گره فرزندآوری در شهرهای پرجمعیت؛ چه موانعی پیش روی خانواده‌هاست؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، سه شهرستان مهم غرب استان تهران یعنی شهریار، بهارستان و رباط‌کریم، با جمعیتی بالغ بر 2.5 میلیون نفر، همواره به عنوان ریه جمعیتی پایتخت شناخته شده است. با این حال، بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که علیرغم ابلاغ قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت»، نرخ رشد موالید در این منطقه با شیبی ملایم اما نگران‌کننده رو به کاهش است.

این منطقه که روزگاری نماد جوانی و پویایی بود، اکنون در میانه نبرد میان «فرهنگ سنتی فرزندآوری» و «فشار اقتصادی مدرن» گرفتار شده است.

هزارتوی تسهیلات؛ وقتی بانک‌ها ترمز می‌برند

یکی از اصلی‌ترین گلایه‌های شهروندان در شهریار و رباط‌کریم، فرآیند فرسایشی دریافت وام فرزندآوری است. علیرغم تأکیدات صریح دولت و مجلس، بسیاری از متقاضیان در غرب استان از سخت‌گیری‌های سلیقه‌ای بانک‌ها در حوزه تضامین و رتبه‌بندی اعتباری گلایه دارند.

گزارش‌های واصله حاکی است که صف‌های انتظار در برخی شعب بانک‌های عامل به چندین ماه می‌رسد؛ موضوعی که عملاً شیرینی مشوق‌های قانونی را در ذائقه خانواده‌های پرجمعیت تلخ کرده است.

فقر درمان؛ فاجعه‌ای خاموش در بهارستان و شهریار

بررسی شاخص‌های بهداشتی در شهرستان‌های پرجمعیت کشور یعنی بهارستان و شهریار، از یک شکاف عمیق حکایت دارد. کمبود تخت‌های اختصاصی مراقبت‌های ویژه نوزادان و نبود مراکز دولتی برای درمان ناباروری در این منطقه، باری مضاعف بر دوش خانواده‌ها نهاده است.

مادری در بهارستان که برای یک سونوگرافی ساده یا درمان تخصصی باید مسیر پرپیچ‌وخم به سمت مرکز تهران را طی کند، قطعاً در تصمیم‌گیری برای فرزند بعدی با تردیدی جدی مواجه خواهد شد.

جوانی جمعیت روی کاغذ، گرانی پوشک در سبد خانوار!

عدم ثبات قیمت در بازار اقلام اساسی نوزاد و هزینه‌های سرسام‌آور مهدکودک‌ها در شهرهایی مثل اندیشه و پرند، به مانعی بزرگ برای زوج‌های جوان تبدیل شده است. تحلیل‌گران اجتماعی معتقدند که بسته‌های حمایتی فعلی، بیشتر متوجه «لحظه تولد» است و برای هزینه‌های جاری کودک در سال‌های اول زندگی، تدبیر پایداری اندیشیده نشده است.

این خلأ باعث شده تا دهک‌های پایین و متوسط در غرب تهران، فرزندآوری را نه یک فرصت، بلکه یک ریسک اقتصادی تلقی کنند.

سایه سنگین مسکن بر سر جوانی جمعیت

در سه شهرستان غربی تهران، مسکن به عنوان یکی از کلیدی‌ترین فاکتورهای تصمیم‌گیری در حوزه فرزندآوری شناخته می‌شود. با افزایش اجاره‌بها در شهریار و رباط‌کریم، خانواده‌ها به سمت واحدهایی با متراژ پایین‌تر سوق پیدا کرده‌اند که عملاً امکان گسترش خانواده را از آن‌ها سلب می‌کند.

ماده 4 قانون جوانی جمعیت مبنی بر تخصیص زمین یا واحد مسکونی، در این مناطق با چالش جدی کمبود زمین مواجه است و خروجی عملیاتی آن هنوز نتوانسته است به یک موج امیدبخش تبدیل شود.

مهاجرت معکوس و تغییر بافتار فرهنگی

غرب تهران به دلیل بافت کارگری و مهاجرپذیر، همواره دارای نرخ باروری بالاتری نسبت به شمال شهر تهران بوده است. اما اکنون زنگ خطر تغییر پارادایم فرهنگی در این منطقه نیز به صدا درآمده است.

