گرگان- پرستاری فقط مراقبت از بیمار نیست؛ ایستادن در شیفت‌های پرفشار، تحمل کمبود نیرو و چشمانتظاری برای دریافت مطالبات نیز بخشی از واقعیت این حرفه است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، پشت درهای بیمارستان، جایی که هر دقیقه می‌تواند برای بیماری سرنوشت‌ساز باشد، پرستارانی ایستاده‌اند که باید میان مراقبت از بیماران، شیفت‌های سنگین، کمبود نیروی کمکی و دغدغه‌های معیشتی تعادل برقرار کنند؛ کسانی که گاهی پس از پایان یک شیفت طولانی، به‌جای استراحت، راهی محل کار دیگری می‌شوند تا از پس هزینه‌های زندگی بربیایند. در چنین شرایطی، پرسش فقط درباره تعداد پرستاران نیست؛ مسئله این است که چه اندازه از توان این نیروها صرف مراقبت تخصصی از بیمار می‌شود و چه میزان از انرژی‌شان زیر بار مشکلات شغلی و اقتصادی تحلیل می‌رود.
مدیر پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گلستان، از واقعیت‌هایی سخن می‌گوید که در کنار تعهد و مسئولیت‌پذیری پرستاران، بر وضعیت این حرفه سایه انداخته است؛ از کمبود کمک‌پرستار و فرسودگی شغلی گرفته تا تأخیر حدود شش‌ماهه در پرداخت تعرفه‌ها. در عین حال، از تلاش برای حفظ نیروها، توسعه آموزش‌های عمومی و حرکت به سمت فناوری‌های تازه نیز می‌گوید؛ مسیری که به اعتقاد وی، بدون توجه به شرایط نیروی انسانی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
پرستاری؛ حرفه‌ای فراتر از مراقبت در بیمارستان
محمد یادگاری برای توضیح گستره فعالیت پرستاران، ابتدا به ظرفیت درمانی استان اشاره می‌کند؛ گلستان ۱۷ بیمارستان دولتی و حدود ۱۰ بیمارستان تأمین اجتماعی و خصوصی دارد و بیمارستان رسالت ارتش نیز به مردم خدمات ارائه می‌دهد. در این مجموعه‌ها، پرستاران بخش مهمی از بدنه درمان را تشکیل می‌دهند؛ نیروهایی که حضورشان تنها به مراقبت از بیمار در تخت بیمارستان محدود نمی‌شود.
به گفته مدیر پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گلستان، هفته پرستار فرصتی برای توجه به ابعاد مختلف این حرفه است. برنامه‌های این هفته از ۱۸ مهر با محور ایثار پرستاری آغاز شده و روزهای بعد به فرهنگ، مدیریت و دانش پرستاری اختصاص یافته است.
اما در نگاه یادگاری، اهمیت این مناسبت تنها به تقدیر و تبریک خلاصه نمی‌شود؛ بلکه باید فرصتی برای بازخوانی مسئولیت‌های پرستاران و مشکلاتی باشد که در مسیر خدمت با آن روبه‌رو هستند.
وی یکی از نمونه‌های این مسئولیت اجتماعی را آموزش احیای قلبی ریوی به دانش‌آموزان می‌داند؛ برنامه‌ای که با هماهنگی وزارت بهداشت، سازمان اورژانس کشور و همکاری آموزش‌وپرورش در سطح ملی اجرا شده و در گلستان نیز ۱۷ مدرسه را دربر گرفته است.
یادگاری معتقد است آشنایی با کمک‌های اولیه و احیای قلبی ریوی از سنین پایین می‌تواند آمادگی جامعه را برای مواجهه با حوادث افزایش دهد. از این منظر، پرستار فقط در زمان بیماری و در محیط بیمارستان نقش‌آفرینی نمی‌کند؛ آموزش سلامت و انتقال مهارت‌های نجات‌بخش به مردم نیز بخشی از رسالت وی است.
