پدیده «پڵه» نخستین بارش مؤثر پاییزی موسوم در مناطق کردنشین زاگرس به ویژه مردم استان ایلام است
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، با فرارسیدن پاییز و نزول نخستین باران‌های ساختارین در اقلیم کوهستانی زاگرس، طبیعت این خطه رنگ و رویی تازه به خود می گیرد. در فرهنگ غنی مردم کُورد و زاگرس نشینان به ویژه ایلامیان نخستین بارش موثر به «پڵه» شهرت دارد، در میان مردم ایلام به ویژه کشاورزان و دامداران «پڵه» فراتر از یک پدیده ی صرفاً جوی، نمادی از حیات، برکت و آغاز دوباره چرخه اقتصاد روستایی و عشایری محسوب می‌شود.
«پڵه» در ادبیات عامه و نگرش بومی مردمان زاگرس، نقطه‌عطف تغییر فصل و زمان طلایی آماده‌سازی زمین‌های دیم برای کشت پاییزه است. از دیرباز، کشاورزان زاگرس‌نشین چشم‌انتظار این بارش پربرکت بوده‌اند تا با نفوذ رطوبت کافی به اعماق خاک، بذر امید را در دل زمین‌های کشاورزی بکارند.
این بارش، طراوت را به مراتع بازگردانده و شور و نشاط را در میان جوامع روستایی و عشایری که زندگی‌شان پیوندی ناگسستنی با طبیعت دارد، زنده می‌کند.
گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که نزول «پڵه» نویدبخش سالی پربار برای محصولات کشاورزی است و طراوت برخاسته از آن، روح امید و همدلی را در میان ساکنان زاگرس تقویت کرده است.
«پڵه» در باور کوردزبانان/ از آیین طلب باران تا سه بارش سرنوشت‌ساز
حجت رشیدی، عضو اصلی انستیتو زانست زاگرس، در تبیین ریشه‌های فرهنگی پدیده پڵه در ایلام، گفت: بارندگی و باران برای مردم کوردزبان از دیرباز بسیار حیاتی و حائز اهمیت بوده به گونه‌ای که می‌توان گفت، باران به سبب پاک‌کنندگی، نوزایی و... جایگاه ویژه‌ای در باور و فرهنگ آنان داشته است.
وی با بیان اینکه کاهش باران و نزولات جوی همواره موجب دغدغه مردم کورد بوده و گاهی باعث به مخاطره افتادن زندگی آنان شده است، افزود: در گذشته برای طلب باران، علاوه بر خواندن نماز و دعا، آیین‌های دیگری چون «هێڵێ هێڵێ هێڵوونەکێ» اجرا کرده اند.
رشیدی ادامه داد: در این آیین جوانان روستا یک نفر را به عنوان پیر و مرشد خویش انتخاب و او را جلودار خویش قرار داده و به خانه‌های اهالی سر زده و با صدای بلند این بیت را می‌خواندند که: هێڵێ هێڵێ هێڵوونەکێ / ئەز خودا مێهام باروونەکێ با کاشتن دانەهایی، (آرزوی اندکی شادی داریم و از خدا طلب باران می‌کنیم) و این‌گونه طلب باران می‌کردند.
عضو اصلی انستیتو زانست زاگرس با اشاره به اینکه یکی بارش‌های مهم و ارزشمند در میان این قوم، اولین باران سال در اواخر شهریورماه یا مهرماه بود که به آن «پڵه» می‌گفتند، افزود: اگر این پدیده در زمان مناسب اتفاق می‌افتاد و «پێشت پڵه» هم داشت، کشاورزان بسیار امیدوار بوده و آن را بهترین سال برای کشاورزی قلمداد می‌کردند.
رشیدی در توضیح پێشت‌پڵه گفت: بعد از بارش اول و شروع بذرپاشی کشاورزان، یک بارش مناسب دیگر داریم که به آن «پێشت‌پڵه» می‌گوییم که با آن بارش، حال و روز کشاورزی بسیار مطلوب خواهد بود.
وی ادامه داد: البته در فرهنگ کوردی «ئاخرپڵه» (آخرین بارش موثر) هم داریم که بعد از عید و قبل از شروع درو و برداشت محصول است و اگر این سه بارش در زمان مناسب و به موقع اتفاق بیفتد، به طور قطع سالی نکو برای کشاورزی و کشاورزان خواهد بود.
این کارشناس یادآور شد: مزیت «پڵه» برای کشاورزان کورد از این روی بود که علاوه بر سیراب گشتن زمین و آمادگی آن برای کشت، گیاهان اولیه نیز رشد نموده و همین گیاهان به هنگام شخم از زمین کنده شده و کشاورزی از رویش گیاهان هرز در امان می‌ماند.
رشیدی تصریح کرد: از آنجایی که ما شاهد تغییرات اقلیمی و جوی هستیم، متأسفانه زمان وقوع «پڵه»، در این سال‌ها نیز عملاً به تأخیر می‌افتد و همین امر موجب نگرانی مردمان کشاورز شده است.