نفوذ سبک زندگی مینیمال و غلبه فردگرایی در شهرهای جدیدی چون پرند و اندیشه، باعث شده تا الگوی «تک‌فرزندی» حتی در خانواده‌های مذهبی و سنتی نیز نفوذ کند، موضوعی که اگر هرچه سریع‌تر به آن پرداخته نشود به امری غیرقابل بازگشت خواهد بود.

ترک‌فعل دستگاه‌ها زیر ذره‌بین نظارتی

مطابق با آمارهای غیررسمی، برخی دستگاه‌های اجرایی در شهرستان‌های غرب استان، بندهای مربوط به دورکاری مادران یا ایجاد اتاق‌های مادر و کودک را به بهانه کمبود فضا یا نیروی انسانی نادیده می‌گیرند. این رویکرد انقباضی در ادارات، زنان شاغل در این منطقه را بین دوراهی مادری یا اشتغال قرار داده است که در اکثر موارد، نتیجه آن انصراف از فرزندآوری برای حفظ امنیت شغلی است.

ضرورت بومی‌سازی مشوق‌ها برای مثلث بهارستان-شهریار-رباط‌کریم

کارشناسان معتقدند نسخه واحد جمعیتی برای کل کشور، در غرب استان تهران کارایی کامل ندارد. این منطقه نیازمند «بسته حمایتی بومی» است که شامل تخفیف‌های ویژه خدمات شهری، اولویت‌بندی در پروژه‌های نهضت ملی مسکن محلی و تقویت فوری مراکز درمان ناباروری دولتی در بیمارستان‌های امام سجاد (ع) و فاطمه‌الزهرا (س) باشد.

ماراتن ثبت‌نام؛ وام‌هایی که به تورم نمی‌رسند!

در حالی که مبلغ وام‌های فرزندآوری در سال جاری افزایش یافته است، اما سرعت رشد تورم در بخش مسکن و درمان نوزاد، اثرگذاری این ارقام را به حداقل رسانده است. برای زوجی که در بهارستان مستاجر هستند، وام 100 یا 150 میلیونی تنها مسکنی کوتاه مدت است و نمی‌تواند تضمین‌کننده امنیت خاطر آن‌ها برای تربیت فرزند در درازمدت باشد.

لزوم ورود ستادهای نماز جمعه و مجموعه‌های مردم‌نهاد

تقویت ابعاد اقناعی جوانی جمعیت نیازمند یک شبکه مویرگی است. در شهرستان‌هایی نظیر رباط‌کریم، پتانسیل بالای هیئات مذهبی و تریبون‌های نماز جمعه می‌تواند در تبیین ابعاد استراتژیک قدرت ملی از طریق جمعیت، نقش‌آفرین باشد.

اما این فعالیت‌ها زمانی موثر خواهد بود که مردم شاهد تحرک واقعی مسئولان اجرایی در سفره خود باشند.

فرصت سوزی در وقت اضافه

پنجره جمعیتی ایران در حال بسته شدن است و غرب استان تهران به عنوان یکی از قطب‌های اصلی جمعیت، نقشی تعیین‌کننده در این کارزار دارد. اگر مطالبات به حق مردم در حوزه تسهیلات، مسکن و بهداشت درمان در سه شهرستان شهریار، رباط‌کریم و بهارستان پاسخ داده نشود، دیری نخواهد پایید که این منطقه نیز به جرگه مناطق سالمند کشور بپیوندد؛ بحرانی که هزینه‌های امنیتی و اقتصادی آن به مراتب سنگین‌تر از بودجه‌های فعلی جوانی جمعیت خواهد بود.

اکنون توپ در زمین فرمانداران و نمایندگان مجلس این سه شهرستان است. شفاف‌سازی در خصوص تعداد زمین‌های واگذار شده و آمار دقیق پرداخت تسهیلات بانکی، اولین قدم برای احیای اعتماد عمومی است.

همچنان پیگیر اجرای دقیق بندبند قانون جوانی جمعیت در این منطقه خواهد بود تا شعار ایران جوان از راهروهای اداری به بطن خانه‌های مردم برسد.

گزارش از: احسان همتی