از روزهای کرونا تا سیل آق‌قلا؛ پرستارانی که میدان را ترک نکردند
وقتی صحبت از دشواری‌های این حرفه به میان می‌آید، یادگاری به سال‌هایی اشاره می‌کند که پرستاران در شرایطی فراتر از روال عادی بیمارستان فعالیت کردند. از دوران دفاع مقدس تا همه‌گیری کرونا و بحران‌های طبیعی، به گفته وی، کادر پرستاری بارها در موقعیت‌هایی قرار گرفته که مسئولیت حرفه‌ای با خطر و فشار مضاعف همراه بوده است.
وی دوران کرونا را یکی از دوره‌های سخت این حرفه می‌داند؛ دوره‌ای که پرستاران نزدیک به سه سال به‌طور مستقیم با بیماری و پیامدهای آن درگیر بودند و در این مسیر، شماری از نیروهای سلامت جان خود را از دست دادند. یادگاری با یادآوری شهدای سلامت، بر ضرورت پاسداشت فداکاری کسانی تأکید می‌کند که برای مراقبت از بیماران و حفظ جان مردم از خود گذشتند.
به روایت وی، در حوادث و حملات اخیر نیز تصاویر منتشرشده از بیمارستان‌ها نشان داد که خدمت‌رسانی درمانی حتی در شرایط خطر متوقف نمی‌شود. کارکنان درمان، با وجود نگرانی‌ها و تهدیدها، تلاش می‌کنند مراقبت از بیماران ادامه پیدا کند؛ مسئولیتی که به یک شهر یا استان خاص محدود نیست.
گلستان نیز تجربه دشوار خود را از سر گذرانده است. یادگاری با اشاره به سیل سال ۱۳۹۸ می‌گوید بیمارستان آق‌قلا در شمار مراکزی بود که با پیامدهای سیلاب مواجه شد و روند خدمت‌رسانی در چنین شرایطی دشواری‌های زیادی داشت.
با این حال، پرستاران تلاش کردند وظیفه خود را ادامه دهند.
در نگاه وی، همین تجربه‌ها ماهیت پرستاری را روشن می‌کند: حرفه‌ای که در آن، سرما و گرما، سیل و زلزله یا دیگر بحران‌ها، اصل مسئولیت در برابر بیمار را از میان نمی‌برد.
فناوری در راه است؛ اما بیمارستان‌ها به نیروی انسانی هم نیاز دارند
پرستاری امروز، به گفته یادگاری، تنها بر تجربه بالینی و روش‌های سنتی تکیه ندارد. افزایش دانش تخصصی، فعالیت‌های پژوهشی و ورود فناوری‌های تازه، از جمله هوش مصنوعی، در حال تغییر شیوه‌های ارائه خدمات است.
وی می‌گوید در میان پرستاران استان نیز افرادی در حوزه تحقیق و نوآوری فعالیت می‌کنند و برخی از آنان به دستاوردهای اختراعی رسیده‌اند.
یکی از برنامه‌هایی که قرار است در این مسیر دنبال شود، الکترونیکی‌شدن گزارش‌نویسی پرستاری است؛ روشی که می‌تواند بخشی از فرایندهای سنتی را تغییر دهد و به سامان‌دهی بهتر اطلاعات و روند مراقبت کمک کند.
به گفته یادگاری، اجرای آزمایشی این شیوه در دانشگاه‌هایی از جمله شیراز و تبریز دنبال شده و دانشگاه علوم پزشکی گلستان نیز برای ورود به این مرحله برنامه‌ریزی کرده است. قرار است کارگاه آموزشی مربوط به گزارش‌نویسی الکترونیکی برای دانشگاه‌های قطب یک، شامل گلستان، مازندران، گیلان، سمنان و شاهرود، برگزار شود.
پس از آموزش نیروها، تأمین زیرساخت‌ها و انجام هماهنگی‌های لازم، زمینه اجرای آزمایشی طرح در یک یا دو بیمارستان استان فراهم خواهد شد. با این حال، یادگاری تأکید می‌کند که اجرای کامل آن در همه بیمارستان‌های گلستان تا پایان سال قطعی نیست.
