بررسی میکند؛ چگونه غفلت مدیریتی و واگذاری 30 دکه مطبوعاتی، ارشاد بهارستان را به بن‌بست مالی رساند؟
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، شهرستان بهارستان با تراکم جمعیتی کم‌نظیر و آسیب‌پذیری‌های متعدد اجتماعی در جنوب‌غرب پایتخت، بیش از هر زیرساخت دیگری نیازمند تزریق اکسیژن در رگ‌های فرهنگی و هنری خود است. با این حال، متولی اصلی فرهنگ در این منطقه، امروز در گرداب بحران‌های مالی و نبود درآمد پایدار دست‌وپا می‌زند.
اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی بهارستان، به‌جای آنکه پیشران رویدادهای فاخر هنری، حمایت از قلم‌به‌دستان و پرچمدار جهاد تبیین باشد، به ساختاری منفعل و بی‌پول تبدیل شده که توان تامین هزینه‌های جاری یک همایش ساده را نیز ندارد.
دکه‌هایی که قرار بود منجی فرهنگ باشند، دکان دخانیات شدند
داستان به سال‌های نه چندان دور بازمی‌گردد؛ روزهایی که اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی بهارستان با بهره‌گیری از اختیارات قانونی خود، مجوز استقرار 30 کیوسک مطبوعاتی را در نقاط طلایی و پرتردد شهری صادر کرد. فلسفه وجودی این کیوسک‌ها، توزیع جراید، گسترش کتاب‌خوانی و ایجاد یک جریان نقدی مستمر برای این دستگاه حاکمیتی بود.
قرار بر این بود که سهم اجاره‌بهای ماهانه این دکه‌ها، پشتوانه مطمئنی برای تأمین مخارج فرهنگی و حمایت از تشکل‌های مستقل باشد؛ اما این معادله فرهنگی خیلی زود به ورشکستگی رسید.
تغییر کاربری خزنده؛ دود سیگار در چشم فرهنگ بهارستان
با گذشت زمان، رسالت فرهنگی این دکه‌ها در سایه ضعف مفرط نظارت‌ها رنگ باخت. گیشه‌های مطبوعات به سوپرمارکت‌های بندانگشتی و مراکز عمده عرضه تنقلات، دخانیات و فندک تبدیل شدند.
به‌موازات این مسخ کارکردی، مدیریت شهری و شهرداری‌های منطقه با استناد به بند 20 ماده 55 قانون شهرداری‌ها (سد معبر و انتظام فضاهای عمومی شهری)، دست‌اندازی قانونی بر این دکه‌ها را آغاز کردند. در غفلت محض متولیان وقت ارشاد، مدیریت بهره‌برداری و دریافت اجاره‌بها به‌طور کامل به شهرداری‌ها واگذار شد تا ارشاد بهارستان برای همیشه از این سفره پررونق محروم شود.
اگر آن 30 سنگر حفظ می‌شد، امروز کاسه چه کنم دست نمی‌گرفتند!
امروز در شرایطی که اجاره‌بهای هر دکه تجاری در معابر اصلی شهرهای بهارستان به صورت میانگین ماهانه ده‌ها میلیون تومان ارزش‌گذاری می‌شود، از دست دادن 30 دکه، یعنی نابودی یک جریان مالی میلیاردی در سال. اگر ارشاد بهارستان تنها سهم ناچیزی از این جریان اقتصادی را بر اساس توافق‌نامه‌های بالادستی حفظ می‌کرد، امروز در پیشگاه هنرمندان و نخبگان منطقه سرشکسته نبود.
این سرمایه‌سوزی آشکار باعث شد تا ساختار فرهنگی شهرستان به‌جای خودکفایی، روزبه‌روز تحلیل رود و نیازمند مساعدت‌های مقطعی بماند.
بازگشت قطره‌چکانی درآمدهای اختصاصی از خزانه به شهرستان‌ها
بر اساس ماده 12 قانون «وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین» و مفاد قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (به‌ویژه ظرفیت‌های مواد 88 و 43 در واگذاری و اجاره اماکن دولتی)، دستگاه‌های دولتی موظف‌اند درآمدهای اختصاصی خود حاصل از خدمات فرهنگی، اجاره فضاها و عوارض تبلیغاتی را به حساب خزانه‌داری کل کشور واریز کنند. اما درد کهنه ارشاد شهرستانی همین‌جاست، سازوکار بازگشت درآمدهای اختصاصی از خزانه به سطح صف و شهرستان‌ها، آن‌چنان پیچیده و قطره‌چکانی است که عملاً چیزی دست بهارستان را نمی‌گیرد.
