از بارش بازگشت‌پذیر نیست. خانه‌هایی که زیر گل‌ولای ویران شده‌اند، زمین‌هایی که محصولشان از بین رفته، دام‌هایی که تلف شده‌اند و راه‌هایی که ارتباط‌شان با بیرون قطع شده، هرکدام بخشی از خسارتی هستند که ابعاد واقعی آن تنها با فروکش‌کردن آب و پایان عملیات امدادی روشن می‌شود.

پشت هر عدد در گزارش‌های خسارت، خانواده‌ای قرار دارد که باید از نو برای زندگی‌اش تصمیم بگیرد؛ خانواده‌ای که ممکن است نه توان بازسازی خانه‌اش را داشته باشد و نه سرمایه‌ای برای آغاز دوباره فعالیت کشاورزی و دامداری.

اما آنچه سیلاب‌های اخیر را به مسئله‌ای فراتر از یک حادثه طبیعی تبدیل می‌کند، تکرار آنها در استانی است که سال‌هاست با خطر سیلاب دست‌وپنجه نرم می‌کند. آمارها نشان می‌دهد طی دو دهه گذشته بیش از 160 فقره سیل بزرگ و کوچک در گلستان رخ داده است؛ آماری که از یک واقعیت نگران‌کننده حکایت دارد: سیلاب در این استان اتفاقی استثنایی نیست، بلکه خطری تکرارشونده است که هر بار می‌تواند جان مردم، دارایی خانوارها و زیرساخت‌های منطقه را تهدید کند.

برای مردمی که تجربه تلخ سیلاب‌های گذشته را از سر گذرانده‌اند، حتی بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت نیز یادآور روزهایی است که آب، فرصت تصمیم‌گیری را از آنها گرفت و خسارت‌های سنگینی بر جای گذاشت.

با وجود این سابقه طولانی، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: چرا گلستان با وجود تجربه سیلاب‌های متعدد، هنوز در برابر بارش‌های سنگین چنین آسیب‌پذیر است؟ آیا لایروبی و ساماندهی رودخانه‌ها، مدیریت آبراهه‌ها، صیانت از بستر و حریم رودخانه‌ها و ایمن‌سازی نقاط پرخطر متناسب با ابعاد تهدید پیش رفته است؟

سهم تغییرات اقلیمی و بارش‌های حدی در تشدید سیلاب‌ها چقدر است و در کنار آن، چه میزان از خسارت‌ها با پیشگیری به‌موقع، آمادگی دستگاه‌ها و اصلاح زیرساخت‌ها قابل کاهش بوده است؟

سیلاب را نمی‌توان متوقف کرد، اما تبدیل هر بارش شدید به بحرانی انسانی و اقتصادی، سرنوشت محتوم گلستان نیست. آنچه اهمیت دارد، عبور از مدیریت واکنشی و اقداماتی است که پس از وقوع حادثه آغاز می‌شوند؛ رویکردی که در آن، لایروبی رودخانه‌ها به روزهای بحران موکول نشود، نقاط پرخطر پیش از بارندگی شناسایی شوند و حمایت از مردم آسیب‌دیده به ثبت آمار و وعده جبران خسارت محدود نماند.

برای گلستان، مسئله فقط مهار سیلاب بعدی نیست؛ مسئله این است که چرا پس از سال‌ها تجربه، هنوز هر بار باران می‌بارد، مردم باید نگران از دست رفتن خانه، معیشت و جان خود باشند.

خسارت به زیرساخت‌ها و زندگی مردم روستایی

بارش‌های شدید اخیر در مناطقی مانند قلعه‌قافه مینودشت، دوزین و پا‌قلعه رامیان به حدود 150 میلی‌متر رسید. در مینودشت، ثبت 147 میلی‌متر بارندگی در قلعه‌قافه، در کنار تخریب راه‌ها و اختلال در دسترسی روستاها، بار دیگر نشان داد که بارش شدید در مناطق کوهستانی چگونه می‌تواند در فاصله‌ای کوتاه به بحرانی چندوجهی تبدیل شود؛ بحرانی که هم‌زمان جاده، پل، شبکه آبرسانی، برق، کشاورزی و زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهد.