جنگل‌های هیرکانی در شمال ایران، زیر سایه تهدیدهایی چون قاچاق چوب و قطع غیرمجاز درختان قرار دارند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، جنگل این موهبت زیبای الهی با گستره سبزش جان و دل را آرامش می‌بخشد، آرامشی که درختان تنومند و نهال‌های جوان آن با ریشه در خاک و سر در آسمان به آدمی می‌بخشند، سرای سبزی که پر از نعمت است از نعمت تنفس پاک گرفته تا زیستگاه غنی که به عنوان ثروتی نسل به نسل به ما رسیده است.
جنگل‌های هیرکانی مازندران نمونه غنی از ثروتی هستند که امروزه چشم‌اندازی زیبا به این استان مسافرخیز می‌بخشند، درختانی که صده‌ها و قرن‌ها ریشه در خاک مازندران دارند و هر کدام روایت‌گر بخشی از تاریخ طبیعی این سرزمین به شمار می‌آیند، تاریخ طبیعی که حوادث زیادی را پشت سر گذاشته‌اند و هنوز هم بلای طَمَع انسانی دست از تنه و شاخه‌های آنها برنمی‌دارد.
قاچاق چوب؛ قطع غیرمجاز درختان جنگل، بلای آتش و آفرودسواری بخشی از اندوهی است که انسان بر قلب جنگل‌های هیرکانی وارد می‌سازد، درختان تنومندی که به ناگاه از پای بریده می‌شوند تا بلکه غنیمتی از این جنگل‌ها نصیب سودجویان شود و همین امر متولیان حفاظت از منابع طبیعی را با چالش‌هایی مواجه می‌سازد و همواره در پی اجرایی ساختن تدابیر حفاظتی برای جلوگیری از قاچاق چوب، قطع بی‌رویه درختان، ممانعت از ورود غیر مجاز به جنگل و حفظ سرمایه ملی از بلای آتش هستند.
جنگل‌های بکر و انبوه سوادکوه در میان گستره سبز هیرکانی مازندران غنای اصیلی را در خود حفظ کرده‌اند، جنگل‌های صعب‌العبور و کوهستانی که حفاظت از آنها در برابر ورود آفرودسواران، قطع غیرمجاز درختان، قاچاق چوب و پدیده شوم آتش‌افروزی کمی سخت و متفاوت از سایر نقاط استان است با این حال این پدیده‌های مخرب روند کاهشی در این شهرستان سرسبز دارد، روندی که نقش حفاظتی متولیان منابع طبیعی و نقش جوامع محلی در آن پر رنگ دیده می‌شود. جوامعی که تا چشم گشود جنگل را همسایه خانه خود دید و برای حفظ آن حرمت همسایگی را به پا داشت و همپای متولیان برای نجات جنگل از بلاهای مختلف پای کار بود.
اگرچه با خروج اجباری دام از جنگل و خروج دامداران این محافظان اصیل، خطرات جنگل‌های سبز منطقه را تهدید کرد اما امروزه تعامل سازنده متولیان منابع طبیعی و جوامع محلی باعث شده است خطراتی که درختان و غنای جنگل را تهدید می‌کند کاهش یافته و جنگل‌های هیرکانی سوادکوه، انبوه بودن خود را حفظ و هنوز بکر باقی بماند.
فریاد پایدار رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سوادکوه در سوادکوه با بیان اینکه در سال گذشته میزان تخلفات در حوزه منابع طبیعی در سوادکوه روند کاهشی داشت، خاطرنشان کرد: در 1404 نسبت به سال 1403 روند کاهشی داشتیم در بحث قاچاق چوب تقریبا 70 درصد نسبت به سال 1403 روند کاهشی داشتیم، در بحث هیزم نیز کشفیاتی که به عمل آمده 35 درصد کمتر از سال قبلش بوده است و در بحث قطع اشجار در سال گذشته 65 درصد روند کاهشی نسبت به سال قبلش داشتیم، امسال اگرچه در نیمه سال قرار داریم و نمی‌توان آمار کلی داد اما با توجه به کشفیات چوب و هیزم که تاکنون داشتیم تا به این لحظه روند کاهشی داشتیم و در مجموع نسبت به روند کاهشی سال‌های قبل امسال هم خوب بوده است.
عوامل تاثیرگذار بر روند کاهشی تخلفات حوزه منابع طبیعی
اینکه در یک منطقه بحث قاچاق چوب و تخلفات حوزه منابع طبیعی روند کاهشی به خود می‌گیرد عوامل مختلفی می‌تواند دخیل باشد، عواملی که با حفظ و نگهداری از این سرمایه ملی کمک می‌کند تا آسیب کمتری بر پیکره سبز جنگل و درختان سر به فلک کشیده‌اش وارد آید، نقش مردم در کنار تدابیر حفاظتی متولیان را نیز نمی‌توان نادیده گرفت.