وی گفت: مردم کورد «پڵه» را نشان سالی پر بارش و نیکو دانسته و همواره چشم بر آسمان دوخته تا شاید این پدیده در زمان و وقت مناسب اتفاق افتد.
رشیدی افزود: ما همواره از بزرگان می‌شنیدیم که در سال‌ها دور «پڵه» حتی در اوایل یا اواسط شهریور موجب طغیان رودخانه‌ها و حتی جاری شدن سیل‌های بسیار بزرگ و گاهی موجب مرگ افرادی و تلف شدن احشام نیز می‌شده است.
«پڵه»، پیش‌نگاه باران‌های مؤثر پاییز در ایلام/ از نیمه آبان شرایط کشت دیم فراهم می‌شود
مجتبی میهن‌پرست، معاون پیش‌بینی و توسعه هواشناسی استان ایلام نیز اظهار کرد: «پڵه» در واقع بارشی است که باید بتواند عملیات نخست زراعی، یعنی بذرپاشی را به همراه داشته باشد. از نظر کارشناسی، این بارندگی باید در حدی باشد که به طور میانگین 15 تا 20 سانتی‌متر از عمق خاک را مرطوب کند.
وی با اشاره به متغیر بودن میزان بارش مورد نیاز در ماه‌های مختلف پاییز افزود: چنانچه سال پربارانی باشد و بارش‌ها از مهرماه آغاز شود، به دلیل گرمای هوا و تبخیر سریع‌تر، به حجم بارش بیشتری نیاز داریم، اما هرچه به سمت نیمه‌های پاییز و ماه آبان پیش می‌رویم، بارندگی کمتری برای ایجاد «پڵه» مورد نیاز است.
با این حال، بارش باید به گونه‌ای باشد که زمین فرصت کافی برای جذب و مکش آب ناشی از بارش را داشته باشد و به طور میانگین، رقمی بالای 20 تا 25 میلی‌متر در یک شبانه‌روز برای این منظور مناسب است.
میهن‌پرست با اشاره به اصطلاحات خاص بومی در این زمینه، گفت: گاهی بارشی رخ می‌دهد که در مرز ««پَڵه» است اما پس از آن تا دو سه هفته بارندگی نیست که در زبان کوردی به آن «گنه پَڵه» ( پَڵه دروزنه
یا بارانی که به پَڵه کامل تبدیل نمی‌شود) می‌گویند، یا گاهی پس از یک «پَڵه» واقعی، هوا دچار خشکی می‌شود که کشاورزان باید این شرایط را مدنظر داشته باشند.
این کارشناس ارشد هواشناسی در خصوص پیش‌بینی‌های پیش‌رو تصریح کرد: از لحاظ پیش‌بینی‌های فصلی و هفتگی، از نیمه آبان‌ماه سال جاری به بعد، شرایط جوی برای وقوع این نوع بارش‌ها در استان فراهم می‌شود و با توجه به تناوب بارش‌های بعدی، پَڵه واقعی شکل می‌گیرد، لذا کشاورزان می‌توانند تا پیش از آن به آماده‌سازی زمین‌های خود بپردازند.
میهن‌پرست خاطرنشان کرد: تعیین دقیق روز بارش، مقدار و جزئیات آن نیازمند تحلیل نقشه‌های هواشناسی کوتاه‌مدت است، اما بر اساس خروجی مدل‌های هفتگی، احتمال رخداد این شرایط از نیمه آبان به بعد با ضریب بالایی پیش‌بینی می‌شود.
پدیدهٔ بومی پڵه که ریشه در باورها و آیین‌های کهن مردمان این خطه دارد، از دیرباز نقطهٔ امید کشاورزان و عشایر برای کشت پاییزه بوده است. با این حال، تغییرات اقلیمی و تأخیر در زمان وقوع «پڵه» در سال‌های اخیر، دغدغهٔ کشاورزان را برانگیخته است.
کارشناسان هواشناسی با تشریح ابعاد علمی این پدیده تأکید می‌کنند که برای شکل‌گیری «پڵه» واقعی، بارشی معادل 20 تا 25 میلی‌متر لازم است تا رطوبت به عمق 15 تا 20 سانتی‌متری خاک نفوذ کند. بر اساس پیش‌بینی‌های فصلی، شرایط مناسب برای وقوع این بارش‌ها از نیمهٔ آبان‌ماه در استان ایلام فراهم می‌شود.
بنابراین، کشاورزان می‌توانند تا پیش از آن به آماده‌سازی زمین‌های خود بپردازند و امیدوار باشند که با وقوع به‌موقع «پڵه»، همچون گذشته، طراوت و برکت به دامنه‌های زاگرس بازگردد و سالی پربار برای کشاورزی و دامداری رقم بخورد.