سالن قلم؛ سرمایه‌ای بی‌حاصل و چراغ‌های خاموش تئاتر
وضعیت اموال تملیکی ارشاد بهارستان نیز دست‌کمی از پرونده دکه‌ها ندارد. سالن آمفی‌تئاتر قلم نسیم‌شهر که می‌توانست قطب اجرای نمایش، برگزاری کنسرت‌های موسیقی فاخر و همایش‌های سازمانی باشد، هیچ بازده اقتصادی ملموسی برای اداره ارشاد ندارد.
فرآیندهای ابتر قانونی و عدم توانایی در درآمدزایی پویا از این سالن باعث شده تا صحنه تئاتر بهارستان در رکود فرو برود. گروه‌های نمایشی جوان شهرستان که نیازمند کمترین حمایت و تمرین در پلاتو هستند، پشت درهای بسته می‌مانند یا با هزینه‌های سنگین مواجه می‌شوند، بدون اینکه سودی عاید سیستم شود.
کانون‌های تبلیغاتی و غیبت سهم حاکمیتی ارشاد
یکی دیگر از روزنه‌های مغفول‌مانده، حوزه گسترده تبلیغات محیطی و نظارت بر کانون‌های آگهی و تبلیغات است. بهارستان با دارا بودن چندین شهر و بافت کارگاهی-صنعتی، بستری متراکم از بیلبوردها، استندها و فعالیت‌های تبلیغاتی است.
در حالی که طبق قانون، صدور مجوز این کانون‌ها بر عهده ارشاد است، چرخه مالی عظیم تبلیغات محیطی منحصراً به صندوق شهرداری‌ها و پیمانکاران خصوصی سرازیر می‌شود و اداره ارشاد بهارستان بدون دریافت هیچ‌گونه حق‌السهم پایدار یا عوارض مصوب حمایتی، نظاره‌گر این گردش مالی است.
انجماد بودجه‌ای در پایتخت؛ بهارستان در بن‌بست تخصیص
از سوی دیگر، سراب بودجه‌های استانی نیز به تشدید این فقر ساختاری دامن زده است. اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران به‌دلیل محدودیت‌های کلی اعتبارات دولتی و هزینه‌کرد بخش عمده منابع در ستاد و رویدادهای پایتخت، بودجه‌های حمایتی ناچیزی به بهارستان تخصیص می‌دهد.
اداره شهرستانی که نه از اداره‌کل ارتزاق مالی مناسبی دارد و نه در شهرستان راهی برای خلق درآمد اختصاصی پیش پایش گذاشته شده، چگونه می‌تواند چهار رویداد وزین و باکیفیت برای جمعیت چندصدهزار نفری برگزار کند؟
اهالی فرهنگ، هنر و رسانه؛ قربانیان اصلی این بی‌پولی
در این میان، مظلوم‌ترین حلقه این زنجیره، جامعه فرهنگی و هنری بهارستان است. خبرنگاران سخت‌کوشی که رسالت مطالبه‌گری را بر دوش می‌کشند، هنرمندان عرصه تئاتر و تجسمی، شعرای خوش‌ذوق و نویسندگان گمنام این دیار با خود زمزمه می‌کنند: جایگاه ما در کجای منظومه این دستگاه اجرایی تعریف شده است؟
وقتی اداره متولی حتی توان خرید جوایز یک جشنواره شهرستانی یا چاپ اثر یک نویسنده بومی را ندارد، نخبگان فرهنگی چاره‌ای جز دلسردی، کناره‌گیری یا مهاجرت به پایتخت نخواهند داشت.
آسیب‌های اجتماعی در کمین؛ تاوان سنگین خلأ کار فرهنگی
نباید فراموش کرد که شهرستان بهارستان به دلیل مهاجرپذیری بالا و موقعیت جغرافیایی، در خط مقدم هجمه‌های فرهنگی و آسیب‌های اجتماعی قرار دارد. زمین‌گیر شدن ارشاد بهارستان به‌واسطه فقدان اعتبار، یعنی رها شدن اوقات فراغت نوجوانان و جوانان منطقه در معرض معضلات شهری و ناهنجاری‌ها.
هر ریالی که دستگاه‌های متولی در تأمین منابع پایدار فرهنگی صرفه‌جویی یا کوتاهی کنند، فردا باید ده‌ها برابر آن را در مهار جرائم و درمان معضلات اجتماعی هزینه کنند.
ضرورت خروج از انفعال و بازپس‌گیری حقوق قانونی
رفع این بن‌بست مستلزم تحرک فوری مدیریتی و حقوقی است. فرمانداری بهارستان و دستگاه‌های نظارتی باید با ورود به مسئله کیوسک‌های مطبوعاتی، حق‌السهم تاریخی و قانونی ارشاد را در قالب توافق‌نامه‌های دوجانبه با شهرداری‌های نسیم‌شهر، گلستان و صالحیه احیا کنند.