پایدار با ذکر عواملی که در روند کاهشی تاثیرگذار هستند، اظهار داشت: بر روند کاهشی اِلمان‌های گوناگونی تاثیر می‌گذارد ازجمله بحث نیروهای حفاظتی، نظارت، فعالیت مجموعه اداره طبیعی شهرستان، مجریان حفاظتی که زیرمجموعه اداره منابع طبیعی هستند، بحث تعامل اداره منابع طبیعی با متقاضیان و مردم و همینطور آگاهی و طبع بلند مردم سوادکوه که خود در دل جنگل هیرکانی این موهبت خدادادی، زندگی می‌کنند و به نوعی هم منتفع از این تنوع نعمت هستند و هم پاسداری می‌کنند.
پایدار، تصریح کرد: شاید در شهرستان‌های دیگر چنین روندی نداشته باشیم، برخی شهرستان‌ها تعدد پرونده و حجم کار از نظر قوانین سازمانی زیاد است ولی در سوادکوه اوضاع خیلی بهتر است، مردم همکاری دارند، دست به تبر و دست به اره نمی‌شوند، خودشان از منابع طبیعی پاسداری می‌کنند چه در بحث حفظ و نگه داشت و چه در بحث امحاء آتش‌سوزی مشارکت دارند.
مجریان تدابیر حفاظتی از منابع طبیعی در سوادکوه
سوادکوه شهرستانی با وسعت قابل توجهی از کوهستان و جنگل بخش وسیعی از حوزه منابع طبیعی را به خود اختصاص داده است، منابعی که با توجه به گستره پراکندی آنها اجرای تدابیر حفاظتی را با سختی‌هایی همراه می‌سازد از این رو در کنار حفاظتی که از سوی اداره منابع طبیعی صورت می‌گیرد، مجموعه‌های حفاظتی و سرجنگلبانی‌هایی نیز در سطح شهرستان تحت نظارت و زیرمجموعه اداره منابع طبیعی، فعال هستند.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سوادکوه با در نظر گرفتن این موارد با اشاره به تدابیر حفاظتی در سطح منابع طبیعی شهرستان،بیان کرد: در بحث تدابیر حفاظتی 6 مجموعه حفاظتی طرف قراداد با اداره منابع طبیعی استان داریم که در حوزه خود فعال و گشت‌های حفاظتی دارند علاوه بر آن خودمان نیز گشت‌های حفاظتی در قالب کشیک و همچنین سه زیر مجموعه سر جنگلبانی داریم که به عنوان بخشداری منابع طبیعی عمل می‌کنند و هرکدام حوزه خاصی را پوشش می‌دهند که شامل سرجنگلبانی کارمزد که از آزادمهر تا امام‌زاده حسن را پوشش می‌دهد، سرجنگلبانی کسلیان که منطقه کسلیان را پوشش می‌دهد و سر جنگلبانی پل‌سفید که از پلیس راه تا گدوک را پوشش می‌دهد و در مجموع همه اینها در عرصه حضور و فعالیت میدانی زیادی دارند.
پایدار، افزود: همکاران حفاظتی و مجموعه شرکت‌های مجری زیر نظر اداره منابع طبیعی شهرستان مشغول حفظ و حراست از انفال هستند که اعم از اشجار، مرتع، اراضی و هر آنچه که زیرمجموعه اداره منابع طبیعی است.
زیان قاچاق چوب بر منابع طبیعی و زیستگاهی
مقوله قاچاق چوب همیشه بریدن تنه و شاخه‌های درختان زنده نیست گاهی مربوط به تنه یا شاخه‌های افتاده درخت در عمق جنگل است که بر اثر عوامل مختلفی به این روز دچار می‌شوند، شاید از منظر برخی جمع آوری این نوع چوب و هیزم غیرقانونی محسوب نمی‌شود اما محافظان جنگل معتقدند که این نوع برداشت‌ها از جنگل نیز غیرقانونی بوده و حتی باعث صدمه به محیط جنگل و غنای آن می‌شود چراکه چرخه طبیعی اکوسیستم جنگلی با برداشت غیرمجاز تنه و شاخه‌های افتاده به هم می‌ریزد و این به زیان جنگل است.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سوادکوه با بیان اینکه زیان قاچاق چوب را در دو مقوله می‌توان بررسی کرد، گفت: یکی مربوط به جمع‌آوری آنچه که افتاده و بی‌جان است، چوب‌های افتاده در جنگل که ممکن است چوب، هیزم یا تنه سالم باشند در هر صورت درختان غیر زیستی که بر اثر عوامل طبیعی، بیماری یا فعل و انفعالات اکولوژیک تغییراتی در آنها ایجاد می‌شود که جمع‌آوری اینها برای جنگل زیان دارد البته این زیان با وضعیت درخت سبز و زنده‌ای که قطع می‌شود و نقش مهمی در اکوسیستم،تثبیت خاک، ذخیره‌سازی آب و... دارند، متفاوت است.
درختان پوسیده مانند کود برای جنگل هستند
به عقیده رئیس منابع طبیعی سوادکوه بر طبق علم جنگل درختان پوسیده همچون کودی برای اکوسیستم طبیعی به شمار می‌آیند از این رو حفاظت از تنه درختان افتاده سالم یا پوسیده در جنگل اهمیت زیادی دارد، همین اهمیت باعث شده جدا از بحث جنبه‌های منفی وجود چنین تنه‌هایی در جنگل، حفظ آنها در محیط جنگل مورد توجه باشد.