در کنار این تحولات، مسئله نیروی انسانی همچنان پابرجاست. مدیر پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گلستان می‌گوید: اگرچه نسبت پرستار به تخت بیمارستانی بر اساس برخی آمارها قابل قبول به نظر می‌رسد، شرایط عملیاتی بیمارستان‌ها تصویر دیگری هم دارد؛ تصویری که در آن فشار کاری، خروج زودهنگام برخی نیروها و تمایل به بازنشستگی، بر ظرفیت واقعی کادر پرستاری اثر می‌گذارد.
کمبود کمک‌پرستار؛ وقتی بخشی از توان پرستار صرف کارهای دیگر می‌شود
یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که یادگاری بر آن دست می‌گذارد، کمبود کمک‌پرستار و کمک‌بهیار است. به گفته وی، تأمین این نیروها می‌تواند بخشی از بار کاری پرستاران را کاهش دهد و فرصت بیشتری برای تمرکز بر وظایف تخصصی و مراقبت مستقیم از بیماران ایجاد کند.
وقتی نیروی کمکی به اندازه کافی در دسترس نباشد، بخشی از وقت و توان پرستار صرف مسئولیت‌هایی می‌شود که امکان تقسیم آن‌ها میان اعضای تیم درمان وجود دارد. در نتیجه، مسئله فقط افزایش حجم کار نیست؛ چگونگی استفاده از توان تخصصی پرستاران نیز اهمیت پیدا می‌کند.
یادگاری فرسودگی شغلی را یکی از عوامل مؤثر بر وضعیت نیروی انسانی می‌داند. برخی نیروها به‌دلیل فشارهای کاری تمایل پیدا می‌کنند زودتر از موعد از چرخه خدمت خارج شوند یا درخواست بازنشستگی بدهند.
این مسئله می‌تواند کمبود نیرو را تشدید کند و فشار بیشتری بر کارکنانی بگذارد که همچنان در بیمارستان‌ها مشغول خدمت‌اند.
دانشگاه برای حفظ نیروهای موجود نیز اقداماتی را دنبال کرده است. به گفته یادگاری، با پیگیری مسئولان دانشگاه علوم پزشکی گلستان و رایزنی با وزارت بهداشت، امکان تمدید فعالیت برخی نیروهای طرحی فراهم شده است.
در شرایطی که دوره طرح پرستاری در گذشته معمولاً دو سال بود، اکنون امکان ادامه فعالیت برخی نیروها تا شش سال و حتی شش سال‌ونیم وجود دارد؛ فرصتی که می‌تواند به ماندگاری نیروها کمک کند تا در صورت اعلام فراخوان‌های استخدامی، مسیر ورود به استخدام را دنبال کنند.
دغدغه معیشت؛ شیفتی که با پایان ساعت کاری تمام نمی‌شود
برای بسیاری از پرستاران، پایان شیفت الزاماً به معنای پایان کار نیست. یادگاری با اشاره به تورم و افزایش هزینه‌های زندگی توضیح می‌دهد که بخشی از نیروها برای تأمین مخارج خانواده، پس از پایان کار در بیمارستان دولتی، در مراکز خصوصی فعالیت می‌کنند یا خدمات مراقبت در منزل ارائه می‌دهند.
وی تأکید می‌کند که افزایش تعرفه‌های پرستاری در سال‌های اخیر، با وجود پیگیری‌های انجام‌شده، هنوز برای جبران کامل فشارهای اقتصادی کافی نیست. هزینه‌های زندگی و مسئولیت‌های خانوادگی، در کنار درآمد دریافتی، شرایطی ایجاد کرده که برخی پرستاران ناچار به پذیرش فعالیت بیشتر شوند.