همچنین بازتعریف قراردادهای بهره‌برداری از سالن آمفی‌تئاتر قلم بر مبنای مدل‌های مشارکت عمومی-خصوصی (ماده 27 قانون الحاق 2) می‌تواند این سالن را از وضعیت خاموش و هزینه‌ساز فعلی به کانون تولید سرمایه فرهنگی بدل سازد.
مطالبه صریح؛ ارشاد بهارستان تحول می‌خواهد نه توجیه
بر اساس رسالت نظارتی و مردمی خود، مدیران کلان فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران و مسئولان ارشد شهرستان بهارستان را به پاسخگویی فرامی‌خواند: اداره‌ای که شاهرگ‌های درآمد پایدار خود را از دست داده و چشم به دستان خالی ستاد دوخته، نمی‌تواند دیده‌بان فرهنگی و هویتی این شهرستان باشد. وقت آن رسیده که با بازنگری جدی در مدیریت دارایی‌ها، پیگیری بازپس‌گیری حقوق از دست‌رفته در دکه‌ها و کانون‌ها، و تدوین یک نقشه راه مالی کارآمد، چراغ فرهنگ در بهارستان بیش از این بی‌فروغ کند.
درآمد پایدار؛ راهکار برون‌رفت اداره ارشاد بهارستان از چالش‌های مالی
در همین باره، فاطمه قاسمی، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان بهارستان، با اشاره به چالش‌های جدی تأمین منابع مالی در ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار کرد: در حال حاضر ارشاد بهارستان همانند سایر دیگر شهرستان‌ها برای تأمین هزینه‌های جاری خود با محدودیت‌های جدی مواجه است.
وی افزود: برخلاف تصورات موجود مبنی بر درآمدزا بودن این ادارات از طریق اجاره‌بها یا دکه‌های بلیط‌فروشی، واقعیت این است که ساختار فعلی پاسخگوی نیازهای فرهنگی نیست. حتی صدور مجوزهای کانون‌های آگهی و تبلیغاتی نیز در چارچوب سیاست‌های کلان وزارتخانه به‌صورت رایگان انجام می‌شود و در ازای آن، هیچ مبلغی به حساب اداره واریز نمی‌شود.
عدم بهره‌مندی از مشارکت بخش خصوصی
رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی بهارستان با بیان اینکه تعاملات موجود با برخی مؤسسات تنها در حد مشارکت‌های اجرایی و تبلیغاتی است، تصریح کرد: گاهی در اجرای برنامه‌های فرهنگی، از کانون‌های تبلیغاتی برای نصب بنر یا اطلاع‌رسانی استفاده می‌شود، اما این اقدامات ماهیت درآمدی برای اداره ندارد. در واقع، ما از حضور کانون‌های قدرتمند که توانایی حمایت مالی یا تقبل هزینه‌های برنامه‌های کلان را داشته باشند، بی‌بهره هستیم.
وی ادامه داد: متأسفانه انتظارات از مجموعه‌های فرهنگی با توان مالی آن‌ها همخوانی ندارد. برخی مؤسسات با وجود ظرفیت‌های بالا، تمایلی به مشارکت در هزینه‌های فرهنگی ندارند و این موضوع، دست اداره ارشاد را برای اجرای برنامه‌های کیفی‌تر بسته است.
مولدسازی؛ کلید استقلال مالی
قاسمی در بخش دیگری از سخنان خود به راهکارهای برون‌رفت از این وضعیت اشاره کرد و گفت: پیشنهاد عملیاتی این اداره برای دستیابی به استقلال مالی و حرکت به سمت پویایی بیشتر، استفاده از ظرفیت مولدسازی است. با توجه به ظرفیت‌های موجود در فضای پیرامونی مجتمع‌های فرهنگی، می‌توان با تغییر کاربری و تجاری‌سازی بخشی از این فضاها، منبع درآمدی پایدار برای اداره ایجاد کرد.
پرهیز از نگاه انتزاعی به بودجه فرهنگی
وی تصریح کرد: جدا شدن برخی سازمان‌های مرتبط همچون کتابخانه‌ها و اوقاف از بدنه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال‌های گذشته، تمرکز منابع را تغییر داده است. بنابراین، برای اینکه اداره ارشاد بهارستان بتواند روی پای خود بایستد، باید رویکرد اقتصادی متفاوتی اتخاذ شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تبدیل فضای پیرامونی مراکز فرهنگی به فضاهای تجاری و درآمدزا، تنها راهکار منطقی برای تأمین هزینه‌های زیرساختی و اجرای برنامه‌های فرهنگی است تا شهرستان بتواند از این طریق به خودکفایی مالی نزدیک‌تر شود.