پایدار، افزود: در اکوسیستم از نظر چرخه تولید دوباره می‌پوسد و به چرخه طبیعی برمی‌گردد، درختان پوسیده طبق تغییراتی که در علم جنگل وجود دارد زادآوری را بیشتر می‌کنند، درختانی که شکسته و پوسیده در جنگل هستند در بحث قارچ و موجودات ذره بینی و غیر ذره بینی باعث بازگشت مواد عالی و معدنی به چرخه طبیعی و جنگل می‌شوند، بودن آنها برای محیط جنگل مناسب است به گونه‌ای که کودی به جنگل داده می‌شود از این نظر به غنای جنگل کمک می‌کند.
وی، یادآور شد: البته برخی موارد جنبه منفی دارد از نظر اجتماعی در بحث اینکه چشم‌انداز خوبی ندارد و از نظر فرهنگی هم بحث قاچاق بد است.
پایدار گفت:در سوادکوه قاچاق چوب کم است و بیش از 70 درصد کشفیات مربوط به شهرستان‌های دیگر است که به صورت عبوری در سوادکوه کشف می‌شود.
نقش جوامع محلی در حفظ و حراست از منابع طبیعی
در شهرستانی همچون سوادکوه که مردمان آن با جنگل همسایه‌اند حفظ و حراست از درختان این همسایه همیشه سبز مسئولیتی اجتماعی برای مردم محسوب می‌شود، مسئولیتی که در جوامع محلی نهادینه شده و بخشی از فرهنگ مردم این شهرستان به شمار می‌آید، مردمی که حفاظت از درختان را هم الگوی دینی و اعتقادی می‌دانند و هم ثروتی ملی که باید به نسل بعد برسد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سوادکوه با بیان اینکه طبق اصول دینی و فرهنگی حفظ و حراست از منابع طبیعی در جوامع محلی نهادینه شده است، گفت: باتوجه به اینکه فرد در محیط جنگلی زندگی می‌کند و درخت را در اطراف خود می‌بیند همین امر باعث شده ناخودآگاه این فضا را حفظ کند، مردم سوادکوه حتی نسبت به برخورد مسافران با درختان تذکر می‌دهند و احساس مسئولیت دارند، از نظر شرعی، روانی و تعلیمات دینی در شریعت ما نبی مکرم اسلام و ائمه معصومین تعالیم سازنده و مهمی داشتند، رهبر کبیر انقلاب، امام شهید و امام سوم حاضر همه تاکید بسیاری به اهمیت منابع طبیعی داشتند، ما مسلمان هستیم و قطعا این تعلیمات در زندگی سرلوحه است و استفاده می‌کنیم و در جوامع محلی هم خیلی تاثیرگذار است.
وی، ادامه داد: از طرفی این احساس مسئولیت به جهت هم جواری نیز وجود دارد، همسایگان ما جنگل و درختان هستند در سوادکوه مردم غنای فرهنگی بالایی دارند و احساس مسئولیت در آنها وجود دارد از سویی سعی کردیم با توجه به تاکید متمم‌های سازمانی، آموزش و ترویج جوامع محیطی در نظر گرفته شود، آموزش‌هایی که از سوی اداره کل در سطح استان و در روستاها داده می‌شود، شوراها در این موضوع هماهنگی‌ها را انجام می‌دهند،در سطح شهرستان نیز در چارچوب قوانین و مقررات طبق درخواست اهالی و مردم آموزش داریم و به نوعی کمک می‌کنیم تا نیازهای ابتدایی و نیازهای که می‌توان مرتفع کرد را رفع کنیم.
آخرین کشفیات در سطح شهرستان
به گفته پایدار بخشی از تخلفات در حوزه منابع طبیعی مربوط به بحث تداخلات است که با رفع شدن تداخلات بخشی از مشکلات این حوزه در سوادکوه کاهش خواهد یافت.
پایدار در این مورد، گفت: آخرین کشفیات در سطح سوادکوه 19 فقره 48 داشتیم یعنی قاچاق چوب داشتیم که کشف کردیم، قطع درختان غیرمجاز هم امسال تا به این لحظه 15 فقره بوده است که بخشی مربوط به اراضی اختلافی بوده است، با رفع تداخلات این اراضی اختلافی تعیین و تکلیف می‌شود و این مشکلات تا قسمتی رفع خواهد شد.
جنگل این ثروت ملی و اندوخته سبز زمین نیازمند حفظ و حراست برای بقا است، ماندگاری این ثروت برای نسل‌های آینده بستگی به تدابیری دارد که چگونه از قاچاق چوب، قطع بی‌رویه و غیرمجاز، آتش‌سوزی و حتی ورود ماشین‌های آفرود آن را حفظ نگه داشت؛ موضوعی که نقش جوامع محلی در کنار متولیان را می‌طلبد.