این دغدغه با مسئله تأخیر در پرداخت تعرفه‌ها نیز همراه شده است. به گفته مدیر پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گلستان، تعرفه‌های سال ۱۴۰۵ ابلاغ شده، اما آخرین پرداخت مربوط به اسفند ۱۴۰۴ بوده و عقب‌ماندگی پرداخت‌ها در استان حدود شش ماه برآورد می‌شود.
در مقابل، پرداخت اضافه‌کاری پرستاران به‌روز است.
یادگاری توضیح می‌دهد: میزان تعرفه دریافتی با شاخص‌های مشخصی محاسبه می‌شود و ممکن است در بیمارستان‌های مختلف یکسان نباشد. مراکز بزرگ و ارجاعی که با مراجعه بیشتر بیماران و فعالیت گسترده‌تر اتاق‌های عمل روبه‌رو هستند، ممکن است پرداختی متفاوتی نسبت به بیمارستان‌های کوچک‌تر داشته باشند.
وی همچنین می‌گوید شرایط بازنشستگی پرستاران به نوع بیمه و مقررات مربوط بستگی دارد. امسال بیش از ۲۵ نفر از همکاران پرستار با حدود ۲۵ سال سابقه و به درخواست خود بازنشسته شده‌اند؛ با این حال، این امکان برای همه نیروها یکسان نیست و نمی‌توان گفت تمام پرستاران با چنین سابقه‌ای حقوق کامل ۳۰ روزه دریافت می‌کنند.
در مقابل، برخی نیروها با بیش از ۳۰ سال سابقه همچنان به خدمت ادامه می‌دهند.
درباره استخدام‌های جدید نیز یادگاری توضیح می‌دهد که جذب پرستار به‌صورت متمرکز و از مسیر وزارت بهداشت انجام می‌شود. تا زمان این گفتگو، فراخوان تازه‌ای اعلام نشده بود و احتمال برگزاری آن در ماه‌های آینده، به تکمیل مراحل اداری و صدور مجوزهای لازم بستگی داشت.
احترام به کادر درمان؛ بخشی از مسیر درمان بیمار
به اعتقاد یادگاری چیزی که در کنار تأمین نیرو و بهبود شرایط کاری، نباید نادیده گرفته شود: احترام به کارکنان حوزه سلامت است.
وی یادآور می‌شود: خدمت در بیمارستان تنها بر دوش پرستاران نیست؛ کارکنان خدمات، منشی‌ها، نگهبانان، پزشکان، ماماها و دیگر اعضای کادر درمان نیز در روند ارائه خدمات نقش دارند و همگی شایسته احترام‌اند.
به گفته وی، کارکنان بیمارستان در شرایط مختلف آب‌وهوایی و هنگام وقوع حوادثی مانند سیل و زلزله در محل خدمت حاضر می‌شوند، اما گاهی با رفتار نامناسب، توهین و حتی درگیری فیزیکی برخی مراجعه‌کنندگان مواجه‌اند؛ برخوردهایی که می‌تواند فشار روحی و روانی مضاعفی بر آنان تحمیل کند.
یادگاری از مردم می‌خواهد در مراجعه به مراکز درمانی، صبوری بیشتری داشته باشند و شرایط حساس بیمارستان‌ها را در نظر بگیرند. وی معتقد است همان‌طور که کارکنان درمان برای حفظ سلامت و جان بیماران تلاش می‌کنند، حفظ آرامش محیط کار و رعایت حرمت آنان نیز به ارائه خدمات بهتر کمک می‌کند.
روایت مدیر پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گلستان، در نهایت به یک نکته می‌رسد: تعهد پرستاران، هرچند در روزهای بحران و لحظه‌های دشوار بارها خود را نشان داده، نباید بهانه‌ای برای نادیده‌گرفتن نیازهای آنان باشد. حفظ این سرمایه انسانی، از تأمین نیروی کمکی و رسیدگی به مطالبات مالی تا کاهش فرسودگی شغلی و تقویت فرهنگ احترام، بخشی از مسیری است که کیفیت مراقبت از بیماران نیز به آن گره خورده است.
