از صابون سنتی ابرکوه تا کلوچه ندوشن؛ پرونده 11 آیین، مهارت و سنت بومی یزد برای ثبت ملی در دست اقدام است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، میراث فرهنگی تنها در بناهای تاریخی، آثار معماری و محوطه‌های باستانی خلاصه نمی‌شود؛ بخش مهمی از هویت هر سرزمین در آیین‌هایی نهفته است که مردم نسل به نسل حفظ کرده‌اند، مهارت‌هایی که حاصل تجربه و دانش بومی است و خوراک‌هایی که طعم و شیوه تهیه آن‌ها با تاریخ و سبک زندگی مردم پیوند خورده است. در استان یزد نیز بخشی از این میراث زنده در قالب سنت‌های مذهبی، هنرهای دستی، شیوه‌های تهیه غذا و مهارت‌های محلی همچنان جریان دارد؛ میراثی که اکنون پرونده 11 نمونه از آن برای ثبت در فهرست آثار ملی کشور در دست پیگیری است.
این آثار، جلوه‌هایی از فرهنگ و زندگی مردم مناطق مختلف استان را به نمایش می‌گذارند؛ از مهارت تولید محصولات سنتی و بافت صنایع دستی گرفته تا آیین‌های مذهبی و روش‌های تهیه خوراک‌های محلی که در طول سال‌ها و در بستر زندگی اجتماعی مردم شکل گرفته‌اند. ثبت ملی این میراث می‌تواند گامی در مسیر مستندسازی، معرفی و صیانت از سنت‌هایی باشد که بخشی از هویت فرهنگی یزد را تشکیل می‌دهند.
محمدرضا فلاحتی، معاون میراث‌فرهنگی استان یزد، در یزد، با اشاره به اهمیت حفظ میراث ناملموس اظهار کرد: میراث فرهنگی ناملموس بخش ارزشمندی از هویت تاریخی و فرهنگی هر منطقه است که در قالب آیین‌ها، مهارت‌ها، سنت‌ها و دانش بومی از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود و در حفظ اصالت جوامع محلی نقش مهمی دارد.
وی افزود: در همین راستا، پرونده 11 اثر از میراث ناملموس استان یزد برای مستندسازی، صیانت و ثبت در فهرست آثار ملی کشور در دست اقدام قرار گرفته است؛ آثاری که بازتاب‌دهنده فرهنگ، هنر، دانش بومی و سنت‌های ریشه‌دار مناطق مختلف استان هستند.
از صابون سنتی فهرج تا هنر بافت جاروی بافقی
معاون میراث‌فرهنگی استان یزد گفت: در میان پرونده‌های در حال پیگیری، چند مهارت بومی و صنایع دستی سنتی به چشم می‌خورد که با شیوه زندگی و دانش نسل‌های گذشته پیوند دارند. مهارت تولید صابون سنتی در ابرکوه و فهرج، بافت جاروی بافقی و بافت قالی اسفندآبادی از جمله این آثار هستند.
وی افزود: این مهارت‌ها علاوه بر ارزش فرهنگی، بخشی از تجربه انباشته‌شده مردم در استفاده از مواد اولیه و تولید محصولات متناسب با نیازهای زندگی روزمره به شمار می‌روند. مستندسازی شیوه‌های تولید و انتقال دانش این حرفه‌ها می‌تواند به حفظ تجربه استادکاران محلی و آشنایی نسل‌های جدید با ظرفیت‌های بومی کمک کند.
خوراک‌های محلی؛ بخشی از هویت فرهنگی یزد
فلاحتی افزود: بخش دیگری از پرونده‌های میراث ناملموس استان به خوراک‌های محلی و شیوه‌های سنتی پخت غذا اختصاص دارد؛ غذاهایی که دستور تهیه آن‌ها در گذر زمان در خانواده‌ها و جوامع محلی حفظ شده است.
وی گفت: مهارت پخت کلو سهن، روش تهیه قورمه ندوشن، شیوه پخت کلوچه ندوشن، مهارت تهیه خرما شکلاتی و روش پخت نان کیمه ندوشن از جمله مواردی هستند که برای ثبت ملی در دست اقدام قرار دارند.
معاون میراث‌فرهنگی استان یزد با اشاره به اینکه این خوراک‌ها صرفاً محصولات غذایی نیستند، بلکه بخشی از فرهنگ زندگی مردم مناطق مختلف استان را بازتاب می‌دهند گفت: مواد اولیه بومی، شیوه‌های آماده‌سازی و پخت و انتقال دستورها میان نسل‌ها، هر یک بخشی از ارزش فرهنگی این سنت‌ها را شکل می‌دهند. ثبت و مستندسازی آن‌ها می‌تواند به معرفی بیشتر ظرفیت‌های خوراک محلی یزد و تقویت گردشگری مبتنی بر فرهنگ و تجربه‌های بومی کمک کند.
آیین‌های مذهبی و سنت‌های محلی در مسیر ثبت ملی
فلاحتی گفت: در کنار مهارت‌های تولیدی و خوراک‌های بومی، شماری از آیین‌های مذهبی و سنت‌های محلی نیز در فهرست آثار پیشنهادی برای ثبت ملی قرار گرفته‌اند.
وی افزود: مراسم باغچه شهر احمدآباد اردکان، آیین پخت کجوش در شب سیزدهم محرم در محله خانقاه میبد و آیین دوست‌دوست در شب بیست‌وهفتم ماه مبارک رمضان از جمله این موارد هستند.
معاون میراث فرهنگی استان یزد با بیان اینکه این آیین‌ها در بستر باورها و مناسبات اجتماعی مردم شکل گرفته‌اند و در برخی مناسبت‌های مذهبی و محلی برگزار می‌شوند افزود: استمرار چنین سنت‌هایی، افزون بر حفظ خاطره جمعی، به تقویت پیوندهای اجتماعی و انتقال ارزش‌ها و باورهای فرهنگی میان نسل‌ها کمک می‌کند.
ثبت ملی؛ گامی برای صیانت از میراث زنده یزد
معاون میراث‌فرهنگی استان یزد با تأکید بر اهمیت پیگیری پرونده‌های ثبت ملی بیان کرد: شناسایی و ثبت این آثار، اقدامی در مسیر مستندسازی و پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس استان است؛ میراثی که شیوه زندگی، خلاقیت، باورها و تجربه‌های تاریخی مردم این سرزمین را بازتاب می‌دهد.
فلاحتی همچنین صیانت از آیین‌ها و مهارت‌های بومی را زمینه‌ای برای انتقال سنت‌های اصیل به نسل‌های آینده و معرفی ظرفیت‌های فرهنگی استان دانست و بر نقش این آثار در تقویت گردشگری فرهنگی تأکید کرد.
قرار گرفتن این 11 اثر در مسیر ثبت ملی، بار دیگر اهمیت توجه به میراثی را یادآوری می‌کند که برخلاف بناها و آثار تاریخی، در مهارت دست استادکاران، آیین‌های جمعی، دستورهای غذایی و رفتارهای فرهنگی مردم زنده مانده است. حفظ این سرمایه‌ها نیازمند ثبت و مستندسازی دقیق، معرفی عمومی و فراهم کردن زمینه انتقال آن‌ها به نسل‌های آینده است؛ چراکه با فراموش شدن یک مهارت یا آیین، بخشی از تجربه تاریخی و هویت فرهنگی یک منطقه نیز ممکن است از دست برود.
